Billy Wilder hield het graag gewoon

In het werk van regisseurs Billy Wilder sluiten cynisme en humor steevast een verbond. Zijn helden waren antihelden, en de Amerikaanse droom heeft in zijn werk altijd veel schaduwkanten....

'IK BEN geen komediemaker. Ik ben ook geen serieuze filmmaker. Ik ben gewoon een regisseur.'

Deze uitspraak, gedaan in 1999, typeert Billy Wilder, de regisseur met het monumentale oeuvre die woensdag op 95-jarige leeftijd is overleden. Wilder hield het graag gewoon. De geheimen van het succes van Some Like It Hot (1959), Sunset Boulevard 1950), of Double Indemnity (1944)? 'Het zijn films die ik zelf graag zou zien.'

In het werk van Billy Wilder sluiten cynisme en humor steevast een verbond. Zijn helden waren antihelden, en de Amerikaanse droom heeft in zijn werk altijd veel schaduwkanten. Toch paste hij in het studiosysteem van Hollywood, omdat hij zijn boodschappen naar eigen zeggen verpakte 'in brokken chocola'.

Wilder werd in 1906 geboren in Sucha, wat nu Pools grondgebied is, niet ver van Krakow. Hij studeerde in Wenen rechten, maar staakte die studie toen hij de kans kreeg om als journalist aan de slag te gaan. In Berlijn, in 1926, raakte Wilder gefascineerd door het theater en de film.

Na de opkomst van Adolf Hitler en het antisemitisme verhuisde Wilder. Eerst naar Parijs. Vervolgens, in 1933, naar Californië, waar hij als scenarioschrijver aan de slag ging.

Onvrede met de wijze waarop studio's in Hollywood met scripts omgingen, deed hem besluiten zelf te gaan regisseren. Zijn doorbraak als regisseur maakt hij met Double Indemnity, een film die als het boegbeeld van de film noir wordt beschouwd.

Onder zijn grootste meesterwerken zitten films als Sunset Blvd., over de vergankelijkheid van roem, en The Apartment, waarvoor hij als eerste filmmaker drie Oscars kreeg. Ook van Wilder: Stalag 17, met William Holden die in een Duits concentratiekamp het beste ervan probeert te maken, en Irma la Douce, met Shirley Maclaine als prostituee in Parijs.

Wilder was een regisseur die het beste uit zijn acteurs haalde. Onder zijn hoede won Ray Milland een Oscar (als alcoholist in The Lost Weekend), William Holden won er een, en ook Walter Matthau (The Fortune Cookie).

Zelf werd Wilder 21 maal voor diverse Oscars genomineerd. Hij won er zes, en kreeg ook nog, in 1988, een ere-Oscar.

Wilder werkte tot op late leeftijd door en ging tot diep in de jaren negentig, ondanks ziektes en ouderdomsverschijnselen, naar zijn kantoor.

Vermaard zijn de verhalen over zijn sociale netwerk. Hij gaf veel feesten en pronkte graag met zijn omvangrijke, waardevolle kunstcollectie, met werken van Picasso, Kirchner en Miró.

Films maken - dat was er niet meer bij na Buddy, Buddy in 1981, een film die geen kassucces werd.

In 2000 zei hij: 'Tegenwoordig is het veel moeilijker voor regisseurs dan in mijn tijd. Het gaat alleen nog maar om geld. Mooie ideeën worden stukgepraat.'

Wilder overleed aan een longontsteking, nadat hij al geruime tijd ziek was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden