Binnen een dag of pas na een maand: hoe snel een Oekraïense vluchteling zich kan inschrijven verschilt per gemeente

Dit blijkt uit een rondgang van de Volkskrant langs gemeenten. Een burgerservicenummer (bsn) is vereist om te kunnen werken, studeren, een bankrekening te openen of een zorgverzekering af te sluiten. Bovendien kunnen veel Oekraïners zonder dit nummer niet bij het toegezegde leefgeld van minimaal 60 euro per week, dat binnenkort beschikbaar moet komen.

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het inschrijven van Oekraïners, die vervolgens een bsn krijgen. Maar wie een afspraak wil maken in Haarlem, kan bijvoorbeeld pas na meer dan een maand terecht, zegt een woordvoerder. Mede door hoog ziekteverzuim is er een tekort aan ambtenaren die bevoegd zijn om burgers te registreren. 

Niet iedere gemeenteambtenaar mag zomaar burgers inschrijven: gezien de gevoeligheid van de gegevens is een aparte opleiding nodig. ‘Er wordt regionaal gekeken naar een oplossing, of we bijvoorbeeld personeel uit andere gemeenten kunnen lenen.’

Maria Shaidrova van Stichting Oekraïners in Nederland, die veel vragen ontvangt van vluchtelingen, hoort regelmatig dat mensen lang op hun inschrijving moeten wachten. Vooral wie terechtkomt in grote opvanglocaties, zoals hotels of sporthallen, loopt hier volgens haar tegenaan.

Het kabinet wil dat Oekraïense vluchtelingen snel aan de slag kunnen en stelt hen daarom vanaf april vrij van de tewerkstellingsvergunning. Zonder burgerservicenummer zitten ze echter alsnog thuis. ‘Ze kunnen dan niet werken, ze krijgen hun leefgeld niet, ze kunnen eigenlijk niets’, zegt Shaidrova. ‘Ze kunnen ook niet echt gebruikmaken van het zorgsysteem. Acute zorg is wel beschikbaar, maar ik ken gevallen van mensen die chronisch ziek zijn en geen medicijnen kunnen krijgen.’

Weken wachten in Amsterdam

In Amsterdam, waarover Shaidrova veel opmerkingen kreeg, duurt het ‘enkele weken’ voordat Oekraïense vluchtelingen hun bsn hebben, aldus een woordvoerder. De registratie ‘vraagt veel van onze organisatie’, schreef burgemeester Halsema woensdag aan de gemeenteraad. ‘Het college werkt er hard aan om de wachttijd voor inschrijving tot een minimum te beperken.’ Ook in Utrecht verloopt het inschrijven moeizaam; twee extra inschrijfochtenden speciaal voor vluchtelingen, vanaf volgende week, moeten dit versnellen.

Intussen zeggen onder meer Almere, Heerenveen en Leidschendam-Voorburg binnen een week een bsn-nummer te regelen voor Oekraïense vluchtelingen. De woordvoerder van het Zuid-Hollandse Leidschendam-Voorburg noemt het ‘intens’ en zegt dat het aanvragen van bijvoorbeeld een paspoort of rijbewijs hierdoor wat langer duurt. ‘We kampten al met een personeelstekort door corona. We zoeken inhuurkrachten om het reguliere team te versterken.’

Tilburg: in één dag geregeld

Tilburg probeert Oekraïners binnen één dag na aankomst in te schrijven. ‘We hebben het als urgent bestempeld en er mensen voor vrijgemaakt’, verklaart een woordvoerder. Wel is er volgens hem slechts een ‘enkeling’ uit Oekraïne gearriveerd in Tilburg. De stad bereidt zich voor op de komst van honderden vluchtelingen naar opvanglocaties, om ook hen snel – ter plekke – te kunnen inschrijven.

Gemeenten lopen onder meer tegen vertaalproblemen aan, bijvoorbeeld omdat documenten in het cyrillisch schrift zijn gesteld, zegt een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat gemeenten ondersteunt bij het inschrijven van Oekraïners. 

Tot en met dinsdag zijn 5.620 Oekraïners ingeschreven; daar komen er per dag momenteel zo’n duizend bij. ‘Ik zou gemeenten die problemen tegenkomen willen oproepen om contact te zoeken. Dan kunnen we, denk ik, al veel oplossen’, aldus de woordvoerder. De operatie is nog maar net van de grond gekomen, benadrukt ze.

Pendelbussen naar Ede

Duidelijk is dat sommige gemeenten tijd nodig hebben om op gang te komen. De Gelderse gemeente Ede, die sinds begin maart 950 vluchtelingen opvangt op het militaire oefenterrein bij Harskamp, is woensdag begonnen met het inschrijven van deze groep. De Oekraïners worden met pendelbussen heen en weer gereden tussen het militaire oefenterrein en het gemeentehuis, zegt een woordvoerder. Ede verwacht ongeveer twee weken nodig te hebben om iedereen van een burgerservicenummer te voorzien.

In heel Nederland geldt dat Oekraïners geldige identificatiepapieren nodig hebben om zich bij de gemeente in te schrijven. Wie die niet heeft, moet ze eerst regelen via de Oekraïense ambassade in Den Haag.