Birgit Schuurman over geloof, hoop en liefde

Dat ze voor twee films over vrouwen koos, was meer toeval dan een bewuste keuze, vertelt Birgit Schuurman (40) na afloop van het IDFA. De actrice zag er de documentaires A Woman Captured en Chavela. De een over een moderne slavin die droomt van een ander leven, de ander over de Costa Ricaanse zangeres Chavela Vargas (1919-2012). De twee films vormen de aanleiding voor een gesprek dat blijkt te gaan over geloof, hoop en liefde.

Birgit Schuurman. Beeld Karen Rosetzsky

Allereerst: wat vond je van de films?

'Het blijft interessant om via documentaires levens buiten dat van jezelf te bekijken. Het mooie aan A Woman Captured vond ik dat het uiteindelijk een hoopvol verhaal bleek. De film ging over de veerkracht van mensen, die zelfs na zoveel ellende blijft bestaan. En liet zien dat er aan bijna elke situatie wel een silver lining zit, omdat mensen altijd hoop blijven houden. Je zou ook kunnen zeggen: na regen komt zonneschijn, maar dat klinkt zo verschrikkelijk alsof het uit een poëziealbum komt.'

En Chavela?

'Ik kende de muziek van Chavela Vargas al via mijn zus; haar levensverhaal kende ik nog niet. Ze werd geboren op Costa Rica, maar trok op jonge leeftijd naar Mexico. Ze was een jongensachtig meisje, dat niet werd geaccepteerd door haar familie. Eerst trad ze in clubs op in vrouwelijke kleren, maar ze voelde zich zo naar eigen zeggen een travestiet en besloot voortaan mannelijker - in broek, haar haar strak naar achter - het podium te betreden. Dat kon in die tijd, de jaren dertig, eigenlijk niet door de beugel. Rond haar 70ste kwam ze uit de kast als lesbienne. In de film vertelde ze over haar relatie met Frida Kahlo, en dat ze weleens wakker was geworden naast Eva Gardner. Een krachtige vrouw met een bewogen leven, dat toch ook best wel triest was, heel bijzonder.

'Haar muziek is geen fado, maar heeft wel hetzelfde gevoel. Het is eigenlijk Midden-Amerikaanse soul. Ik houd van de totale doorleefdheid van dat soort muziek. Chavela zong niet gewoon wat, het kwam echt recht uit haar ziel. Toen ik haar in de documentaire zag zingen, dacht ik: die gaat zo huilen. Optreden deed ze tot haar 92ste, prachtig.'

Tekst gaat verder na de trailer.

Gast van de Volkskrant: Birgit Schuurman

Tijdens IDFA doen een aantal gasten op uitnodiging van de Volkskrant verslag van het festival.

Zou jij dat ook willen, zo oud nog op het podium?

'Dat is toch magisch, met een rollator of in een rolstoel het podium op komen en dan het leven en de liefde bezingen?'

Hoe inspireert haar muziek jou?

'Haar muziek is ontdaan van alle opsmuk. Ik ben op dit moment bezig met een eigen plaat, de eerste sinds twaalf jaar. De film heeft me er maar weer eens bewust van gemaakt dat het niet moet gaan om het resultaat, het mooie plaatje. Ik moet me in plaats daarvan bezighouden met het proces: wat heeft dit nummer nodig om mijn verhaal, het gevoel dat ik van binnen heb, het beste over te brengen? Ik kan me weleens laten meeslepen door een producer en zijn suggestie om een dancedingetje over een nummer heen te gooien, maar ik moet niet afdwalen naar de buitenkant.'

Twee films over vrouwen. Een bewuste keuze?

'Niet echt, meer toeval. Ik moet zeggen dat vrouwenrechten en feminisme geen thema's zijn waar ik me heel actief mee bezighoud. Voor mij is mijn geslacht geen issue, ik ervaar geen ongelijke behandeling. In het Westen zijn we al heel ver wat betreft gelijkheid tussen man en vrouw, met discussies over of een actrice die bloot op de foto gaat wel tegelijk feminist kan zijn.

'Feminisme zit voor mij meer in het fundamentele: mag mijn leven evenveel waard zijn als het jouwe? Katja werkt voor Return to Sender samen met Plan Nederland. Toen we in mei in Nepal een van haar projecten bezochten, vond ik het mooi om te zien hoe wat mijn zus doet de levens van vrouwen heeft veranderd. Ze zitten niet meer gekluisterd aan huis, afhankelijk van een man, maar verdienen hun eigen geld. Een vrouw had zelfs met hulp van een lening van Plan zo'n succesvol naaiatelier opgezet, dat haar man, die in Qatar zat omdat hij daar meer geld verdiende, kon terugkomen om haar te helpen. Hij was heel trots op haar, vertelde hij. Dat is voor mij feminisme.'

Hoe maatschappelijk betrokken ben je zelf in je werk?

'Dit jaar heb ik voor het eerst iets gedaan dat niet alleen entertainment was, en dat smaakte naar meer. Ik speelde een bewaker en de zus van een gestrafte in de Gevangenismonologen. Afgelopen zaterdag was de laatste voorstelling. We voerden de echte verhalen van ex-gedetineerden en langgevangenen op in leegstaande gevangenissen. Een van de mannen wiens verhaal we vertelden is tig keren komen kijken. Hij zat huilend op de eerste rij, en vertelde ons hoe hij door deze show weer in contact was gekomen met zijn zus. Het is bijzonder om van zoiets onderdeel te zijn, die betrokkenheid geeft een extra dimensie aan wat ik doe.'

Je bent nu ook te zien in Oh Mijn Hemel.

'Dat is echt een geval van hashtag love my job. Dat soort clichés probeer ik normaal te vermijden, ook op Instagram, maar toen ik deze klus kreeg, dacht ik het zeker wel even. Ik vind alles wat Niek Barendsen doet zo ontzettend grappig: de sketches in Het Klokhuis, de Welkom in...-serie. Ik had hem ook al zo'n vijf keer laten weten dat ik beschikbaar was als hij me nodig had, dus toen hij me hiervoor vroeg, was ik in de wolken. Normaal maakt mijn toch niet typische Hollandse uiterlijk me moeilijk te casten, maar in deze serie kan ik als enige bij alle geloven meespelen. Sta ik daar met Jacob Derwig als Jozef en Maria in de kerststal, dat is toch fantastisch?'

Tekst gaat verder na het fragment.

Gaan humor en religie wel samen?

'Ik vind dat je bijna alles met een knipoog moet kunnen benaderen, dat gebeurt nauwelijks bij religies. Niek heeft het allemaal best wel onschuldig gehouden, dat had van mij wel wat harder gemogen. Het is lastig te stellen waar mijn grens ligt. Oké, grappen over misbruik zijn bijvoorbeeld moeilijk, zeker als het zo in het nieuws is. Zoiets blijft voor een slachtoffer ook altijd vers. Het lastige aan humor is dat een grap de één kan laten gniffelen, terwijl een ander hem als kwetsend ervaart.'

En zo hebben we het precies gehad over geloof, hoop en liefde.

'Best mooi, toch? Hadden sommige mensen er maar iets meer van, dan zouden we in een veel betere wereld leven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.