Biologische landbouw beste garantie voor veilig voedsel

De huidige voedselschandalen vloeien mede voort uit het Europese landbouwbeleid, dat daarom dringend aan herziening toe is, meent Jacques van Nederpelt....

IN zijn artikel over voedselveiligheid 'Eten met beleid' (Reflex, 27 januari) doet Geert-Jan Bogaerts de feiten op enkele punten geweld aan. In de eerste plaats zet hij een karikaturaal beeld neer van het gemeenschappelijk landbouwbeleid van Europa zoals dat vanaf 1962 vorm heeft gekregen. Dit zou mede zijn ingegeven door de wens 'nooit meer honger te hoeven lijden'. Het beleid was zeer succesvol, want 'Europa kent al vijftig jaar geen honger meer'. En, zo vervolgt hij: 'We waren blij dat we onze buik vol konden eten en dat er, misschien wel voor het eerst in de West-Europese geschiedenis, hele generaties opgroeiden waarvoor het begrip 'honger' een abstractie was.'

Moeten we hieruit opmaken dat de Middeleeuwen vlak achter ons liggen? Zeker, in oorlogstijd had West-Europa te kampen met ernstige voedseltekorten, maar in vredestijd zijn er geen problemen. We hebben het tenslotte over landen met voldoende deviezen om elders voedsel te kopen.

Toch achtte de EEG, de voorloper van de Europese Unie, het indertijd verstandig haar landbouwsector te moderniseren en de voedselproductie te verhogen. De naoorlogse Europese politieke verhoudingen, beïnvoed door de dekolonisatie, de Koude Oorlog en daaruit voortkomende politieke crises, zoals de gevaarvolle Cubacrisis van 1961, gaven Europa een gevoel van kwetsbaarheid. In 1962 voorzagen de zes EEG-landen tezamen voor 80 procent in hun eigen voedselbehoefte, de overige 20 procent dekten zij via importen. Voor die importen was het Europa van de Zes afhankelijk van verre, overzeese productiegebieden in Zuid- en Noord-Amerika en van Australië en Nieuw-Zeeland. Sinds de Russische Revolutie in 1917 en meer nog sinds de deling van Europa door het IJzeren Gordijn was West-Europa afgesneden van de landbouwgebieden in Oost-Europa, zoals de Oekraïne en Oost-Duitsland. Ook speelde mee dat de EEG zijn landbouwsector economisch wilde versterken om beter opgewassen te zijn tegen de concurrentie uit Australië en Amerika.

Eurocommissaris Mansholt zette in op productiviteitsverhoging en beheersing van de kostprijs door schaalvergroting, specialisatie en intensivering. Zo wilde hij de belangen van zowel de boer (redelijk inkomen) als van de consument (redelijke prijs) met elkaar verzoenen. Met het bestrijden van honger had dit niets te maken.

Bedrijfseconomisch gezien was 'het plan-Mansholt' zo succesvol dat zich al in de jaren zeventig het probleem van landbouwoverschotten openbaarde in de vorm van zuivelplas en boterberg. Schoot de productie aanvankelijk (in 1962) 20 procent tekort om de voedselbehoefte in de EEG te dekken, in de jaren tachtig was dit omgeslagen in een overschot van 20 procent. Om de landbouwproductie beter af te stemmen op de vraag binnen de unie voert Brussel momenteel een beleid van prijsverlagingen en productierestricties.

Ooit was de industrie de gebeten hond van de milieubeweging, maar die rol is inmiddels toebedeeld aan de landbouw. Het Europese landbouwbeleid heeft ernstig gefaald door alle nadruk te leggen op economie en kwantiteit en ecologie en kwaliteit te verwaarlozen. Henk van de Kerk van de Rabobank, de grootste geldschieter van de agrarische sector, zegt hierover in het Agrarisch Dagblad (18 april 1998): 'Niet vergeten moet worden dat overheid en samenleving de Nederlandse boeren en tuinders op allerlei manieren hebben gestimuleerd om de voedselproductie te vergroten. Jarenlang was het adagium ''meer, efficiënter, goedkoper, groter''(. . .) Sinds een aantal jaren worden we geconfronteerd met de gevolgen van die koers van productiegroei. En daarmee is de kiem gelegd voor de transformatie naar duurzame landbouw.'

Het is misgegaan met ons voedsel doordat de landbouw het milieu en het dierenwelzijn de afgelopen decennia heeft veronachtzaamd: in de stal meer dieren en steeds uitgekiender krachtvoer, op het land meer kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Na de problemen van dierenwelzijn en mestoverschotten kwamen de voedselschandalen.

Een onderzoek uit 1998 van Wageningen Universiteit en het landbouwblad De Boerderij wijst uit dat 78 procent van de boeren vindt dat zij te ver zijn gegaan in het alsmaar nastreven van productieverhoging. Bijna alle boeren (96 procent) menen dat de samenleving hen terecht vraagt om gezond voedsel en een hoger niveau van welzijn van hun dieren.

Hoe valt dit te rijmen met Bogaerts' opmerking als zou de productie van goed voedsel niet samengaan met een goed milieu, dierenwelzijn en een mooi landschap? Als men, zoals Bogaerts, milieu en dierenwelzijn associeert met de kleinschalige, kneuterige romantiek van het boerenbedrijf van een eeuw geleden, zou dat kunnen kloppen. Echter onze tijd stelt niet alleen andere eisen, maar biedt ook nieuwe mogelijkheden, namelijk moderne methoden van biologische landbouw.

Bestrijding van onkruid, ziekten en plagen vinden plaats zonder schade aan het milieu. Water en bodem blijven schoon door verantwoorde organische bemesting. Dieren blijven gezond door verantwoorde voeding, zorg voor hun welzijn en door het dier-eigen gedrag te respecteren. Het landschap wordt verfraaid door natuur en akkerbouw en veeteelt weer aan elkaar te koppelen en boeren het beheer over natuurlijke landschapselementen te geven. Het gebeurt allemaal al, maar nog op veel te beperkte schaal.

Van de EU mag een stimulerender beleid worden verwacht, niet alleen om de productie maar ook om de consumptie van ecologisch verantwoord voedsel te bevorderen. Duurzame vormen van land- en tuinbouw moeten boer en tuinder een beter toekomstperspectief bieden dan voortgaan op de gebaande paden.

Ook van de consument moeten impulsen komen voor de ontwikkeling van duurzame landbouw. De EU zal een consumentenbeleid op poten kunnen zetten. Invoering van het EKO-keurmerk is daarvan pas een begin. Uitgelegd moet worden dat een ecologisch verantwoord voedselpakket een groter deel van het inkomen waard is. Anderzijds zou de EU meer voortvarend kunnen toewerken naar 'vergroening' van de landbouwprijzen waardoor de prijsverhoudingen op den duur in het voordeel van biologisch geteelde producten uitvallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden