Biografen denken alles te weten

Het is het onvermijdelijke lot van de biograaf: identificatiedrift met zijn onderwerp. Dat kán goed aflopen.

Onno Blom
null Beeld Annabel Miedema
Beeld Annabel Miedema

Artsen in opleiding schijnen nogal eens te denken dat ze lijden aan de dodelijke ziekte van hun patiënt. Maar ook onder biografen komt het veelvuldig voor: betrekkingswaan. De psycholoog James Hillman spreekt van participation mystique: 'Als een schrijver lang werkt aan een biografie van Tolstoj, zal hij zo opgaan in zijn onderwerp dat hij begint te dromen over het dorp waar Tolstoj woonde of over Tolstojs dochter.'

Dit is precies wat mij ook is overkomen. Ik liep tussen hoge, gladde beukenstammen. De duisternis viel in. Na een tijdje in het donker te hebben doorgelopen, verschenen in de verte de contouren van een groot, witgepleisterd paviljoen. Er scheen licht door de hoge ramen. Ik liep naar de glazen voordeur van het gebouw en keek naar binnen. Boven een grote hal draaiden zich gietijzeren gangen omhoog, onzichtbaar eindigend als de carceri van Piranesi. Er rende een schim in een wapperend wit gewaad naar boven. Ik rammelde uit alle macht aan de voordeur. Er klonk een gil.

Archivaris

Zwetend werd ik wakker.

Die dag had ik, in het gezelschap van de allervriendelijkste dorpsarchivaris in de kelder van het gemeentehuis van Oegstgeest, onderzoek gedaan naar de bewoners van de Deutzstraat, de geboortestraat van Jan Wolkers. Het gemeentehuis is gevestigd in Rhijngeest, een groot, witgepleisterd gebouw dat vroeger een sanatorium voor geesteszieken herbergde. Een gesticht. Toen Jan een jongetje was, doolden de patiënten van Rhijngeest over het beboste terrein, om het gebouw en achter de ramen. De archivaris had mij verteld dat in de hal netten hadden gehangen, zodat de patiënten zich niet te pletter konden springen.

Veel ernstiger was de identificatiedrift met mijn held. Ik ben vaak bang geweest dat ik door hetzelfde lot getroffen zou worden als Wolkers. Nadat ik was bedrogen en verlaten door mijn eerste echtgenote en hopeloos verliefd werd op het mooiste meisje van Europa - 'ach jongen toch,' zei Jan tegen me toen ik het hem vertelde, met een mengeling van medelijden en melancholie - waande ik me gevangen in Turks fruit.

Memoires van een biograaf

Onno Blom werkt aan de biografie over Jan Wolkers. Voor de Volkskrant hield hij daarover een dagboek bij - waarvan we in zoveel delen de notities presenteren.

Klaarwakker

Ik verloor mezelf totaal. 'Ik ben je helemaal. Ik zit in je, ik lig in je, sta op m'n kop, dein in je op en neer,' schreef Wolkers in een afscheidsbrief aan de vrouw op wie hij Olga baseerde. Ik wilde, net als Jan, ook wel zeven keer per dag. 's Nachts lag ik klaarwakker op haar krakend koude zolderkamer als betoverd te kijken hoe zij wolkjes van haar adem blies. Ik was tomeloos en radeloos jaloers. Bovenal was ik bang dat mijn lief mijn Olga zou zijn. Dat dat lieve dier, in het begin aarzelend en bijna niet merkbaar maar later steeds heftiger, zich uit mijn omhelzing zou bevrijden.

Gelukkig is dat niet gebeurd. Mijn lot is anders. Zij houdt het nog altijd met mij uit. Misschien is alle angst verbeelding. Misschien is het beter om onwetendheid te koesteren. Misschien had Milan Kundera gelijk toen hij schreef in Verraden testamenten: biografen denken alles te weten over het intieme seksleven van Stendhal of Faulkner, maar weten niets van hun eigen vrouw.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden