Binnenhof staat voor 'grootste volksverhuizing ooit'

Het Binnenhof hangt op een charmante manier aan elkaar als een architectonische lappendeken die door de eeuwen heen is ontstaan.  Maar als er ergens iets in brand gaat, kan de hele democratische huisvesting in vlammen opgaan. 'Er is geen compartimentering', bevestigt de woordvoerder van de Rijksgebouwendienst.

Het parlementsgebouw aan de Hofvijver in Den Haag. Beeld anp

Daarom zal het derde kabinet-Rutte - als dat er ooit komt - te maken krijgen met de drastische aanpak van het Binnenhof. Vanaf 2018 wordt de boel verbouwd. 'Het wordt de grootste volksverhuizing op het Binnenhof ooit, zoiets hebben we nog niet gezien,'zegt Liesbeth Spies, die voorzitter is van de Stuurgroep Renovatie Binnenhof. De vier bewoners van het gebouwencomplex, de Eerste en Tweede Kamer, de Raad van State en het ministerie van de premier, Algemene Zaken, hebben zich erbij neergelegd.

Dat heeft even geduurd. De vorige premier Jan Peter Balkenende had er geen zin in, zegt een ingewijde. En ook minister-president Mark Rutte wil eigenlijk zijn Torentje ('de mooiste werkkamer van Nederland', zegt hij vaak) niet uit. Maar het moet en hij maakt plaats. Ook de Trêveszaal, waar het kabinet op vrijdag vergadert, gaat dicht wegens de verbouwing. Ministers die ten einde raad zijn, zullen tijdelijk de engeltjes en maagden moeten missen die Theodoor van der Schuer er op het plafond schilderde.

Het had allang moeten gebeuren. Een overheid die anderen veiligheidsvoorschriften oplegt en er zelf een bende van maakt, dat tast de geloofwaardigheid aan. `Maar de economische crisis haalde de aandacht voor de verbouwing weg,' zegt Liesbeth Spies, oud-minister van Binnenlandse Zaken en nu projectleider.

Inmiddels is de urgentie onderkend van de brandbrief die Spies oktober 2014 naar minster Blok van Wonen en Rijksdienst stuurde. De risico's zijn volgens experts levensgroot door een beroerde brandveiligheid, slechte elektra, ICT, krakkemikkige liften en roltrappen. De lucht is ronduit muf in de Eerste Kamer en op Algemene Zaken. De luchtverversingsinstallaties en de verwarming maken vreemde geluiden en voldoen niet meer aan de wet.

Het komt erop neer dat de meeste monumentale gebouwen volledig gestript moeten worden: vloeren en plafonds eruit. Om die reden gaat het lang duren. Er kan gekozen worden: of het Binnenhof gaat helemaal dicht voor ruim vijf jaar en is daarna klaar. Of het gaat in gedeelten, waarbij het maximaal dertien jaar duurt.

Voor de zomer een plan
Nog voor de zomer legt Spies een kant en klaar plan met opties en scenario's neer. In augustus moet het kabinet de knoop doorhakken over hoe intensief die verbouwing mag zijn. In zogeheten 'ambitiedocumenten' mogen de vier Binnenhof-bewoners aangeven wat zij willen laten doen om het Binnenhof de komende half eeuw bestendig te laten zijn tegen hernieuwd verval.

'Het gaat natuurlijk met emoties gepaard' stelt Spies, die CDA-minister was in het eerste kabinet-Rutte. 'Mensen moeten van plekken weg waar ze toch heel graag zijn.' Het uitgangspunt voor de verbouwing is sober en doelmatig, maar het gaat geld kosten, zegt Spies. 'Als je kijkt naar al die draadjes die er in kelders en plafonds van het Binnenhof aan elkaar geknutseld zijn.'

Moet de Tweede Kamer wel op dezelfde plek blijven vergaderen?

Guusje ter Horst (PvdA), oud-minister van Binnenlandse Zaken en van 2001 tot 2007 burgemeester van Nijmegen
Toen ze burgemeester van Nijmegen was woonde ze ieder jaar in een andere wijk, zodat ze de stad en haar inwoners goed kon leren kennen. Moeten Kamerleden een voorbeeld nemen aan Ter Horst en ieder jaar in een andere stad vergaderen?
‘Het is toch geen één april vandaag? Het lijkt me sterk dat de Kamerleden vijf jaar ergens anders heen moeten.
‘Aan het begin van mijn termijn als burgemeester woonde ik aan de Waalkade. Ik kende de stad niet zo goed. Er kwamen daar vooral toeristen. Ik dacht, als ik hier zes jaar blijf wonen dan krijg ik nooit een gevoel van wat er in de stad speelt. Ik koos voor de buurten waar mensen zich niet zo verbonden voelden met binnenstad van Nijmegen, over de rivier en over de brug. Het beviel me goed, als ik het niet had gedaan had ik veel minder een gevoel voor wat er in mijn stad leefde.
‘Kamerleden hoeven dat niet te doen. Ze komen uit verschillende delen van het land. Ik mag aannemen dat ze een goed idee hebben van wat er in hun woonplaats speelt.
‘Het lijkt me geen goed idee als ze iedere keer op een andere plek gaan vergaderen. Dat kost de belastingbetaler veel te veel geld.

Ferry Mingelen, oud-parlementair verslaggever
‘Het zal toch niet gaan over de plenaire zaal? Dat gebouw is net nieuw. Ze bedoelen toch de oude gebouwen?
‘Er staan om het Binnenhof allemaal kantoorkolossen leeg. Ministeries zijn constant aan het verhuizen en aan het bezuinigen op personeel. Daar kunnen veel Kamerleden kantoor houden.
‘Ik was laatst in het gebouw van de Provinciale Staten van Zuid-Holland. Het was net alsof het de Provinciale Staten van heel Holland waren. Het is een ruim gebouw, daar is misschien nog ruimte over. In Den Haag heb je ook nog het congrescentrum, het World Forum, met genoeg ruimte om met honderdvijftig Kamerleden te vergaderen.
‘Als de nieuwe vergaderzaal verbouwd wordt kunnen Kamerleden in de oude zaal gaan vergaderen. Toen ze twintig jaar geleden van de oude naar de nieuwe zaal moesten was niet iedereen daar even blij mee. De oude zaal was veel kleiner, en dat zorgde voor meer spanning in het debat. Er wordt met veel nostalgie op teruggekeken.
‘Het grote probleem van de oude zaal was dat er niet zo veel publiek kon komen kijken. En het is toch fijn als mensen het debat live kunnen volgen.

David van Reybrouck, schrijver
‘Laat het parlement vergaderen aan vijftien ronde tafels, met aan iedere tafel tien personen van een andere fractie. Hierdoor kun je in meer gelijkheid met elkaar spreken.
‘Ons huidige parlement wordt naar voorbeeld van het Griekse theater gebouwd als een halfrond. En dat is heel raar, want de democratie in Athene vertrok zich niet in het theater. Het theater was bedoeld voor tragiek. Daar werd getoond dat niemand de winnaar is, dat iedereen winnaar en verliezer tegelijk is.
‘De opstelling van het huidige parlement stimuleert conflicten. Er zijn toeschouwers en protagonisten. Kamerleden spelen voor de publieke tribune. Dat vergroot de theatraliteit en vergroot de retoriek.
‘Terwijl je moet zoeken naar een opstelling die het conflict beheersbaar maakt. Dan kun je beter vergaderen aan ronde tafels, zonder televisiecamera’s. Laat ze maar met elkaar praten als volwassen individuen.
‘Op die manier vergader je zoals de Griekse volksvertegenwoordigers dat in de Raad van Vijfhonderd deden, de Boulè. Die stonden op het plein in groepjes met elkaar te praten.

(Willem van Ewijk)

Er zijn genoeg plaatsen waar het Binnenhof in gedeelten elders kan worden gehuisvest, zegt de woordvoerder van de Rijksgebouwendienst. Hij noemt de departementen van Sociale Zaken, Buitenlandse Zaken en Infrastructuur en Milieu als locaties die vrijkomen, evenals het gebouw van de Hoge Raad. De ministerraad kan plaatsvinden in het Catshuis.

Maar waarom moet de nieuwe Tweede Kamer, die pas in 1992 werd opgeleverd, ook op de schop? Architect Pi de Bruijn, die destijds tekende voor de oplevering, denkt niet dat er veel aan de hand is in zijn nieuwbouw. 'Mijn gebouw is prima in orde, het gaat vooral over de oude Binnenhofgedeelten.'

Hoe het moet met Prinsjesdag, de toogdag van de parlementaire democratie? Moet de koning dan zijn Troonrede op Sociale Zaken declameren? De Ridderzaal wordt ook bekeken, maar hoeft minder grondig te worden aangepakt. Spies: 'De Ridderzaal blijft open voor Prinsjesdag.'

Vandaag werden de eerste tegels van het Binnenhof preventief verwijderd. Beeld Jan Hoedeman
De eerste groene tegels zijn al van de balkonrand gevallen. Beeld Jan Hoedeman
Beeld Jan Hoedeman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden