ReportageRotterdam

Binnen slapen? Dan wel terug naar Polen

De meeste Oost-Europese buitenslapers in Rotterdam kunnen niet terecht in de reguliere daklozenopvang. Toch zoeken politie, handhavers, gemeente en hulporganisaties samen een oplossing: werk of terugkeer naar Polen.

Handhaver Benny (r) doorzoekt met een collega en wijkagent Robin (l) de slaapplaats van twee Poolse daklozen aan de rand van de Rotterdamse wijk Carnisse.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Een klamme matras en oude dekens, volle plastic tassen en lege bierblikken, een berg fietsen en een zeil dat iets van weer en wind moet tegenhouden: aan de rand van het Zuiderpark in Rotterdam is een armzalig kampementje verstopt achter bomen en struiken die het meeste blad nog moeten verliezen. Twee Poolse mannen hebben hier vannacht geslapen, vlakbij een school, kerk en korfbalvereniging.

Wie zijn hond uitlaat op het Carnissepad, zal hun onderkomen vermoedelijk ontgaan. Maar wijkagenten Robin en Guido, die dagelijks fietsend in het grootste park van Nederland patrouilleren, kennen talloze slaapplekken zoals deze, inclusief de olifantenpaadjes die erheen leiden.

Geweigerd

Ze worden vrijwel allemaal bewoond door Oost-Europese daklozen. Omdat ze zich niet bij de gemeente hebben ingeschreven in het bevolkingsregister, worden ze geweigerd bij de reguliere daklozenopvang. Het kabinet heeft eind 2018 immers de bed-bad-broodvoorzieningen verboden die gemeenten zelf hadden opgezet of ondersteunden.

Maar slapen in parken of portieken mag evenmin. Daarom zijn politie, boa’s en gemeenteambtenaren op pad voor een handhavingsactie in Rotterdam-Zuid. Ze doen dat deze dag samen om hun werk beter af te stemmen - niet alleen met elkaar, maar ook met hulpverleners, de IND en de Vreemdelingenpolitie (AVIM). Oost-Europese arbeidsmigranten zijn vrij om hier te komen werken, maar ze moeten vertrekken als ze niet in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien.

Kouder

‘Het wordt steeds kouder, en daardoor zijn er steeds minder slapers in het park’, zegt handhaver Benny. ‘In juni is het hier dweilen met de kraan open. Nu proberen ze warm te liggen, in opengebroken kelderboxen of in de parkeergarage van Winkelcentrum Zuidplein.’

‘Meneer is bekend bij de vreemdelingenpolitie’, zegt wijkagent Robin over de Poolse man in het Zuiderpark. De man haalt een brief van de IND uit zijn jaszak. Daaruit blijkt dat hij binnen 28 dagen Nederland moet verlaten. Hij kan meewerken aan een vrijwillig traject, en anders wordt hij uitgezet.

Met hulp van een handhaver die zelf van Poolse komaf is, wordt met hem gepraat. Zijn ogen staren in de verte, hij blijft maar in zijn handen wrijven, zijn vingers zijn steenkoud. Als hij later een bekertje melk krijgt aangeboden, lukt het hem amper om het aluminium lipje los te peuteren.

Alcohol- en drugsprobleem

Rotterdam telt naar schatting 120 ‘niet-rechthebbende’ daklozen: mannen, maar ook vrouwen uit Oost-Europa. Veel buitenslapers hebben een stevig alcohol- en drugsprobleem. Er zijn tien tot twaalf overlastgevers met Oost-Europese achtergrond met een behoorlijk dossier bij de politie - inbraken, openbare dronkenschap, drugs.

‘We krijgen steeds meer signalen van overlast uit Carnisse en andere wijken’, zegt Olga Yildiz, beleidsadviseur bij het Team Risicogroepen van Directie Veiligheid van de gemeente. ‘Maar met die mensen zelf gaat het ook niet goed, zoals je kunt zien. Ze komen hier om hier te werken. Maar zodra ze hun baan verliezen, zitten ze vaak nog dezelfde avond zonder huisvesting.’

Een EU-burger het land uitzetten, is een heel traject. Om een dossier op te bouwen voor de Vreemdelingenpolitie en IND, moeten er meerdere overtredingen zijn vastgesteld. Maar lang niet alle meldingen van handhavers zijn bekend bij de politie, en omgekeerd. En soms heeft de IND uitzetting bevolen, zonder dat daar praktisch gezien iets mee gebeurt.

Een klamme matras en oude dekens, volle plastic tassen en lege bierblikken, een berg fietsen en een zeil dat iets van weer en wind moet tegenhouden: aan de rand van het Zuiderpark in Rotterdam is een armzalig kampementje verstopt achter bomen en struiken.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De boa’s en agenten willen niet alleen streng zijn, maar de buitenslapers ook doorverwijzen naar maatschappelijke hulporganisaties, zoals als de Pools-Nederlandse welzijnsorganisatie Barka en de kerkelijke stichting Ontmoeting. Maar die zijn na vijf uur en in het weekend niet bereikbaar. ‘Een bekende klacht’, zegt Olga Yildiz van de gemeente. ‘Maar we gaan het toch weer aankaarten.’

Aboutaleb

Vier dagen eerder is het punt ook al ter sprake gekomen tijdens het wekelijkse werkbezoek van burgemeester Ahmed Aboutaleb aan de wijk Carnisse. Dat gebeurt in de Kerk van de Nazarener, toevallig - of niet - op nog geen honderd meter van de slaapplek van de Poolse man in het Zuiderpark.

De kerk wil nadenken over opvang die de gemeente niet kan en mag bieden. Agenten spreken hun zorg uit over de aanpak van de buitenslapers. ‘Wij jagen ze van de ene struik naar de andere’, zegt wijkagent Ad. ‘We gooien hun spullen weg en dan beginnen ze opnieuw. Dat spel spelen we al maanden. Terwijl we ze vaak geen perspectief kunnen bieden. Als ik elke dag hun slaapplek laat afbreken, dan liggen ze echt in de kou.’

‘Ik zou het toch elke dag opruimen’, zegt Aboutaleb. ‘Vandaag of morgen sterft er iemand in de kou.’ De hoop van de gemeente is gevestigd op opvang door kerken en andere maatschappelijke organisaties. Meer tijd kost het om de macht van louche uitzendbureaus annex huisvesters te breken. ‘Vanochtend ontslagen is vanavond je woning kwijt’, zegt Aboutaleb. ‘Dat moeten we ontvlechten. En we moeten ons realiseren dat veel mensen niet zonder begeleiding en perspectief terugkeren. Zelfs het riool van Rotterdam is voor sommigen beter dan de straten van Sofia of Warschau.’

Geen bankpas en paspoort

Hoe ging het verder met de Poolse dakloze in het Zuiderpark? ‘ Ik krijg binnenkort geld en ga dan naar Polen’, zegt hij, in zijn verkleumde handen wrijvend. Maar nee, hij heeft geen bankpas en ook geen paspoort. Hij kan dus niet zelf terugkeren, geeft hij na enig doorvragen toe. En ja, hij wil best hulp aannemen van Stichting Ontmoeting.

Een kwartiertje later arriveren twee veldwerkers van Ontmoeting in het park met een thermoskan koffie. De man gaat met ze mee. Hij heeft er gedoucht en gegeten, er is een gesprek gepland met een medewerker van de stichting Barka over zijn terugkeer naar Polen. Omdat hij expliciet meewerkt aan de terugkeer en aan een opname in een alcoholtraject, is er via de gemeente een bed voor hem geregeld bij de Pauluskerk.

De slaapplaats wordt ontruimd. ‘Kijk naar al die rotzooi en de stront, het trekt allemaal ratten aan’, zegt wijkagent Robin. ‘En dan heb ik het nog niet eens over al die gestolen fietsen.’

IN CARNISSE
Gedurende een jaar volgt de Volkskrant het project van de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb in de wijk Carnisse. Dit is de derde reportage.

POOLSE DAKLOZEN
In Nederland leven zo’n 2.000 Poolse daklozen. Het is een kwetsbare groep: ze hebben geen recht op nachtopvang en zijn vaak slecht verzekerd. Stichting Barka helpt ze terug de samenleving in. ‘Het hoofddoel is terugkeer naar Polen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden