ReportageStikstofbeleid

Binnen de coalitie stormt het, zo blijkt tijdens het debat over de landbouw­begroting

Minister Carola Schouten van LNV schudt de hand van Esther Ouwehand (PvdD) tijdens het plenair debat in Tweede Kamer over de begroting van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Beeld Jerry Lampen / ANP

Het stikstofarrest van de Raad van State dwingt het kabinet te kiezen voor de natuur boven de economie. Binnen de coalitie stormt het, zo bleek donderdag in het debat over de landbouw­begroting. CDA en VVD willen er nog niet aan, D66 wil juist volle kracht vooruit.

Carola Schouten staat, net als Eric Wiebes, aan het hoofd van een spagaatministerie. Wiebes moet onder zijn dak de lieve vrede bewaren tussen de CO2-producerende Economische Zaken en het opwarmende Klimaat. Schouten is de relatietherapeut die het wankele huwelijk tussen Landbouw en Natuur overeind moet houden. Geen gemakkelijke taak, want de regeringscoalitie die Schouten ruggensteun moet geven is het intern hartgrondig oneens over de aanpak van de stikstofcrisis.

In de eeuwige spagaat tussen economie en milieu krijgt het economisch belang meestal stilzwijgend voorrang boven het milieubelang, maar het stikstofarrest van de Raad van State dwingt het kabinet nu voor de natuur te kiezen. Daar leggen de coalitiepartijen zich niet zomaar bij neer. In het Kamerdebat over de Landbouwbegroting halen CDA en VVD hard uit naar de landbouwwoordvoerder van D66, Tjeerd de Groot.

D66 vindt dat het kabinet moet doorpakken met het (warm) saneren van de Nederlandse veehouderij. Die bedrijfstak is immers verantwoordelijk voor 68 procent van de in Nederland veroorzaakte stikstofneerslag. De Groot ziet een halvering van de veestapel als enige oplossing. ‘Dat is een ongemakkelijke waarheid en een taboe, maar het huidige landbouwsysteem is niet meer houdbaar.’

Helaas voor D66 denken de andere drie coalitiepartners daar anders over. Met een (beperkte) krimp van de veestapel willen ze wel akkoord gaan, onder voorwaarde dat geen enkele veehouder tot bedrijfsbeëindiging wordt gedwongen. Schouten maakt tijdens het Kamerdebat bekend dat de Europese Commissie groen licht heeft gegeven voor het uitkopen van varkenshouders. Geïnteresseerden kunnen zich vanaf 25 november voor de stoppersregeling inschrijven.

CDA, VVD en ChristenUnie onderhouden stevige banden met de landbouwsector. De drie partijen willen boeren niet dwingen, maar ‘verleiden’, zoals VVD-Kamerlid Helma Lodders het verwoordt. Ze zien meer in het bevorderen van innovatie, zoals experimenten met ander veevoeder en de bouw van milieuvriendelijke stallen. Dit is volgens deze partijen de beste manier om de transitie naar milieuvriendelijke kringlooplandbouw, die ook Schouten zegt na te streven, te realiseren.

D66 vindt dat allemaal te vrijblijvend. Net als GroenLinks, de SP en de PvdD. Volgens De Groot schiet het niet op met de verduurzaming van de landbouw en moet de minister er meer juridische druk achter zetten. Daarom pleit hij onder andere voor een drijfmestverbod. Dat heeft hij amper uitgesproken of CDA’er Jaco Geurts sprint naar de interruptiemicrofoon: ‘Ik heb een dienstmededeling voor u: ik accepteer géén drijfmestverbod.’ Ook Lodders reageert venijnig: ‘Hoe denkt u de boeren mee te krijgen als u alleen maar over verboden spreekt?’ Waarop De Groot haar toebijt: ‘Als u nu eens meedenkt in plaats van de hakken in het zand te zetten, dan komen we nog eens ergens. Op deze manier helpt u de boeren niet.’

De oppositiepartijen ruiken bloed. William Moorlag (PvdA): ‘Het gemeenschappelijke concept ‘kringlooplandbouw’ van de coalitie is vandaag in gruzelementen gevallen. Ze waren het helemaal eens: het is een zwart-witte hond. Nu blijkt het ene deel van de coalitie een witte hond met een paar zwarte vlekjes voor zich te zien en het andere deel een zwarte hond met kleine witte vlekjes.’

Inderdaad zit er nogal wat licht tussen De Groots ongeduld om eindelijk eens meters te maken met het verduurzamen van de veehouderij en de opstelling van vooral CDA en VVD. Zij lijken het, behalve in innovatie, te zoeken in het versoepelen van de stikstofnormen. In navolging van de landbouworganisaties trekken FvD, VVD en CDA de betrouwbaarheid van de RIVM-berekeningen in twijfel. Lodders spreekt van een ‘schimmig’ rekenmodel en Geurts heeft het over een ‘black box’. De veehouders denken dat de werkelijke stikstofschade veel lager is dan het RIVM-model suggereert. Volgende week woensdag is er een boerendemonstratie bij het rijksinstituut in Bilthoven gepland.

PvdA en SP nemen tijdens het debat afstand van de verdachtmakingen aan het adres van het RIVM. ‘Dit zijn gewoon wetenschappers die in opdracht van deze Kamer en van de overheid onderzoeken verrichten. Ik vind het niet terecht dat hun cijfers ter discussie gesteld worden’, meldt Moorlag. SP’er Frank Futselaar: ‘Als CDA en VVD complottheorieën gaan uitdragen, gaan ze nu dan ook beweren dat de maanlanding in scène is gezet en dat de aarde plat is?’

De ChristenUnie houdt zich in het debat zoveel mogelijk op de vlakte. Als het over landbouw versus natuur gaat, zit de vierde coalitiepartij net zo in een spagaat als de eigen minister Schouten. De ChristenUnie combineert een groen verkiezingsprogramma met een grote boerenachterban. Terwijl D66, SP, GroenLinks en PvdD bij Schouten blijven aandringen op voortmaken en het nemen van pijnlijke maatregelen, kiest de minister liever voor de zachte weg: een warme sanering en innovaties moeten het verschil gaan maken. Wel verdedigt ze het RIVM, dat volgens haar deugdelijk wetenschappelijk werk levert, en wijst ze de Kamer erop dat een versoepeling van de stikstofregels waarschijnlijk geen stand zal houden in de rechtbank.

Volgende week debatteert de Tweede Kamer opnieuw over de stikstofproblematiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden