Bio-defensie impuls voor farma-industrie

Nederland probeert zich tegen een mogelijke aanval met bio-wapens te verdedigen. Het ministerie van Defensie zal er de komende jaren steeds meer aan uitgeven....

door Mathilde Sanders

Geneesmiddelonderzoek heeft verdacht veel weg van onderzoek naar biologische wapens. Veel levensgevaarlijke bacteriën, toxines en virussen zijn namelijk ook bruikbaar als bio-wapens. Iemand die kwaad wil, kan met dit soort organismen epidemiën veroorzaken die doen denken aan meningokokken of mond- en klauwzeer. Bekende biowapens zijn de bacteriën miltvuur of typhus en de virussen pokken, gele koorts en ebola.

De overheid probeert Nederland te verdedigen tegen de mogelijkheid dat vijandige staten of terroristen opzettelijk ziekten veroorzaken. In de Verenigde Staten en Japan hebben dergelijke aanslagen al plaatsgevonden. In 1984 werden in Dallas en Oregon 750 mensen ziek nadat een Bhagwan-sekte Salmonella-bacteriën in een aantal restaurants had verspreid. Een andere religieuze sekte, Aum Shinrikyo, pleegde zes jaar geleden een aanslag met zenuwgas in de metro van Tokyo. Deze terroristen bleken ook miltvuur en de giftige bacterie clostridium botulinum te ontwikkelen.

Om Nederland te kunnen beschermen tegen bio-rampen van die aard, is het ministerie van Defensie aangewezen op de expertise van het bedrijfsleven. De farmaceutische en de technologische industrie pikken ondertussen een graantje mee van de overheidsinvesteringen in bio-defensie. Defensieuitgaven hebben meestal een nuttige spin off voor de civiele economie. Internet en mobiele telefonie zijn hiervan duidelijke voorbeelden. Militairen gebruikten deze technologiën al jaren voordat ze op de markt verschenen. Bij de farma- en biotechnologie gaat deze truc misschien ook op.

Het ministerie van Defensie heeft een speciaal onderzoeksprogramma om de Nederlandse soldaten te beschermen tegen biologische, chemische en nucleaire (NBC-) wapens. Aan dit programma besteedde het ministerie de afgelopen jaren gemiddeld 10 miljoen gulden per jaar. Dit geld gaat rechtstreeks naar het onderzoeksinstituut TNO. Ongeveer de helft ervan is gereserveerd voor de verdediging tegen biowapens. Daarnaast is tot 2014 circa 250 miljoen gulden gereserveerd voor technologie.

Het aantal bedrijven waarmee de laboratoria van TNO samenwerkt, is op de vingers van één hand te tellen. Welke dat zijn, mag het instituut niet zeggen. 'We proberen de industrie zoveel mogelijk in te schakelen, maar in Nederland is die niet zo omvangrijk,' meent Peter Huijsmans, hoofd wetenschappelijk onderzoek bij Defensie. 'Via ons NBC-programma hopen we gebruik te maken van civiele kennis. Biotechbedrijven, bijvoorbeeld, zijn interessant omdat die dezelfde technieken in huis hebben als wij.'

Antibiotica-therapieën

Een groot deel van het onderzoek van TNO focust zich op de verdediging tegen nieuwe wapens en medische maatregelen daartegen. 'We richten ons op een stuk of tien biologische strijdmiddelen waartegen we onder meer antibiotica-therapiën ontwikkelen,' zegt Matthijs Leeuw, coördinator van het TNO-programma. Daarnaast besteedt het instituut ook aandacht aan de signalering en herkenning van biowapens. Verder gaat een deel van de defensieuitgaven naar ontsmettingsmiddelen, pakken en gasmaskers, die militairen moeten beschermen tegen biologische strijdmiddelen.

TNO ontwikkelt ook een pil tegen miltvuur. Dat is een dodelijke bloedvergiftiging die wordt veroorzaakt door de bacterie bacillus anthracis. Engeland en de VS ontwikkelden deze bacterie ooit als biologisch wapen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de Britten van plan Duitsland met Anthrax-bacteriën te bombarderen. De Japanners experimeerden toen met de bacterië in China. In Amerika worden alle soldaten standaard ingeënt met een miltvuur-vaccin. In Europa gebeurt dat nog niet.

'TNO ontwikkelt in samenwerking met Engelsen een nieuw miltvuur-vaccin omdat de Amerikaanse variant bijwerkingen heeft', stelt Netty Zegers, die als TNO-onderzoeker is betrokken bij het bio-wapens project van Defensie. 'Over minimaal vijf jaar zijn we klaar met dit vaccin. Dan pas willen we samenwerken met de industrie.' Farmaceutische bedrijven zien geen brood in de ontwikkeling van dit medicijn. Zodra het vaccin helemaal veilig is, zullen ze wél in deze markt springen, denkt Zegers. Ze betwijfelt of de hele bevolking het vaccin ooit zal gebruiken. 'Pas als er een incident plaatsvindt, ontstaat een discussie over vaccinatie op grote schaal. Dat zag je ook bij het incident met de meningokokken-bacterie.'

Gasmaskers

Naast het NBC-programma lopen bij Defensie ook drie technologieprojecten, waar enkele miljoenen guldens mee zijn gemoeid. Een van die projecten voeren de Groningse bedrijven Microscreen en IQ Corporation uit, samen met het Italiaanse bedrijf PBI. Zij maken apparatuur voor de signalering van biowapens.

Bij de andere twee projecten werkt TNO samen met het Franse GIATT Industries. Zij ontwikkelen ook technologie voor de signalering van bio-wapens en produceren gasmaskers. Dus niet alleen farmaceuten hebben baat bij bio-defensie. Ook technologische bedrijven profiteren van kennisoverdracht en nieuwe markten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden