Bik Bent Eksit

Jazz tegen de verwachtingen in, dat is het kenmerk van de muziek van Michiel Braam. Nu stopt zijn Bik Bent Braam en schrijft hij steeds vaker gewoon 'mooie liedjes'.

INTERVIEW JAZZMUSICUS MICHIEL BRAAM - 'Als ik mijn levenshouding op een tegeltje zou moeten zetten, zou ik schrijven: Wat denk je zelf?'


Of hij nu met zijn studenten te maken heeft, zijn muzikanten of het publiek, de Nijmeegse pianist-componist Michiel Braam wil dat er luikjes opengaan in de hoofden van de mensen. 'Zo kan het ook.' Die instelling heeft van zijn Bik Bent Braam een uniek en spannend jazzorkest gemaakt: alle leden zijn gelijkwaardig en mogen doen wat ze willen met wat de leider aangeeft. En toch is de rek er na 25 jaar een beetje uit: de Bik Bent begint zaterdag aan zijn afscheidstournee; hierna moet de Flex Bent Braam voor nieuwe ontwikkelingen zorgen.


Voor het afscheidsprogramma Exit heeft Braam (47) er alles aan gedaan om zijn musici uit de tent te lokken. In de eerste set worden stukken gespeeld die alleen een begin hebben - zodat ze zelf de uitgang moeten vinden. Die in de tweede set hebben alleen een einde, waar gezamenlijk naartoe moet worden gewerkt. Bovendien heeft hij in de 26 nieuwe composities de noten C, E en G consequent weggelaten, om nog meer automatismen onmogelijk te maken. 'Vroeger dirigeerde ik de band, dan gingen de mensen zitten wachten tot ik hun vertelde hoe ze moeten spelen. 'Wil je dat ik dit legato speel of staccato?' Dan zei ik: 'Ja'.


'Ik ben er niet om te zeggen wat er moet gebeuren, en ik ben ook niet echt geïnteresseerd in mijn mening. Zo wordt de muziek veel rijker, en een eerlijker afspiegeling van hoe we ons op dat moment voelen. Iedereen mag op elk moment inbreken en het proces een andere wending geven. Of zelfs een ander stuk inzetten, zodat je soms twee dingen door elkaar hoort, wat prachtig kan klinken. Sommige muzikanten doen zoiets meer dan anderen, maar ik zorg er niet per se voor dat er geen haantjes tussen zitten. Ik ben niet uit op harmonie. Als iemand zich te veel wil laten gelden, krijgt hij dat na afloop in de auto wel te horen. Maar in principe moeten ze het op het podium uitvechten.'


Natuurlijk houdt het concept risico's in. Die wil Braam niet uitsluiten, maar wel minimaliseren, vooral door vaak met dezelfde mensen te werken. Die zo goed op elkaar ingespeeld zijn dat ze het zelf ook merken als iets niet lukt, en elkaar daarvoor op hun donder geven. 'Irritatie kan interessante reacties uitlokken, maar het touwtrekken moet wel in dienst staan van de ontwikkeling. Het gaat erom dat je zo weinig mogelijk verwachtingen hebt: 'We speelden net dit, dan is het toch logisch om nu dat te spelen?'


'Gelukkig hebben we een publiek dat niet voor liftmuziek komt. Dwarsige types, die het onverwachte verwachten. Dat kan wel tot paradoxale toestanden leiden. Ik merk dat ik steeds vaker mooie liedjes schrijf, want ik heb een Radio Veronica-verleden. Een tijd geleden schreef ik een walsje dat zo lief was en zo makkelijk dat ik er bijna zelf moeite mee had. Dat blijken veel mensen dan toch te waarderen, hoewel ik ook een reactie kreeg van een luisteraar die totaal in de war was: wat voor muzikant bent u nou? Dat vind ik heel leuk. Ik sluit niets uit.'


Het publiek merkt het lang niet altijd als het misgaat, is Braams ervaring. Maar daar probeert hij zich niet mee bezig te houden. Hij hoopt dat ze voor alles openstaan, dan genieten ze meer. 'Maar dan wordt iemand geraakt door iets dat lijkt op wat hij op Veronica heeft gehoord toen hij 14 was, en dat heel belangrijk voor hem was. Dat is niet te voorspellen. Goed of slecht, behagen of irriteren, dat is niet aan de orde. Het gaat om communiceren.'


Aan alles komt een eind, ook aan het doorbreken van verwachtingen, vandaar dat Braam behoefte ging voelen aan iets nieuws. 'Als je al zo lang met ongeveer dezelfde bezetting speelt, leert iedereen elkaar, en de manier waarop ik schrijf, zo goed kennen dat er bepaalde patronen insluipen. En dat is nu net niet de bedoeling. Daarom wil ik met Flex Bent Braam hetzelfde procedé onderwerpen aan de 'zuurdesem-methode'. Je laat wat water en meel een week staan tot het verzuurt, dan pak je daar een deel van en bak je er een brood mee. Voor het volgende brood neem je er weer een beetje van, en zo verder. Het tiende brood, daar zit dan het geheugen, de traditie in van alle voorgaande broden. Zo wil ik gaan werken: met een paar oude bekenden, aangevuld met jonge muzikanten uit een andere scene, of een andere muzikale cultuur, die totaal anders aankijken tegen improviseren. En met een kleinere formatie, omdat dertien man tegenwoordig gewoon te duur is. Wat er uitkomt, staat niet vast, want er is maar één vaste waarde: Ik.'


Exit


Jazzpianist en -componist Michiel Braam (Nijmegen, 1964) richtte 25 jaar geleden de Bik Bent Braam op. De band speelt zonder setlijst, de dertien muzikanten weten vooraf niet van elkaar we wat doet. In 1997 kreeg Braam de belangrijkste jazzprijs van Nederland, de VPRO/Boy Edgar Prijs.


(Foto Stef Verstraaten)


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden