Politiek blog

#binnenskamers: Zwarte Piet-wet van PVV weggehoond

#binnenskamers brengt u de scherpste observaties vanaf het Binnenhof, waargenomen en opgetekend door de verslaggevers van onze parlementaire redactie.

Beeld ANP/de Volkskrant

Dit blog loopt haast over, zo vol zit het met stukjes. Daarom gaat #binnenskamers hier verder.

Sint & Piet mogen op dit moment nog van de ontluikende lente in Spanje genieten, in de Tweede Kamer wordt er alweer druk over hun lot gesproken. Afgelopen dinsdag kwam de Zwarte Piet-wet van de PVV namelijk opnieuw aan bod. Met die wet, waarvan de procedure al sinds november 2014 loopt, wil de partij van Geert Wilders ‘onze cultuur beschermen’. ‘Er is een oorlog aan de gang tegen Zwarte Piet’, sprak het Kamerlid Martin Bosma ferm bij het indienen van de wet.

Het wetsvoorstel, waarin gemeenten worden verplicht om de traditionele Piet te behouden bij vieringen, moet het voortbestaan van de donkere kindervriend garanderen. Daarom omschreef de PVV op minutieuze wijze hoe Piet er eigenlijk uit zou moeten zien: ‘Een Zwarte Piet heeft een egaal zwart of donkerbruin gezicht, rood geverfde lippen, zwart krulhaar en goudkleurige oorbellen, en is gekleed in een fluweelachtig pak met pofbroek en draagt een hoofddeksel met een gekleurde veer.’

Geen taak voor de overheid, oordeelden andere fracties in de Kamer toen – en die mening staat nog steeds. In het verslag dat dinsdag uitkwam maakten zij op de ergst mogelijke manier gehakt van de wet: door er een grapje van te maken. Met name de anders zo degelijke SGP was er alles aan gelegen om de PVV op de kast te krijgen. In een reactie waarin duidelijk de nodige tijd is gestoken, worden de meest uiteenlopende vragen op de indienende partij afgevuurd.

Zo vreest de SGP-fractie dat voortaan alleen donkere mensen nog voor Piet mogen spelen. ‘De indieners stellen dat Zwarte Piet zwart als roet is en niet zwart van het roet. Betekent dit dat de figuur van Zwarte Piet ook niet zwart geverfd mag zijn? Dient het de natuurlijke kleur te zijn?’ Op de vraag of muziekkorpsen bij intochten moeten worden geschminkt zou de partij ook graag antwoord ontvangen. En: ‘Geldt het voorstel ook voor kinderen die op straat Sinterklaas en Zwarte Piet spelen? Is dit anders als zij het doen op het plein voor het gemeentehuis?’

De SP hamert vooral op het gemis van een deskundige bron. ‘De leden van de SP-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van de Zwarte Piet-wet en hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen. Zo misten de leden van de SP-fractie het advies van Sinterklaas over dit wetsvoorstel.’

De meest artistieke reactie kwam echter van D66. Al rijmend kwam die partij tot een korte maar heldere aanbeveling: ‘De leden van de D66-fractie kraken liever geen valse noot, maar vragen zich af wat de initiatiefnemers te binnen schoot. Zwart, wit of in kleuren, de discussie moet in de maatschappij gebeuren. Sinterklaas regel je niet in Den Haag, de kleur van Piet splits je niet per wet in de maag. Doe dit dus vooral niet, regel voor deze wet snel een intrek-Piet.’

Door Dion Mebius (@DionMebius)

Het begon zo mooi, de Down-campagne van de ChristenUnie. Maar de campagne kwam vandaag als een boemerang terug.

Maandagmorgen was er eerst een bijna paginagroot ingezonden stuk van Renate Lindeman in Trouw, ‘Vrije keus bij kind met downsyndroom is illusie’. Lindeman, moeder van twee dochters met Down, leidt de actiegroep Downpride in Nederland en Canada, om te rechten van kinderen met dat syndroom en die van hun ouders te verdedigen. In Nederland en Canada, omdat zij met haar man eerst in Canada woonde, zij daarna met hun kinderen naar Nederland kwamen, om vervolgens weer terug te gaan naar Canada.

Voor vandaag voorzag de ChristenUnie, die ook pal staat voor de Down-groep, de grote klapper. Vanmiddag bood Lindeman aan CU-Kamerlid Carla Dik-Faber een ‘zwartboek’ aan. Die is al jaren voorvechter van de rechten van mensen met Down.

Dik-Faber wilde van de zelf georganiseerde gelegenheid – zij bewilligt immers in het aannemen van het zwartboek als petitie - gebruik maken om de NIP-test ter discussie te stellen bij een overleg met minister Schippers van Volksgezondheid, later deze dinsdag. De NIP-test kan bij zwangere vrouwen drie syndromen vaststellen bij het kind - Down, Edwards en Tatau. Al jaren hangt de vraag boven de markt of die NIP-test in Nederland voor alle vrouwen beschikbaar komt en of die vergoed gaat worden via de basisverzekering. Schippers wacht op rapportages van de Gezondheidsraad.

Nu is er al een zogenoemde combinatietest voor vrouwen die een verhoogde kans hebben op een kind met Down. Als die kans uit de test blijkt, dan is de NIP-test beschikbaar. Nu zijn er ook veel vrouwen die naar België gaan om daar, zonder dat artsen een verhoogd risico hebben vastgesteld, de NIP-test te laten uit voeren.

De ChristenUnie voorziet met het zwartboek in de hand dat de sociale druk op vrouwen toeneemt om zich te laten aborteren als de baby Down heeft. Zij en Renate Lindeman vrezen een 'Downloze' samenleving. Jaarlijks worden in Nederland zo'n 245 kinderen met Down geboren. De suggestie dat dat aantal omlaag zou moeten, is tegen het zere been van de CU want ook deze kinderen horen bij Gods schepping. Vandaar dat Dik-Faber het vandaag bij het overleg met Schippers over ‘medische ethiek’ zelf aan de orde wil stellen.

Maandag werd het zwartboek al bij journalisten voorgelegd. Het AD sloeg daarop aan het bellen en stelde vast dat SP en PvdA de test in de basisverzekering willen voor alle vrouwen. De VVD weifelt en wil de test voor risicogroepen als de vrouwen zelf betalen. De NOS gaat er dinsdag overheen met de constatering dat een Kamermeerderheid de test voor alle zwangeren beschikbaar wil hebben.

De CU heeft het nakijken. Dat wilde indringend, met zwartboek in de hand, de bedreigde medemens met Down over het voetlicht brengen. Aan het eind van de dag staat de CU met een massieve Kamermeerderheid tegenover zich die de test vrij beschikbaar wil stellen. Al is het nog niet zover. Die meerderheid is er pas na stemming en dan moet Schippers nog in actie komen. En die wacht vooralsnog geduldig op de Gezondheidsraad.

Door Gijs Herderscheê (@vkgijs)

Kamerlid Carla Dik-Faber van de ChristenUnie. Beeld anp

Politiek is een tochtig beroep. Niet alleen voor ministers en staatsecretarissen die van het ene op het andere moment bedankt kunnen worden voor hun diensten en hun baan kwijt zijn. Denk aan Co Verdaas, Frans Weekers, Ivo Opstelten, Fred Teeven. Het geldt ook voorzitters van de Tweede Kamer – Anouchka van Miltenburg – en zelfs voor het politieke voetvolk, de leden van de Tweede Kamer. Ook zij staan vol in de wind.

Neem de VVD-fractie. De ene dag heb je een reeks leuke onderwerpen in beheer – je portefeuille. De volgende dag mag je iets heel anders doen. Dinsdag was het weer wisseldag bij de VVD.

Gevolg: Anne Mulder doet na twee jaar plots geen Sociale Zaken meer. Hij was zeg maar de tegenpool van minister Asscher (PvdA). Dat deed Mulder met verve en enthousiasme. Bij de behandeling van de begroting van Asscher voor dit jaar ging Mulder er met gestrekt been in. Asscher kreeg een onvoldoende, kopte de Telegraaf op gezag van Mulder. In het debat bleef daar niets van over. Mulder werd afgedroogd door zijn collega’s, door Asscher en door staatsecretaris Klijnsma. (binnenskamers 2 december 15)

Mulder doet nu Europese Zaken. Hij moest ruilen met Bas van ’t Wout. Demotie voor Mulder, promotie voor Van ’t Wout, lijkt het. Want dat Van ’t Wout Europa deed is maar heel weinigen opgevallen. De spraakmakende Europese onderwerpen zijn snel Chefsache bij de VVD, dus voor fractievoorzitter Halbe Zijlstra. En het o zo brisante asielbeleid ‘doet’ Malik Azmani. Nee, dan Sociale Zaken. Dat gaat over inkomens, koopkracht, werkloosheid, minimumloon en kinderopvang. Daar wil de VVD zich graag profileren, ook ten opzichte van coalitiegenoot PvdA.

Van 't Wout kondigde de wissel woensdag aan tijdens een debat: ‘Voorzitter. Ik zag u even spieken op uw lijstje wie namens de VVD het woord zou voeren. U bent waarschijnlijk gewend de heer Mulder hier te zien, maar ik heb het mooie voorrecht om de portefeuille sociale zaken van hem over te nemen. Dan krijg je gelijk zo'n mooi dossier als dit op je bureau en de volgende dag zo'n debat.’

Natuurlijk ontkent iedereen bij de VVD enige relatie tussen het geblunder van Mulder bij de begrotingsbehandeling en de portefeuillewissel. ‘Het is goed voor de ontwikkeling van Kamerleden om zo nu en dan iets anders te gaan doen. Geldt ook voor journalisten trouwens’, zegt een woordvoerder, zelf oud-journalist. Een ander noemt de terugkeer van Van Miltenburg in de fractie als aanleiding voor de herverdeling van onderwerpen. Die moest ook weer een onderwerp hebben. Maar dat verklaart niet waarom Mulder en Van ’t Wout geruild hebben.

Vice-fractievoorzitter Tamara van Ark: ‘Het klopt dat ik over de portefeuilleverdeling ga en dat daarin wat veranderd is. Maar dat is een interne kwestie. Daar geef ik geen toelichting op. U ziet bij debatten wel wie voor de VVD het woord voert.’ Mulder manmoedig door de telefoon: ‘Ik heb al heel veel onderwerpen gedaan – volksgezondheid, de parlementaire enquête woningcorporaties, sociale zaken en nu Europa.’

Door Gijs Herderscheê (@vkgijs)

VVD-Kamerlid Anne Mulder. Beeld ANP

‘Ik zou dit nooit meer doen, ik heb mijn lesje geleerd.’ Rico Schuurman, een van de reaguurders die gisteren door minister Asscher werd gefileerd op Facebook, krimpt bijkans ineen van schaamte. Wie de jonge Fries tegenover de camera van de Leeuwarder Courant ziet stamelen, kan dan ook nauwelijks geloven dat de jongen enig kwaad in de zin heeft (zie de video hieronder). En toch was hij het die tegen de minister fulmineerde, zowel over diens uiterlijk – ‘kut kop’ – als zijn standpunten. ‘Haal die echte pieten maar uit het land kijk wat zij niet hoeven te betalen en wat ze allemaal krijgen ik stem pvv.’

Dat was allemaal een half jaar geleden, en Rico was zijn tirade ongetwijfeld alweer vergeten. Tot hij door zijn vrienden werd geattendeerd op het Facebookstukje van Asscher. ‘Toen schrok ik van binnen wel een beetje, ja’, slikt hij voor de lens van het lokale medium. ‘Het is nooit mijn bedoeling geweest om hem te kwetsen, met van die woorden.’ Wie de beelden ziet, weet dat hij het meent. Het internet biedt nu eenmaal de kans om hevig en zonder enig respijt te reageren. Voeg daar een boze jongere aan toe en je hebt het perfecte recept voor een uitglijder van formaat.

Gedane zaken nemen op het internet geen keer. Daarom restte Rico niets anders dan een stevig mea culpa. De minister toonde zich vandaag niet de beroerdste: ‘Excuses aanvaard. Blijf vooral je mening geven, als we dat allemaal op een normale manier proberen te doen komen we verder in dit land.’ Zo hielden beide partijen wat over aan het verhaal: Asscher zijn spijtbetuiging en Rico een wijze les. ‘Ik moet echt tien keer beter nadenken voordat ik wat zeg.’

Door Dion Mebius (@DionMebius)

Vicepremier Lodewijk Asscher vergeeft zijn digitale belager. Beeld anp

De kantoorbewoners aan het Haagse Malieveld kunnen zich opmaken voor ongekende populariteit. Neem Jeroen Dijsselbloem. Zijn ministerie heeft een fenomenaal uitzicht over het Haagse Malieveld. Maar ook Jaap Smit, commissaris van de koning op de andere hoek van het veld kan zijn borst natmaken. Op het andere uiteinde werkgeversclub VNO-NCW in hun kantoortoren. En al die andere nondescripte kantoorbewoners van het vroegere Esso-gebouw of de kolos boven het Centraal Station. The Boss komt.

Bruce Springsteen heeft het Malieveld afgehuurd voor een optreden op 14 juni. Plaatsen zijn schaars (65.000), kaartjes zijn prijzig (86,90 euro) maar kantoorvrienden hebben gratis uitzicht. Natuurlijk hangt het ervan af waar het podium komt te staan bij de inschatting welk kantoor het beste uitzicht biedt. Misschien kan Jeroen Dijsselbloem tijdens het optreden op het dak van zijn ministerie een waardige afsluiting verzorgen van het voorzitterschap van De Europese Unie. Daar doet hij zelf benoemd Springsteen-fan Frans Timmermans (tevens een-na-hoogste ambtenaar van de Europese Commissie) waarschijnlijk een groot plezier mee.

Door Gijs Herderscheê (@vkgijs)

Springsteen in Madison Square Garden, New York. Beeld ap

We zitten er vanmiddag weer klaar voor: om 17.30 uur gaat vicepremier Lodewijk Asscher op Radio 1 op een Haags terras met ‘een gewone, langslopende burger’ in gesprek over een actueel probleem. Dat begon vorige week. Vandaag is aflevering twee. De komende maanden is het elke week raak.

Asscher spreekt nadrukkelijk niet als minister van Sociale Zaken maar als vicepremier. Hij kan dus over alle onderwerpen worden aangesproken. Zoals minister-president Mark Rutte vrijdags na de ministerraad door journalisten wordt bevraagd .

Maar ja, Rutte is van de VVD en Asscher van de PvdA. Begint hiermee de verkiezingscampagne, middenin het hart van Rutte II? Asschers woordvoerder veinst verbazing. Zo hebben ze het nog niet bekeken. ‘De NOS stelde dit format voor, een gesprek met een burger over een actueel thema. Dat leek ons een leuke manier om uit te dragen waar het kabinet mee bezig is. En om 17.30 uur luisteren veel mensen naar de radio als ze op weg zijn naar huis bijvoorbeeld.

Maar is dat toch niet merkwaardig? Premier Rutte heeft al zijn wekelijkse persconferentie op vrijdag, na de ministerraad, waar hij geacht wordt het kabinetsbeleid uit te dragen. En daarna volgt het ‘gesprek met de minister-president’ bij de publieke omroep. Om die reden gaat het nieuwe radiogesprek niet door in de weken dat Rutte in het buitenland is. Want dan doet Asscher vrijdag ook als invaller het wekelijkse gesprek met de minister-president op radio en tv. De vicepremier op donderdag en vrijdag zendtijd geven, dat vond de NOS wat veel van het goede.

Rutte bezweert dat hij geen enkel probleem ziet in de zendtijd van zijn vervanger en politieke tegenstrever. Afgelopen vrijdag maakte hij er, op zijn eigen persconferentie, een grap van: het liefst geeft hij álle zeventien ministers en staatsecretarissen een eigen programma. ‘Dat is mijn doel. Ik ben nu vijf jaar en drie maanden bezig en ik ben pas van twee naar drie gekomen.’

Rutte doelt op zijn eigen zendtijd op vrijdag en die van Jeroen Dijsselbloem. Die spreekt elke dinsdag een kwartiertje als minister van Financiën over financiën bij RTL Z. Toen Wouter Bos als minister van Financiën in 2008 met die traditie begon was het overigens wel meteen een probleem in de coalitie van Balkenende IV, waar de sfeer vaak niet best was. Het CDA zag het als een aanval op de zendtijdhegemonie van hun partijleider op vrijdag. Toen Bos in de tweede uitzending zijn voorkeur voor de Amerikaanse presidentskandidaat Barack Obama liet doorschemeren, werd hij dan ook meteen berispt door Balkenende: dat was géén kabinetsstandpunt.

Het is nu aan Rutte en Asscher, die zo vaak hoog opgeven van de uitstekende sfeer binnen dit kabinet, te laten zien dat zij ongelukken weten te voorkomen.

Door Gijs Herderscheê (@vkgijs)

Vicepremier Lodewijk Asscher, ster van zijn eigen wekelijkse show op Radio1. Beeld anp

Anouchka van Miltenburg heeft een enorme erfenis nagelaten aan de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer: liefst 117 debatten staan nog op de Kameragenda. Dat wil zeggen: de nieuwe voorzitter moet er op de een of andere manier voor zorgen dat de komende maanden die 117 debatten gevoerd gaan worden in de plenaire zaal. Dat is dit jaar naast het reguliere Kamerwerk ongeveer één achterstallig debat per vergaderdag.

De ‘Langetermijnagenda’ van de Tweede Kamer is een lange lijst van onderwerpen die het afgelopen jaar aan de orde zijn gekomen. Allemaal zaken waarvan een of meer Kamerleden vonden dan daar nu meteen met de hele Kamer uitvoerig over gesproken dient te worden. Alleen: het kwam er steeds niet van. Het kan zijn doordat Van Miltenburg er een janboel van maakte. Waarschijnlijker is de oorzaak een gebrek aan discipline van de Kamer. Die vindt elke dag wel weer iets nieuws om over te vergaderen.

Er zijn twee soorten debatten die de Kamer in de plenaire zaal nog moet voeren: een gewoon debat of een zogenoemd dertigledendebat. Er staan 64 gewone debatten (op hoofdlijnen) op de rol plus 53 dertigledendebatten, aangevraagd door een minderheid van de Kamer. Voorheen heetten die ‘spoeddebat’ maar dat slaat nergens op gezien de vertraging waarmee de dertigledendebatten worden geagendeerd.

Als ze al ooit geagendeerd worden, die debatten. Soms verdwijnen ze gewoon, hoewel pijnlijk voor de aanvrager. Wil SP’er Smaling nog steeds een debat voeren over de situatie bij visverwerkingsbedrijf Foppen? Heeft het nog zin om, zoals GroenLinks-Kamerlid Van Tongeren wil, te spreken over het vonnis van de Raad van State dat minister Kamp niet meer dan 27 miljard kuub gas mag winnen in Groningen, nu Kamp al heeft gezegd dat te doen? En moet er nog echt een debat komen met minister Dijsselbloem, zoals Grashoff van GroenLinks wil, ‘over het bericht dat ING en ABN Amro hebben meegeschreven aan de Wet fiscale aftrek coco’s’, nu uit onderzoek van de Volkskrant blijkt dat dit schering en inslag is?

Het leest als een jaaroverzicht 2015, de lijst van 117 aangevraagde ‘te agenderen’ debatten. Kamerleden willen praten over terrorisme, de vluchtelingenstroom, EU-naheffingen, gesjoemel met Cito-toetsen, koopkracht van ouderen, misstanden in ziekenhuizen, belastingherziening, legalisering van wietteelt, kolencentrales, milieu, PGB’s, matchfixing, Turkije, MH17, Srebrenica, TTIP, cao’s, failliete thuiszorgorganisaties en het gebruik van wapenolie PX-10 bij Defensie. Allemaal onderwerpen zonder houdbaarheidsdatum, tenzij de nieuwe voorzitter kan hardmaken dat ze niet meer relevant zijn.

Door Robert Giebels (@RobertGiebels)

Anouchka van Miltenburg maakt haar vertrek bekend als voorzitter van de Tweede Kamer. Beeld anp

Alexander Pechtold ging half november eten met premier Rutte in een Haags restaurant. D66 had in de Tweede Kamer tegen het Belastingplan van Eric Wiebes gestemd, evenals ChristenUnie en SGP. Groot probleem voor het kabinet, want zonder de Democraten of zonder ‘klein christelijk’ zou het Belastingplan in de Eerste Kamer op een oppositiemeerderheid stuiten. Daarom nodigde Rutte Pechtold uit voor een etentje, een strategie die de premier vaker toepast om een doorbraak te forceren.

Pechtold wil niet zeggen in welk restaurant het maal werd genuttigd. Hij geniet ervan dat hij in het centrum van Den Haag heeft kunnen dineren met de minister-president zonder dat de pers er lucht van kreeg. Eén ding wil hij wel kwijt: het was niet Ruttes lievelingstoko Soeboer. Hoe het ook zij, D66 ging alsnog overstag. Uiteraard na uitgebreide consultatie van de D66-senatoren, maar het charmeoffensief van de premier speelde ongetwijfeld een rol. Gisteravond stemde de Eerste Kamer in ruime meerderheid voor het Belastingplan, inclusief de tien senatoren van D66.

Op soortgelijke wijze kreeg Rutte voormalig GroenLinks-leider Jolande Sap weer aan zijn zijde voor de politietrainingsmissie in Kunduz. Sap moest in februari 2011 het sceptische GroenLinks-congres overtuigen van die missie. Zij had zelf geworsteld met fundamentele twijfels, maar toen kwam Rutte op bezoek bij een GroenLinks-medewerker en hebben ze aan de keukentafel een gesprek gevoerd.

‘Je staat met je rug tegen de muur, Mark’, zei Sap tegen Rutte. Maar het was de premier die met de buit naar huis ging. Hij zei ja tegen de eisen van GroenLinks en de missie was een feit. ‘Kunduz’ geldt sindsdien als een trauma voor GroenLinks. De pacifistische politiemissie, met mandaat van GroenLinks, bleek geregeld stuk te lopen op de praktijk van oorlog in Afghanistan.

Een etentje lag ook aan de basis van het kabinet VVD-PvdA. Rutte en Samsom keken elkaar in de ogen onderwijl genietend van Indonesische specialiteiten in restaurant Soeboer. Ze herkenden elkaars dadendrang. De twee vertelden er smakelijk over bij talkshow Pauw en Witteman. LuckyTV kon met simpel knip- en plakwerk het talkshowfragment bewerken tot een scène tussen twee verliefde schooljongens (zie onderaan dit stukje).

Rutte is overigens niet de eerste die de intimiteit van een eettafel opzoekt om politieke meningsverschillen te overbruggen. 38 jaar voor het heimelijke diner van Rutte en Pechtold bespraken VVD-leider Wiegel en CDA-leider Dries van Agt aan een tafeltje in Le Bistroquet aan het Haagse Voorhout hun plannen voor een coalitie.

Fotograaf Theo Meijer legde het tafereel vast: twee gelijkgestemde gezichten opgelicht door een enkele lamp in een verder donker restaurant. Van Agt verklapte in 2002 in het Historisch Nieuwsblad dat Wiegel De Telegraaf had getipt. ‘Hij wendde voor van niets te weten en deed dat zo guitig dat ik het hem vergaf.’

Door Joost de Vries (@devriesjoost)

Premier Mark Rutte en D66-leider Alexander Pechtold lopen elkaar tegen het lijf in het Tweede Kamergebouw. Beeld anp
Premier Rutte eet graag Aziatisch in het Haagse restaurant Soeboer. Beeld EPA

Soms gebeurt iets nieuws tijdens een debat. Iets wat nog nooit gebeurd is. Dan wordt staatsrecht geschreven.

Deze week was het zover in de Eerste Kamer. Tijdens de behandeling van de begroting voor Veiligheid en Justitie deed minister Ard van der Steur iets wat niet eerder vertoond is. Hij liet de antwoorden op 90 schriftelijke vragen tijdens de vergadering per email bezorgen.

Dat is eigenlijk ongehoord. Antwoorden op vragen horen een paar uur voor het debat bezorgd te worden zodat Kamerleden tijd hebben die te lezen. Als de antwoorden onbevredigend zijn kunnen ze daar tijdens het debat over doorvragen.

De senatoren hadden dus geen tijd om de antwoorden van Van der Steur te lezen en dat zorgde voor irritatie. Nu ging het om antwoorden op vragen die senatoren ‘in eerste termijn’ hadden gesteld, in speeches waarin zij hun visie op de begroting gaven. Normaliter worden die vragen schriftelijk beantwoord en door de minister in zijn rede toegelicht. Nu dreigde Van der Steur zich er met een Jantje van Leiden vanaf te maken door in zijn antwoord steeds te verwijzen naar de antwoorden. Antwoorden die de senatoren dus niet hadden kunnen lezen.

Ankie Broekers-Knol reageerde wat kribbig en kwam toen op haar beurt met een staatsrechtelijk nieuwtje. Zij maakte de antwoorden onderdeel van de notulen van de vergadering – officieel: de Handelingen. ‘In dit geval zou ik willen dat datgene wat schriftelijk beantwoord is, integraal wordt opgenomen in de Handelingen. Bij dezen breng ik dat naar voren en stel ik dat vast.’ Dat kan later belangrijk blijken als er onenigheid ontstaat over de begroting. Dan wordt teruggegrepen op de wetstekst, maar ook op de Handelingen om te zien wat de wetgever bedoeld heeft.

Maar het is wel eens maar nooit weer, zo erkende Van der Steur: ‘Het is mij meer dan duidelijk geworden dat het onbewust in ons enthousiasme aan de Kamer aangeboden experiment van de schriftelijke beantwoording van Kamervragen uit de eerste termijn, bij diverse woordvoerders en ook binnen de organisatie voor een aantal onbedoelde uitdagingen heeft gezorgd. U hebt daar zelf al van gezegd dat wat u betreft dit experiment niet voor herhaling vatbaar is. Daar heb ik goede nota van genomen. Ik vind het heel vervelend dat het niet heeft uitgewerkt op de manier zoals bedoeld, namelijk om maximale inzet en transparantie te bereiken. Zonder andersluidend tegenbericht zal dit experiment wat ons betreft niet worden herhaald.’

Door Gijs Herderscheê (@vkgijs)

Minister Ard van der Steur. Beeld ANP

‘Poeh’, blaast Diederik Samsom en er volgt een diepe zucht. ‘Soms voel ik me als een deelnemer aan een marathon waarvan de eerste tien kilometer louter bergop blijken te zijn.’ Een schaterlach volgt. De vraag was hoe hij terug kijkt op de eerste drie jaar van het kabinet Rutte-Asscher. Aanleiding is het feit dat het kabinet vanaf morgen het langstzittende kabinet van deze eeuw is. Tot nu toe was dat het kabinet Balkenende II van CDA, VVD en D66. Dat was in functie van 27 mei 2003 tot 30 juni 2006 en viel na 1130 dagen. Donderdag is het kabinet Rutte-Asscher een dag langer in functie. Na Paars I (1994-1998) zat geen enkel kabinet de rit meer uit.

Bij de presentatie van het regeerakkoord in 2012 kondigde Samsom aan dat de samenwerking was aangegaan voor twee termijnen, tot 2021. Dat jaar wordt zijn dochter 18 en dan moet de wereld anders, beter zijn. Nu is het kabinet op eenderde van de aangekondigde termijn, 2021. Vandaar de vergelijking met de marathonloper. ‘Dat was misschien wel te ambitieus’, zegt Samsom nu.

‘Waar het om ging was dat we stabiliteit wilden. In de eerste tien jaar van deze eeuw hebben we vijf kabinetten voorbij zien komen. Vijf! Dat zijn geen Italiaanse toestanden meer, zoals dat vroeger heette, we haalden Italië in. En het ergst was nog dat er enorm veel was blijven liggen. De woningmarkt, de arbeidsmarkt, de zorg. We zagen de noodzaak van stabiliteit, van hervormingen die niet alleen moeten worden afgekondigd maar ook moeten landen in de maatschappij. En dat is nog lang niet af.’

Daar zit een parallel met het kabinet Balkenende II. Dat was ook een hervormingskabinet: de bijstand ging naar de gemeenten, evenals de thuiszorg. En de nieuwe Zorgverzekeringswet zag het licht, het oude ziekenfonds verdween. Ook werd de belastingaftrek voor vervroegde pensionering – VUT, prepensioen – geschrapt, met massale demonstraties tot gevolg.

Balkenende II kreeg niet de tijd de hervormingen te laten landen. Het viel toen D66 eruit stapte. Het CDA profiteerde vervolgens bij de verkiezingen, de coalitiegenoten VVD en D66 kregen klop. Dat herhaalt zich nu in de peilingen. De PvdA staat er erg slecht voor, maar ook de VVD is fors weggezakt. ‘Ja’, zegt Samsom, ‘Dat is een beetje het lot van de juniorcoalitiepartner.’

Hoewel het dit jaar vaak schuurde tussen VVD en PvdA blijven de aanvoerders Rutte en Samsom vastbesloten hun tijd uit te dienen tot maart 2017. Samsom: ‘Het beleid begint vruchten af te werpen. De ongelijkheid neemt af, net zoals de sinds 2007 stijgende armoede een halt is toegeroepen en de werkloosheid begint te dalen. Dat zijn voor ons belangrijke parameters.’

Beeld anp
Beeld anp

Kijk, daar gunt de VVD iets aan de PvdA. Of eigenlijk aan een massieve meerderheid van de Tweede Kamer. Als hamerstuk, dus zonder stemming, is vandaag door de Eerste Kamer de invoering van kinderbijslag op de ‘BES-eilanden’ aangenomen. Met ingang van 2016 krijgen alle ouders van kinderen tot 18 jaar op de eilanden kinderbijslag, 456 Amerikaanse dollars per jaar. Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba betalen ze met dollars. Vandaar.

In de Tweede Kamer was vrijwel iedereen vóór, behalve VVD en PVV. Die zagen geen been in een nederlagenstrategie, dus lieten ze het voorstel in de senaat in stilte passeren.

Staatssecretaris Jetta Klijnsma liep vorige week bij de behandeling van de begroting van Sociale Zaken al op de afwikkeling vooruit. Zij dacht dat de zaak vorige week al afgedaan was. Vandaar dat ze VVD-woordvoerder Anne Mulder, die het toch al zwaar te verduren had, even plaagde: ‘De Eerste Kamer heeft dat deze week als hamerstuk afgewikkeld. Dat is heel plezierig. Op 1 januari kan de kinderbijslag daar gestalte krijgen. Ik zie dat de heer Mulder daar heel blij mee is. Dat is fijn.’

Kinderbijslag op de BES-eilanden - Bonaire, Sint Eustatius en Saba – is eigenlijk een vorm van armoedebestrijding. Ouders hadden al recht op een belastingaftrek. Maar om daarvan te profiteren moet het inkomen wel hoog genoeg zijn. Ouders van circa tweeduizend kinderen profiteerden van de belastingaftrek, ouders van zo’n drieduizend kinderen niet, omdat hun inkomen te laag is. Carola Schouten van de ChristenUnie stelde dit vorig jaar aan de kaak, en Klijnsma heeft de omzetting van belastingaftrek naar kinderbijslag nu bij wet geregeld. Het vervallen van de belastingaftrek levert 900 duizend euro op. De kinderbijslag kost 1,7 miljoen, dus 800 duizend euro extra.

Door Gijs Herderscheê (@vkgijs)

Staatssecretaris Jetta Klijnsma en minister Asscher van Sociale Zaken in de Tweede Kamer. Beeld anp

Harry van Bommel (SP-Kamerlid) aan Jan Marijnissen (SP-held):

‘Wat je ook doet
Waar je ook gaat
Wanneer je me nodig hebt
Fluister gewoon mijn naam
En ik kom eraan.’

Je denkt even: dat is aanhankelijk van Van Bommel, deze woorden van Marco Borsato. Maar bij betere lezing blijkt dat dit een beschrijving is van het gedrag van Jan Marijnissen zelf. ‘Zo zal het gaan.’

Het citaat komt uit een van de lofredes op Marijnissen in het boek ‘Altijd vooroplopen’– Marijnissen kreeg het afgelopen zaterdag bij zijn afscheid als geschenk. Al bladerend door het boek leer je Marijnissen kennen zoals de SP’ers hem kennen: immens belangrijk, van onschatbare waarde, maar ook een tikje drammerig en ongeduldig.

‘Je denkt weleens ‘Jan, ik weet het wel’, als je mailtjes krijgt met vragen hoe dit of dat is geregeld en of hier en daar aan gedacht is’, schrijft Paul Peters, organisator op het partijbureau. ‘Maar dat laat ook zijn betrokkenheid zien.’

‘Hij is een zeer gedreven man, die altijd (te) veel eist van zichzelf en af en toe vergat dat anderen zijn tempo niet konden bijhouden’, zegt Bert Voskuil, lid van het V-team, met de V van voorlichting.

‘Jan kon best ongeduldig overkomen, hij wilde geen tijdverlies lijden’, aldus Marga van Broekhoven, voormalig penningmeester van de SP. ‘Liever vandaag dan morgen klaar met een klus. Ik zei weleens: jij hebt makkelijk praten, jij kunt je eindeloos in de materie verdiepen en studeren en ik werk me drie slagen in de rondte.’

Het zijn kritische noten, zeker, maar meer dan dat is in het boek zuivere bewondering te lezen. Lees alleen maar de woorden van de huidige SP-leider Emile Roemer.

‘Jan Marijnissen groeide van politieke dwarsligger – een rebel – uit tot gerespecteerd politicus en gewaardeerd analist van wat er in de wereld gebeurt. Wat heb ik daar veel van geleerd. We zaten geregeld op dinsdagavond in Den Haag na te praten in café de Paraplu, vaak tot in de late uurtjes. Daar discussieerden we over grote politieke kwesties en verwonderde ik me keer op keer over zijn analytisch vermogen. De laatste jaren liep ik na afloop regelmatig met diverse volgeschreven bierviltjes naar mijn hotelkamer. Tips, mooie zinnen, interessante namen van boeken of films. Soms een krabbel die ik de volgende morgen niet meer kon lezen of reproduceren.’

Door Maartje Bakker (@maartjebakker)

Jan Marijnissen. Beeld anp
Marijnissen (L) en Ron Meyer, de nieuwe voorzitter van de SP tijdens het partijcongres van de SP in Utrecht. Beeld anp

‘De koningin van Veiligheid en Justitie’, zo noemde minister Ard van der Steur haar. Anne Marie Stordiau, twintig jaar lang directeur communicatie, nam woensdag afscheid.

Maar voor een koningin stond ze erg weinig op de foto, was Van der Steur opgevallen. Er waren nauwelijks beelden terug te vinden – Anne Marie deed haar werk in stilte. Niet dat ze zweeg, zeker niet. Ze was een koningin die regeerde op fluistertoon. Zelf vergeleek ze zich met de altviool, het instrument dat ze bespeelt: ondersteunend, niet te aanwezig, in dat hele luidruchtige orkest dat de politiek kan zijn.

En nu? Nu zoeken ze op Veiligheid en Justitie naar een trompettist die de aanwezige ambtenaren eens flink wakker kan toeteren. Met het uitluiden van Anne Marie Stordiau komt ook een tijdperk ten einde. In de vacature voor de nieuwe Directeur Communicatie staat een hele riedel onder het kopje ‘veranderopgave’.

Het fluisteren is voorbij: er moet ‘pro-actief’ worden gecommuniceerd, ‘transparant en open’. Tegelijkertijd moet Stordiaus opvolger, meer dan zij, aandacht besteden aan de interne communicatie. Hier is de hand van de hoogste baas van het departement, Siebe Riedstra, in te herkennen.

Het ministerie van Veiligheid en Justitie staat bekend als een eenzelvig departement, waarin ambtenaren houden van wetsteksten maar minder van telefoontjes naar elkaar. Hoe kon het anders dat het bonnetje van de deal met drugscrimineel Cees H. op het departement lag, maar onvindbaar bleek? En dat er talloze mensen op de hoogte waren van de foto die werd gemaakt van Volkert van der G., maar niemand de minister ervan verwittigde?

Het zou oneerlijk zijn om Stordiau van dat alles de schuld te geven – maar haar vertrek biedt wel mogelijkheden voor secretaris-generaal Riedstra. Hij zei onlangs nog dat hij wil dat zijn ambtenaren minder informatie voor zich houden. Ze moeten leren open te zijn over fouten. En de nieuwe directeur communicatie kan helpen die cultuurverandering gestalte geven.

‘Ons verdienmodel’, zei Stordiau op haar afscheid, ‘is het belang van onze bewindslieden te dienen’. Maar zou het niet mooi zijn als het verdienmodel van de overheid weer het belang van de samenleving als geheel werd?

Door Maartje Bakker (@maartjebakker)

Stordiau met haar altviool: ondersteunend in het orkest van de politiek. Beeld An-Sofie Kesteleyn
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden