Birma doorbreekt na lange tijd zelfgekozen isolement

Als er in Birma na zes maanden droogte ineens weer een stortbui valt, dan is er sprak van een omslag: van de ene dag op de andere is het droge seizoen voorbij en de regentijd begonnen - ongemerkt is de wind gedraaid....

Van onze verslaggeefster

Marianne Boissevain

AMSTERDAM

De ene buitenlandse regeringsleider na de andere komt zijn opwachting maken bij Staatsraad voor Herstel van Wet en Orde (Slorc), zoals het militaire bewind zich noemt. En ook de eerste Nederlandse handelsmissie, die gisteren naar Rangoon is vertrokken, is al geen vroege zwaluw meer: Chinezen, Fransen, Singaporanen, Thais en Amerikanen verdringen zich om geld te steken in de olie- en gaswinning of de bouw van grote hotels.

Wanneer is die omslag begonnen? Economische analysten noemen het bezoek van premier Goh Chok Tong van Singapore, die een jaar geleden als eerste buitenlandse regeringsleider voet zette op Birmaanse bodem - een horde etnisch-Chinese zakenlieden in zijn kielzog. Politieke waarnemers wijzen op de eerste gesprekken van de Slorc met oppositieleidster Aung San Suu Kyi (aan wier huisarrest na bijna zes jaar nog steeds geen einde lijkt te komen), maar vooral toch op de verovering in januari van Manerplaw, het hoofdkwartier van het grootste etnische verzetsleger (de KNU van de Karen) waar ook het studentenverzet en de democratische beweging gastvrijheid genoten.

'Het verlies van Manerplaw was een zware slag, dat valt niet te ontkennen', bevestigt dr Thaung Htun, lid van het secretariaat van de democratische 'schaduwregering', tijdens een bezoek aan Amsterdam. 'Het heeft de Karen gedwongen over te schakelen op een guerrillastrategie. Duizenden burgers uit Manerplaw en omgeving zijn over de grens naar Thailand gevlucht. Maar de meeste studenten zijn nog steeds in Birma, waar ze zich hebben georganiseerd in mobiele eenheden die proberen contact te houden met de plaatselijke bevolking.'

De Karen staan in toenemende mate alleen nu de Slorc er de afgelopen jaren in is geslaagd bestandsovereenkomsten te sluiten met bijna alle andere etnische minderheden. 'De gewapende strijd biedt geen uitweg', concludeert Harn Yawnghwe van het in Canada verschijnende blad Burma Alert. 'Wij willen een dialoog aangaan met de Slorc en de andere etnische groepen, maar de Slorc wil niet serieus onderhandelen.

'De andere etnische groepen hebben bestandsakkoorden gesloten onder druk van Thailand - dat altijd wel blij was met die verzetslegers die als een buffer langs zijn grens lagen, maar dat nu toch meer prijs stelt op rust en orde om de aanleg van zijn oliepijpleiding en zijn waterkrachtproject in Birma veilig te stellen. Maar het enige dat ze erbij hebben gewonnen, is dat ze enkele afgevaardigden hebben gekregen in de Nationale Conventie, die onder leiding van de Slorc bezig is een nieuwe grondwet op te stellen.' En die nieuwe grondwet zal volgens Harn niet voorzien in een federale structuur waarbinnen Birma's vele volkeren autonome rechten genieten.

Harn denkt trouwens niet dat de bestandsakkoorden een lang leven beschoren is. 'Het Wa-volk, bijvoorbeeld, is door de Slorc gepaaid met de belofte dat hun gebied tot ontwikkeling zou worden gebracht. De Slorc heeft daarvoor zelfs buitenlandse hulp losgepeuterd - maar het enige dat ze ermee hebben gedaan, is wegen aanleggen voor het leger.' 'Ik hoor dat de Wa-afgevaardigden zijn opgestapt uit de Nationale Conventie', voegt Thaung eraan toe.

Maar hoe kunnen de verzetslegers en de democratische oppositie de Slorc tot onderhandelingen dwingen? Het door China bewapende bewind heeft een absolute militaire overmacht, en bovendien zijn de militairen nu ook begonnen zich economische macht te verwerven. 'De grootste holding van Birma is in handen van het ministerie van Defensie', erkent Harn Yawnghwe met een lachje. 'Ze gaan alle mogelijke joint ventures aan.'

Zonder buitenlandse pressie zal de Slorc nooit serieus willen onderhandelen, vrezen Thaung en Harn. Ze zijn dus niet blij met het bezoek van de Nederlandse handelsmissie, zeker niet zo kort na de val van Manerplaw. Bovendien hebben ze slecht nieuws voor buitenlandse investeerders: geld steken in Birma is een hachelijke zaak.

'De corruptie is er wijd verbreid', zegt Thaung Htun. 'Zonder smeergeld krijg je niets gedaan. Bovendien is de kyat zo'n waardeloze munt, dat zelfs Pepsi Cola in moeilijkheden raakt: ze moeten mungbonen opkopen om ruilhandel te bedrijven, omdat ze met hun kyats nergens terecht kunnen.' Wat serieuze investeerders op de lange termijn echter het meest nodig hebben, zijn een infrastructuur (wegen, water, elektriciteit) èn een rustig klimaat - en dat zijn zaken waar het militaire bewind niet voor kan zorgen.

'De Chinese tycoons uit Singapore en de rest van Zuidoost-Azië denken dat ze Birma kunnen veroveren zoals ze de Chinese markt hebben veroverd', zegt Harn Yawnghwe. 'Wat ze vergeten is dat ze als Chinezen in China welkom waren, maar bij ons niet - in 1968 heeft Birma bloedige anti-Chinese rellen gekend. Bovendien rijden ze op de rug van de militairen, die gehaat zijn bij het volk omdat ze de mensen massaal als dwangarbeiders gebruiken. Maar de westerlingen zijn zò bang om achter te blijven bij de Chinezen, dat ze hun voorbeeld blindelings volgen.'

Hoezeer het de Slorc ook voor de wind gaat, de oppositie blijft optimistisch. 'De onrust in Birma wordt steeds groter' zegt Harn Yawnghwe. 'Toen de oude U Nu in februari doodging, de enige democratische premier die Birma ooit heeft gehad, zijn in Rangoon voor het eerst weer studenten de straat op gegaan om democratie te eisen. En de andere etnische groepen beginnen in te zien dat hun afspraken met de Slorc niets opleveren. Er dreigt een nieuwe geweldsuitbarsting. Maar als de investeerders eenmaal in de gaten krijgen dat de Slorc niet voor rust kan zorgen, zullen de militairen misschien wel met ons willen praten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden