Bijvangst niet meer overboord

EU-commissaris Damanaki wil af van de grootschalige lozing van dode vissen in zee vanwege behaalde quota. Vissers zijn er fel op tegen alle vangst aan land te brengen.

AMSTERDAM - Terwijl driekwart van de visbestanden rond Europa geldt als overbevist, gooien vissers een flink deel van hun vangst, meestal dood, terug in zee. Afhankelijk van de vissoort, gaat het om 10 tot zelfs 50 procent van de vangst.


Een feestje voor meeuwen en zeehonden, die de vissersboten om die reden altijd trouw volgen, maar een doorn in het oog van natuurbeschermers. De Europese Commissie wil er nu een einde aan maken. Alle vis die wordt gevangen, moet ook aan wal worden gebracht, stelt de Griekse EUvisserijcommissaris Maria Damanaki. Het is een van de belangrijkste punten in haar voorstellen voor een geheel nieuw visserijbeleid voor de komende tien jaar. Vandaag worden haar plannen in het Europees Parlement besproken.


De zogeheten aanlandingsplicht zal niet van vandaag op morgen voor alle vis tegelijk gelden. Sommige soorten komen in 2014 aan de beurt, de laatste in 2016. Alleen vissoorten waarvan bekend is dat ze een behoorlijke kans hebben een avontuur in een visnet te overleven, mogen worden teruggegooid. Alle andere vis, of die nou ondermaats is of waardeloos: als hij in de netten zit, moet hij aan land worden gebracht. 'Het is een niet meer te rechtvaardigen praktijk', zegt Damanaki. 'De publieke opinie komt er snel tegen in het geweer.'


In Groot-Brittannië is een heuse beweging ontstaan onder bezielende leiding van tv-kok en programmamaker Hugh Fearnley-Whittingstall (River Cottage, op zender Channel 4). Hij begon een campagne onder de titel Hugh's Fish Fight. Op zijn drukbezochte website (inmiddels ook in Nederland, fishfight.nl) prijken steeds meer Bekende Britten om steun te betuigen aan de fish fight. Coldplay, Jeremy Paxton en Richard Branson staan erop, maar ook de Schotse en Noorse regering, en bedrijven als Sainsbury. Hilarisch is het filmpje waar Fearnley met een schepnetje achter vissers aan tuft, en de enorme kabeljauwen opschept die zij bij gebrek aan quotum voor die vissoort overboord gooien.


Kok Jamie Oliver presenteert er recepten voor vissoorten waarvan de Britten tot voor kort het bestaan niet kenden. Hard nodig: Europa is wereldkampioen vis weggooien omdat de gemiddelde Europeaan zo selectief is bij de maaltijd. Kabeljauw en haring, oké, veel gekker moet het niet worden.


Maar de Nederlandse vissers zijn fel tegen het weggooiverbod. Nu nog zijn ze verplicht sommige vis in zee te gooien, straks wordt dit juist verboden. Johan Nooitgedagt van de Nederlandse Visserijbond moet er niet aan denken. De vissers, zegt hij, krijgen veel meer werk. Om al die ondermaatse en waardeloze vis, volgens hem zelfs zeesterren, aan land te krijgen, moeten er nieuwe faciliteiten aan boord komen.


Poolen of ruilen

Volgens hem moeten de quota anders worden berekend. Nu nog brengt een visser met alleen een haringquotum louter haring aan land. Straks staan er ook manden met tal van andere zeeschepselen op de kade.


Daar heeft Damanaki al over nagedacht. De nieuwe quota moeten meer aansluiten bij wat de vissers feitelijk ophalen. Als vangst en quotum niet met elkaar matchen, kopen de vissers maar quotum bij. Of ze poolen of ruilen die quota. Als er veel bijvangst is van kabeljauw, bijvoorbeeld, wordt het quotum van kabeljauw vanzelf duur tot onbetaalbaar. Voor schepen langer dan 12 meter wil Damanaki daarom overstappen van simpele quota op 'overdraagbare visconcessies': transferable fishing concessions (TFC's). De maatregelen moeten de overcapaciteit in de visserij oplossen. In andere delen van de wereld is dat immers ook gelukt. Sinds 1994 heeft de EU volgens haar al 2,7 miljard euro uitgegeven om de overcapaciteit te verkleinen. Desondanks groeide de capaciteit met een gemiddeld tempo van 3 procent per jaar (in feite was er een krimp van 25 procent, maar door toetreding van nieuwe lidstaten groeide de EU-vloot, red.).


Effectieve controle

Adriaan Rijnsdorp, onderzoeker bij visserij-instituut Imares, is wel blij met de aanlandingsplicht. Net als Damanaki denkt hij dat de vissers wel methodes zullen ontwikkelen om ongewenste bijvangst te vermijden. 'En straks wéten we tenminste wat er allemaal wordt gevangen. Nu weten we het niet, want het wordt niet geregistreerd. Er moet dan natuurlijk wel een effectieve controle komen, en die moet worden nageleefd.' Damanaki wil hiertoe desnoods de schepen volhangen met registrerende elektronica.


Maar Rijnsdorp vindt dat veel te veel aandacht uitgaat naar de bijvangst. Dat is emotie, vindt hij. 'Het belangrijkste argument is dat het verspilling is. Maar dat is een ethisch punt, geen economisch of ecologisch argument.'


Een veel belangrijker vernieuwing vindt hij invoering van de 'maximale duurzame vangst'. Wetenschappers stellen vast hoe groot de vangst maximaal mag zijn zonder een visbestand te verkleinen. Daarop worden de quota (die straks vangstrechten gaan heten, en dus verhandelbaar worden) gebaseerd. Het is de benadering die het Wereldnatuurfonds (WNF) onlangs al bepleitte: tijdelijk iets minder vangen, waardoor er veel meer vis komt. Daardoor kunnen minder vissers straks meer vis vangen.


Het kan, zegt EU-commisaris Maria Damanaki, want met een aantal vissoorten zoals schelvis en sommige spopulaties platvis, werkt het al zo. Kabeljauw in de Baltische Zee floreert zelfs weer.


Ook Imares-onderzoeker Adriaan Rijnsdorp zegt dat het werkt. 'Kijk maar naar de Tweede Wereldoorlog. Toen is een paar jaar lang nauwelijks gevist. Daarna waren de vangsten veel groter dan daarvoor.'


Het plan-Damanaki:


- aanlandingsplicht voor alle gevangen vis;


- biologen stellen de 'maximale duurzame vangst' vast, en meer mag er niet worden gevangen;


- regionale raden moeten de visbestanden beheren met meerjarige beheerplannen;


- visquota worden vervangen door verhandelbare visrechten (of visconcessies).


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden