'Biografe Thea Derks had De Leeuw geen vetorecht moeten geven'

Musicus Reinbert de Leeuw verbood de publicatie van zijn lijvige biografie. Daarmee lijkt zeven jaar onderzoek van biografe Thea Derks in de prullenbak te verdwijnen. Vier biografen reageren op de kwestie en vertellen over de valkuilen van hun vak.

AMSTERDAM - Hans Renders, hoogleraar Geschiedenis en Theorie van de Biografie aan de Rijksuniversiteit Groningen en biograaf van de schrijvers Jan Hanlo en Jan Campert: 'Het is nooit verstandig om een biografie te schrijven over iemand die nog leeft. Dat leven is nog niet afgelopen, dus je kunt het nog niet op de juiste manier interpreteren. De Leeuw is niet alleen niet dood, hij is ook nog eens in full swing. Ontzettend actief. Vergelijk het met een voetbalwedstrijd verslaan tot tien minuten voor de eindtijd - wie weet wat er nog gaat gebeuren?


'Het is ideaal als je hoofdpersoon al een jaar of vijftien dood is. De kans dat je toegang krijgt tot documenten uit het nalatenschap - een monster dat pas na iemands dood tot leven komt - is dan veel groter. Veel van de bronnen die je hoofdpersoon hebben gekend zijn dan ook nog in leven.


'Verder is de beste censuur zelfcensuur. Je moet de interpretatie van een leven niet aan de hoofdpersoon zelf overlaten. Dat levert een commemoratieve biografie op, een boek dat iemands reputatie alleen bevestigd of zelfs versterkt.


'Een geautoriseerde biografie sla ik niet eens open. 'Geautoriseerd' betekent niet dat alle informatie klopt. Was de biografie over de presidentenfamilie Bush geautoriseerd, dan hadden we nooit geweten dat Bush' broer coke gebruikte. Denk je ze dat erin hadden gelaten?


'Het grappige is: met deze actie bereikt De Leeuw het tegenovergestelde van wat hij beoogt. De meeste mensen liggen er écht niet wakker van dat hij waarschijnlijk dingen heeft gedaan die geen schoonheidsprijs verdienen, als ze die ingebed in het verhaal te weten komen. Als dit boek ooit nog verschijnt, gaat iedereen daar meteen naar op zoek. In iedere talkshow zal de eerste vraag zijn: 'Die geblokkeerde publicatie, waarom was dat nou eigenlijk?'


Jens Olde Kalter, journalist en biograaf van de omstreden kickbokser Badr Hari: 'Voordat ik aan de biografie over Badr begon, heb ik hem gevraagd: 'Wil je meewerken?' Hij zei nee. Later vroeg ik het nog een keer. Hij zei opnieuw nee. Dan niet. Je hebt geen toestemming nodig om een biografie over iemand te schrijven, zoals je ook geen toestemming nodig hebt voor een verhaal in de krant.


'De Leeuw hield Derks een snoeptrommel voor - 'Ziet er lekker uit, hè meisje?' - zonder dat ze er iets uit mocht pakken. Zelf zou ik me niks van zijn eis aan trekken. Kom op! Je hebt er zeven jaar werk in gestoken. Maar aan de andere kant... Afspraak is afspraak. Ik vind het zuur voor Derks.'


Wim Hazeu, journalist en biograaf van de schrijvers Gerrit Achterberg en Simon Vestdijk en kunstenaar M.C. Escher: 'Thea Derks had nooit met De Leeuw moeten afspreken dat hij publicatie kon verbieden. Het is gevaarlijk om levende personen als onderwerp te nemen. Wanneer je een goede relatie met je 'onderwerp' opbouwt, ben je eerder geneigd om aan zijn of haar wensen te voldoen.


'Nop Maas, de biograaf van Gerard Reve, had ook inzage toegestaan. Vanaf het begin dacht ik al: 'Dat gaat fout'. Dat gebeurde ook. Uiteindelijk heeft Maas uit het derde deel van zijn biografie delen moeten schrappen.


'Toen ik werkte aan de biografie van Simon Vestdijk heb ik voor mevrouw Vestdijk een contract opgesteld waarin stond dat ik alle citaten mocht gebruiken. Geen censuur. Daar stond tegenover dat eventuele op- of aanmerkingen van haar kant in een aparte bijlage aan het boek toegevoegd konden worden.


'Van die mogelijkheid heeft ze geen gebruik van gemaakt, wat ik ergens wel jammer vond. Voor de lezer was het vast interessant geweest.


'Ik vind het standpunt van De Leeuw trouwens volkomen begrijpelijk. Als iemand een biografie over mijn leven zou willen schrijven, zou ik hetzelfde eisen als hij - in de wetenschap dat ik de biograaf daarmee in een heel lastig parket breng.


'Stel dat de schrijver ontdekt dat ik ergens een verborgen kind heb? Maar dat wil niet zeggen dat ik het niet heel erg vind voor Derks.'


Nop Maas, literatuurhistoricus en schrijver van een driedelige biografie van Gerard Reve: 'Als biograaf zit je in een spagaat. Je zou je hoofdpersoon niet het recht moeten geven om te vetoën, maar dat heeft meestal als gevolg dat iemand weigert mee te werken.


'Het is ook mogelijk om er een te schrijven zonder dat de hoofdpersoon meewerkt. Dat zal vast ook wel zijn gebeurd, naar ik meen bij bepaalde voetballers en cabaretiers. Alleen zijn zulke biografieën bijna nooit serieus.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden