Politiek blog

#binnenskamers: na zuur meer zuur voor Teeven

#binnenskamers brengt u de laatste nieuwtjes, de nieuwste inzichten en scherpste observaties vanaf het Binnenhof, waargenomen en opgetekend door de verslaggevers van onze parlementaire redactie. Hier vindt u gedurende de dag de laatste updates.

Beeld ANP/Bewerking De Volkskrant

Na het zuur weer het zuur
18.55 uur - Joost de Vries (@devriesjoost)

'Ga je nou beginnen als staatssecretaris van de VVD met het realiseren van de strafbaarstelling van illegaal verblijf of ga je beginnen met het kinderpardon?', vroeg Fred Teeven zich hardop af in februari vorig jaar bij een debat in de Rode Hoed. 'Eerst het zoet dan het zuur?', vroeg de debatleider. 'Ik heb er heel bewust voor gekozen om eerst het zuur te doen en dan het zoet', zei de staatssecretaris. De opmerking kwam hem op een reprimande te staan van gedoogpartner Arie Slob. De voorman van de ChristenUnie was er 'verdrietig en boos' over. De staatssecretaris had er misschien, zijn VVD indachtig, goed aan gedaan in omgekeerde volgorde te werk te gaan. Dan had zijn achterban misschien nog wat van het zoet kunnen proeven. Nu is er enkel zuur bijgekomen.

Bij het uitruilen in november 2012 gaf PvdA-leider Samsom de strafbaarstelling van illegaliteit aan VVD-leider Rutte. De PvdA vroeg er het kinderpardon voor terug. Het was een pijnlijk punt voor Samsom. Hij moest het hele land door, langs tientallen zaaltjes met PvdA-leden, om de uitruil te verkopen. De partij zou de beginselen verkwanselen door mensen te criminaliseren met het enkele feit dat ze zonder papieren in Nederland zijn.

De VVD'er belast met de dossiers ging onderwijl aan de slag met het uitvoeren van het kinderpardon. Zijn partijleider, premier Rutte, vergaarde tegelijkertijd de broodnodige gedoogsteun bij D66, ChristenUnie en SGP voor 's lands begroting. Zonder oppositiesteun gingen VVD en PvdA het immers niet redden in de Eerste Kamer. Probleempje voor Teeven: D66 en ChristenUnie hadden weinig op met zijn strenge asielbeleid. Aan het kinderpardon werd gewerkt, de strafbaarstelling werd telkens uitgesteld.

Tot 1 april vorig jaar. De PvdA had net klappen gekregen in de gemeenteraadsverkiezingen en Diederik Samsom had er genoeg van. De splijtzwam binnen zijn partij, de strafbaarstelling, hij wilde ervan af. Rutte bood een uitweg, hij ruilde het pijnpunt voor een half miljard belastingvoordeel voor hogere inkomens. Het was het vereffenen van een rekening. Eerder was Samsom hem te hulp gekomen toen de VVD-achterban steigerde over zorgpremieplannen.

Staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie in de Eerste Kamer. Beeld anp

Daar ging het zoet van Teeven. En na het zuur kwam nog meer zuur. Gemeenten zijn verplicht illegalen te voorzien in hun basisbehoeften: een slaapplek, een douche, een maaltijd. Bed, bad, brood. Zo oordeelde de rechter vorige maand, in lijn met uitspraken van het Europees Comité voor Sociale Rechten.

Dat kan wel zo zijn, zei Teeven toen nog, maar ik onderneem pas actie als de Europese ministers van Buitenlandse Zaken zich over de zaak hebben uitgesproken. Dat zal waarschijnlijk voor de zomer zijn, maar een precieze datum is nog niet bekend. De gemeenten zochten het in de tussentijd maar zelf uit, Teeven ging niet meewerken aan het comfort bieden aan illegalen.

Gisteren sprak de bewindsman van VVD-huize met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Opvang en terugkeer van vreemdelingen is een verantwoordelijkheid van het rijk, hielden de gemeenten hem voor. Als gemeenten door de rechter tot bed, bad en brood worden verplicht moet Den Haag dat betalen. Ze hadden een punt, moest hij toegeven. Hij is dan ook 'bereid om een financiële tegemoedkoming te bieden', schrijft hij vandaag aan de Tweede Kamer.

Het is niet van harte. Hij laat pas weten hoeveel hij bijlegt als de Europese ministers een uitspraak hebben gedaan. En hij betaalt enkel van december, de datum van de uitspraak, tot twee maanden na de bepaling van het Europese standpunt. Daarna moet het kabinet aan de slag met de Europese uitspraak. De kans is groot dat 'bed, bad en brood' dan een blijvende verplichting wordt.

'Het is essentieel dat we een stelsel behouden waarin een afwijzende toelatingsbeslissing betekenisvol blijft en dat terugkeer in die gevallen aan de orde is', schrijft Teeven. Hij blijft van de stevige woorden. Het zal PvdA-leider Samsom niet kunnen deren. Hij zal blij dat dit hete hangijzer net voor de provinciale verkiezingen is opgelost. Geen trending #bedbadbrood in de campagne.

Samsom en Rutte ruilden kinderpardon en strafbaarstelling tegen elkaar uit. Het kinderpardon werd uitgevoerd, de strafbaarstelling van illegalen kwam er niet. Beeld anp

Met een kluitje in het riet
15.23 uur - Raoul du Pré (@raouldupre)

Congressen kopen geen straaljagers, aldus de oude wijsheid van Henk Vredeling. De waarheid is nog tragischer: partijcongressen slagen er sowieso zelden in echte invloed uit te oefenen op de gang van zaken op het Binnenhof. De goedwillende amateurpolitici in de zaal zijn meestal nou eenmaal niet opgewassen tegen de professionals op het podium.

Zo ging het ook zondag weer bij de PvdA. Er was één gevaarlijke motie in de maak:de oproep aan de Tweede Kamerfractie om elke verdere beperking van de vrije artsenkeuze vanaf nu te blokkeren. Dát had partijleider Samsom in grote verlegenheid kunnen brengen. Hij heeft het al moeilijk genoeg immers om premier Rutte ervan te overtuigen dat de PvdA heus nog even trouw blijft aan het regeerakkoord.

Maar die motie werd verworpen.

Veel congresgangers treurden daar niet al te lang om, want ze hadden toch zeker die andere motie aangenomen? Die motie, nummer 74 (zie pagina 41), die allemaal keiharde voorwaarden stelt aan die beperking van de artsenkeuze?

In de praktijk wordt de soep niet zo heet gegeten: de harde eisen van de PvdA-leden zijn in de praktijk allemaal voorwaarden die door minister Schippers, onder druk van alle tegenstand, al eerder zijn toegezegd.

De vrije artsenkeuze voor de huisartsenzorg (eerstelijnszorg)? Was al geregeld. Acute en academische zorg voor iedereen beschikbaar? Schippers beloofde het al in december. Verzekerden altijd de keus uit een ruim aanbod in de eigen regio? Dat dwongen de loyale oppositiepartijen D66, CU en SGP al af. Voor eenieder het recht op een second opinion? Schippers beloofde het al aan senator Adri Duivesteijn.

Geen wonder dat de partijtop geen enkel bezwaar zag in motie 74. Minister Schippers zal er niet wakker van liggen. Wat niet wil zeggen dat zij geen probleem meer heeft, als zij straks haar herschreven zorgwet klaar heeft. De drie dwarsliggende senatoren laten zich waarschijnlijk heel wat minder gedwee met een kluitje in het riet sturen dan die zaal vol PvdA-leden.

Minister Schippers ligt niet wakker van PvdA-motie 74. Beeld anp
Diederik Samsom spreekt het PvdA-congres toe in Utrecht. Keiharde eisen over de vrije artsenkeuze? In de praktijk wordt de soep niet zo heet gegeten. Beeld anp

Het kabinet regeert al per decreet
12.37 uur - Gijs Herderscheê (@vkgijs)

Het voornemen om de onlangs weggestemde zorgwet desnoods te repareren per decreet, zonder toestemming van het parlement, zorgde in beide Kamers voor grote ophef. Maar als het zover komt, zal het toch de eerste keer niet zijn. Het kabinet heeft onlangs al een keer toegeslagen. Om de export van een toeslag voor AOW'ers naar het buitenland stop te kunnen zetten, heeft het kabinet die toeslag alvast afgeschaft en vervangen door een nieuwe. Maar dat is gebeurd zonder toestemming van de Eerste Kamer.

Het is op het oog een technische exercitie, maar daar gaat wel een heel verhaal achter schuil. Het gaat om de vervanging van de Wet mogelijkheid koopkrachttegemoetkoming oudere belastingplichtigen door de Tijdelijke regeling inkomensondersteuning AOW-pensioengerechtigden. Het gaat in beide gevallen om een toeslag van 25,12 euro per maand voor AOW'ers. Het kabinet wil van de oude wet af omdat de toeslag volgens die wet ook naar AOW'ers in het buitenland moet worden overgemaakt. Dat was het gevolg van uitspraken van de rechtbank in 2013. Met terugwerkende kracht moest het kabinet toen 300 miljoen euro plus rente overmaken. In de nieuwe regeling wordt de toeslag afhankelijk van het aantal jaren dat door verblijf in Nederland recht op AOW is opgebouwd. Dit beperkt de export van de toeslag enorm.

De ingreep in de toeslag heeft het kabinet vorig jaar aangekondigd. Het was de bedoeling dat de wisseling op 1 januari van kracht zou zijn, maar de Eerste Kamer heeft de vervanging nog niet goedgekeurd. Staatssecretaris Jetta Klijnsma (PvdA) van Sociale Zaken blijkt daar rekening mee te hebben gehouden. In juli vorig jaar heeft zij al besloten dat de oude toeslag op 0 euro wordt vastgesteld en de nieuwe op 25,12 euro. De datum van invoering liet zij toen open. Door haar besluit kon de Sociale Verzekeringsbank, die de AOW en deze toeslagen uitbetaalt, zich op de nieuwe regeling voorbereiden.

18 december, crisis in de coalitie: minister Schippers overlegt met premier Rutte in het Torentje over de zorgcrisis in de Senaat. Beeld anp

Op 9 december ging de Tweede Kamer akkoord. Toen was al duidelijk dat Klijnsma een probleem had omdat 1 januari niet gehaald zou worden als invoeringsdatum. Daardoor dreigde een tegenvaller. Om die te voorkomen heeft zij de wisseling van regelingen nu gewoon zelf aangekondigd. 'Omdat de parlementaire behandeling van het voorstel van wet niet voor eind 2014 zal zijn afgerond en het wetsvoorstel, nadat dit tot wet is verheven, niet met ingang van 1 januari 2015 in werking zal kunnen treden, wordt met dit besluit voorzien in de inwerkingtreding per 1 januari 2015', schrijft Klijnsma in de toelichting op haar besluit.

Feitelijk passeert Klijnsma hiermee de Eerste Kamer. Een wettelijke toeslag wordt op nul euro gezet en in de praktijk afgeschaft. Tegelijk wordt zonder wettelijke basis een nieuwe toeslag geïntroduceerd. Dat is, uitgerekend op dit moment, een brisante actie. In december brak een crisis uit in de regeringscoalitie van VVD en PvdA. Toen sneuvelde door toedoen van drie PvdA-senatoren een zorgwet van minister Edith Schippers in de Eerste Kamer. De partijen smoorden de crisis en besloten dat, mocht een nieuw, bijgevijld voorstel opnieuw sneuvelen, zij het voorstel bij decreet zullen invoeren. De drie gedoogpartijen D66, CU en SGP die nodig zijn voor een meerderheid in de senaat wijzen deze optie echter faliekant af. Daarmee lijkt regeren bij decreet van de baan.

SP-senator Tuur Elzinga slaat desgevraagd als eerste aan: 'Na de brede verontwaardiging in december, ziet nu Klijnsma er blijkbaar geen enkel probleem in het parlement te omzeilen. Dat roept de vraag op: hecht dit kabinet wel aan de parlementaire democratie?'

Staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken in de Tweede Kamer. Beeld anp

Reactie Sociale Zaken

Het ministerie van Sociale Zaken stelt dat sprake is van een tijdelijke regeling waar de Tweede Kamer mee heeft ingestemd. Nu de Eerste Kamer nog.

In #binnenskamers bloggen onze Haagse redacteuren over de grote en de kleine politiek. Ze geven een eerste duiding bij de actualiteiten, delen opmerkelijke observaties en schetsen het waarom van het spel en van de knikkers. De laatste updates vindt u op volkskrant.nl/politiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden