Bijzondere bijstand ook voor werkenden

De gemeente Den Haag ziet het aantal aanvragen voor bijzondere bijstand toenemen. Het lijkt logisch dat in deze economisch minder florissante tijden meer mensen een beroep doen op het gemeentelijke potje....

Door Yvonne Doorduyn

EEN KAPOTTE wasmachine en geen spaargeld om hem te vervangen. Het overkwam Rita Dongelmans (70) uit Den Haag. Zij en haar man (84) genieten AOW, maar dat is het. 'Als er iets kapot gaat, kunnen we dat niet betalen.'

Dongelmans deed negen jaar geleden voor het eerst een beroep op bijzondere bijstand. Het was een drempel, vertelt ze, 'maar ik moest wel'. Inmiddels weet ze de weg naar de dienst Sociale Zaken goed te vinden: zes keer al klopte ze aan bij de gemeente. 'Voor het bankstel, de eethoek, mijn bril, de matrassen, de wasmachine en de eigen bijdrage voor de thuiszorg. Bij elkaar zo'n 1900 euro.'

Net als Dongelmans deden in 2001 zo'n 270 duizend huishoudens één of meerdere malen een beroep op bijzondere bijstand, een totale kostenpost van 210 miljoen euro. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft nog geen definitieve cijfers over 2002, maar volgens de gemeente Den Haag neemt het aantal aanvragen voor bijzondere bijstand stevig toe. In Den Haag lag het aantal aanvragen vorig jaar 1700 hoger dan in 2001, 17.400 versus 15.700. Het kostenverschil voor de gemeente bedraagt 1,7 miljoen euro.

Opmerkelijk is dat er steeds meer aanvragen binnenkomen van mensen met schulden, zegt Boukje Huisman, beleidsmedewerker Sociale Zaken bij de gemeente Den Haag. 'Door de teruggang van de economie hebben steeds meer mensen huurschulden of achterstanden in het betalen van gas, water en elektra.'

Het lijkt aannemelijk dat in economische mindere tijden de vraag naar bijzondere bijstand aantrekt. Maar hoe werkt de aanvraag en wie komt er in aanmerking?

In principe kan iedereen die geconfronteerd wordt met noodzakelijke, niet-uitstelbare kosten die hij niet kan betalen, een beroep doen op bijzondere bijstand. Het soort inkomen dat iemand heeft, doet niet ter zake. Bijzondere bijstand is er zowel voor mensen die loon ontvangen als voor pensioen- of uitkeringsgerechtigden, dus niet alleen voor mensen met een bijstandsuitkering.

Wie bijzondere bijstand wil aanvragen, kan dat doen bij de sociale dienst. Er wordt een afspraak gemaakt met een consulent, die nagaat of de uitgaven ook echt noodzakelijk zijn. Wettelijke regels om dat te bepalen, zijn er overigens niet. De meeste gemeenten hanteren daarom eigen richtlijnen.

Gaat het om vervanging van huisraad, dan is het gebruikelijk dat de consulent op huisbezoek gaat om te kijken of de koelkast of de bank echt kapot is. Gaat het om medische uitgaven, dan toetst veelal de GG & GD de noodzaak.

Als is aangetoond dat de uitgaven noodzakelijk zijn, gaat de consulent na of de cliënt beschikt over voldoende middelen om het gewenste zelf aan te schaffen. Het gaat daarbij zowel om vermogen als om de maandelijkse inkomsten. De wet kent een vermogensgrens van 4975 euro voor een alleenstaande en 9950 euro voor alleenstaande ouders, gehuwden of samenwonenden. Heeft iemand bijvoorbeeld een auto die duurder is, dan wordt hij geacht de uitgaven voor eigen rekening te nemen.

Blijft iemands vermogen onder de wettelijke grens, dan kijkt de consulent naar de hoogte van het inkomen. De sociale dienst gaat er van uit dat iemand die moet rondkomen van een inkomen op of onder bijstandsniveau (voor een alleenstaande 567,79 euro per maand), hoe dan ook geen extra kosten kan dragen. Deze cliënt krijgt zijn uitgaven - als de noodzaak vast staat - volledig vergoed.

Verdient iemand meer dan de bijstandsnorm, dan kan de aanvrager volgens de gemeente een gedeelte van de kosten zelf opbrengen. De consulent berekent de draagkracht van de cliënt en bepaalt de hoogte van de eigen bijdrage. De regels voor de draagkrachtberekening verschillen per gemeente. Een voorbeeldberekening voor de gemeente Den Haag is opgenomen in de illustratie.

Is de aanvrager jonger dan 65 en hoeft hij niet langer dan drie jaar van een minimuminkomen te leven, dan moeten de bijzondere kosten bovendien een bepaald drempelbedrag overschrijden om vergoed te kunnen worden. In Den Haag gaat het om een drempel van maximaal 45,38 euro per jaar. Ook als in één jaar drie keer een bedrag van 22 euro wordt besteed, is dat dus te declareren.

Belangrijk is dat de aanvraag voor bijzondere bijstand wordt ingediend vóórdat de kosten worden gemaakt. Heeft de aanvrager de kosten al betaald, dan gaat de sociale dienst ervan uit dat 'het probleem is opgelost'. De aanvraag wordt dan - op enkele uitzonderingen na - afgewezen.

Een afwijzing volgt ook als er een andere voorziening bestaat voor de kosten, zoals de Wet Voorzieningen Gehandicapten, een studiekostenvergoeding, of een vergoeding vanuit het ziekenfonds. Bijzondere bijstand is er alleen voor kosten waartegen iemand zich niet kan verzekeren.

Meestal hoeft de aanvrager het bedrag aan bijzondere bijstand niet terug te betalen. Maar er zijn uitzonderingen, zoals de bijstand bij het kopen van huisraad - een bankstel of kookplaat. De bijzondere bijstand wordt dan verstrekt als lening, met 0 procent rente.

De gemeente Den Haag was volgens Huisman vorig jaar zo'n 16,7 miljoen euro kwijt aan bijzondere bijstand, een toename van 1,7 miljoen euro vergeleken met 2001. Bijna 18 procent (6800) van de aanvragen werd afgewezen. 'Vaak loopt het fout op de noodzaak', zegt Huisman. 'Neem bijvoorbeeld een abonnement op een tijdschrift: je kunt zo'n blad ook in de bibliotheek lezen.'

Om te zorgen dat mensen weten waar ze recht op hebben, gaat de gemeente actief de boer op met voorlichting over bijzondere bijstand. Huisman: 'We geven voorlichting in verzorgingshuizen en moskeeën en verzorgen trainingen voor wijkverpleegkundigen en thuiszorgmedewerkers. We hopen zo de drempel te verlagen.'

Discussie over het noodzaak-criterium is er volgens Huisman nog dagelijks. 'Mensen denken vaak: ''ík heb ook geen magnetron. Waarom kan iemand die daarvoor een aanvraag indient, die dan toch vergoed krijgen?'' Maar voor een alleenstaande oudere man die gebruik maakt van de service van tafeltje-dekje is een magnetron heel belangrijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden