Bijtende gasadviezen stellen minister voor haast onmogelijke opgave - wat kan Wiebes nog?

Omwille van de veiligheid moet de gaswinning in Groningen snel omlaag: van 21,6 naar 12 miljard kubieke meter per jaar. Met dat ingrijpende advies stelde het Staatstoezicht van de Mijnen minister Wiebes (VVD) donderdag voor een haast onmogelijke opgave.

Groningse boeren staan donderdag met hun tractors op het Malieveld, terwijl op het Binnenhof een hoorzitting over de gaswinning bezig is.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Temeer omdat de Gasunie de minister van Economische Zaken en Klimaat meteen voorrekende dat de gaswinning dit jaar niet verder terug dan tot 19,5 miljard kuub. Die hoeveelheid is nodig voor het gasverbruik van huishoudens en industrie in Nederland en buurlanden.

Na de aardbeving bij Zeerijp op 8 januari (3,4 op de schaal van Richter) gaf het SodM al code rood af voor Groningen. 'Er is een forse ingreep noodzakelijk om aan de veiligheidsnorm te voldoen en de kans op schade sterk te verlagen', aldus inspecteur-generaal der Mijnen Theodor Kockelkoren. 'De onzekerheden bij deze inschatting zijn groot, wij zijn daarom aan de veilige kant gaan zitten.'

Daarmee stelde het SodM minister Wiebes (VVD) donderdag voor een haast onmogelijke opgave.

Wiebes schetste in een brief aan de Tweede Kamer in twee citaten zijn dilemma. 'Het belang van de veiligheid van de Groningers staat voor mij niet ter discussie', schrijft hij. Maar ook: 'Het is evident dat met een dergelijke daling van de productie naar huidige inzichten niet meer kan worden voldaan aan de gasvraag van huishoudens en bedrijven in binnen- en buitenland. De huidige behoefte is bijna dubbel zo hoog.' Volgens de Gasunie is in een extreem warm jaar minimaal 14 miljard kuub nodig en in een extreem koud jaar 27 miljard kuub.

Ministers Eric Wiebes en Carola Schouten praten op een tractor met Ate Kuipers, mede-organisator van de actie van boze boeren op het Malieveld.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De ondergrenzen kunnen bovendien enkel worden bereikt als het principe van 'vlakke winning' wordt losgelaten. Nu wordt elke maand ongeveer evenveel gas opgepompt, vanuit het idee dat ongelijkmatige winning (meer in de winter, minder in de zomer) de bodem onrustig maakt.

Wiebes komt eind maart met een inventarisatie van alle mogelijkheden om de vraag naar Gronings gas op korte en langere termijn af te bouwen. Daarna zal het kabinet uiterlijk in juni een besluit nemen over het al dan niet verder dichtdraaien van de gaskraan. Wel roept de minister de NAM alvast op om de productieputten rond Loppersum 'zo snel als redelijkerwijs mogelijk is' te sluiten.

De minister zei eerder al de gaswinning zo veel mogelijk te willen terugschroeven. Maar hij zit naar eigen zeggen 'zo klem als een deur'. Sinds 2014 is de gaswinning reeds met 60 procent verminderd. Welke opties heeft Wiebes nog, en hoe haalbaar zijn die?

1. Huishoudens van het Groningse gas af: een enorme klus

Ook al is het Groningse gas in 2030 sowieso zo goed als op, nu zijn 7 miljoen Nederlandse huishoudens nog afhankelijk van het specifieke 'laagcalorische' gas uit Groningen. Ze verbruiken zo'n 9 miljard kuub per jaar. Nederland zou meer gas kunnen importeren uit landen als Engeland, Noorwegen en Rusland, maar dat is 'hoogcalorisch', en niet geschikt voor oudere Nederlandse cv-ketels en fornuizen.

Sinds 2017 worden alleen nog ketels en fornuizen verkocht die zowel laagcalorisch als hoogcalorisch gas aankunnen. Voordat alle toestellen vervangen zijn, zijn we jaren verder.

Helemaal van het gas af kan ook. Voor nieuwbouwhuizen is een gasaansluiting waarschijnlijk vanaf volgend jaar niet meer verplicht. Maar voor bestaande woningen is gemiddeld een investering van 18.500 euro nodig om van het gas af te komen, rekende onderzoeksbureau Ecorys deze week voor. Nog los van de kosten: verduurzaming gaat jaren duren.

2. Bijmengen: dure mosterd na de maaltijd

De mogelijkheid bestaat om het importgas met stikstof bij te mengen tot Groningse kwaliteit. Dat gebeurt al op grote schaal: zo'n 33 tot 36 miljard kuub per jaar. Een extra stikstoffabriek voor 5 tot 7 miljard kuub leek in 2015 gebouwd te gaan worden. Hadden we dat toen maar gedaan, zal Wiebes deze week hebben gedacht. Zijn voorganger Kamp achtte het in 2016 niet meer nodig.

Nu is het bouwen van zo'n installatie eigenlijk dure mosterd na de maaltijd. De fabriek kost 500 miljoen euro en zal pas in 2022 klaar zijn. Terwijl de verwachting juist is dat er in Nederland en het buitenland steeds minder Gronings gas nodig is. In 2030 hebben we waarschijnlijk helemaal geen Gronings gas meer nodig.

Beeld anp

3. Industrie afschakelen: stuit op verzet

Een kortere klap kan Wiebes slaan bij de industrie, die inclusief gasgestookte energiecentrales zo'n 23 miljard kuub verbruikt. Onlangs zette de minister tweehonderd bedrijven met een brief onder druk om te stoppen met Gronings gas. Verduurzamen of overschakelen op importgas zou op termijn 5,5 miljard kuub per jaar kunnen schelen.

Maar overstappen op importgas is vaak technisch ingewikkeld, kostbaar (alleen voor de zeven grootste verbruikers al 150 miljoen euro, besparing: 2 miljard kuub) en ook niet van vandaag op morgen te doen. Zelfs Wiebes geeft ze tot 2022 de tijd. En die haast schoot de grootverbruikers al in het verkeerde keelgat.

Brancheorganisatie VEMW voelt er bovendien niets voor zijn leden op te laten draaien voor kosten die de staat en de NAM in hun ogen veroorzaakt hebben.

4. Nog minder exporteren: kans op diplomatieke rel

Een laatste optie is het beperken van de export. Die is de afgelopen jaren al ruim gehalveerd, tot zo'n 30 miljard kuub per jaar. Nieuwe contracten worden niet meer afgesloten of verlengd. Hoewel Wiebes zegt nog steeds met België, Duitsland en Frankrijk in gesprek te zijn, lijkt de rek er uit. In die landen zijn ze al druk bezig hun cv-ketels om te bouwen. Maar voorlopig blijft het gas uit Groningen er nodig.

Pas vanaf 2019 neemt de behoefte met zo'n 10 procent per jaar af. Het abrupt beëindigen van de export zou onze buurlanden letterlijk in de kou zetten en de bilaterale verhoudingen op scherp zetten.

De gaswinning in Groningen moet omwille van de veiligheid terug van 21,6 naar 12 miljard kuub per jaar. Met dat advies stelt het Staatstoezicht van de Mijnen minister Wiebes (VVD) van Economische Zaken en Klimaat voor een bijkans onmogelijke opgave. De Gasunie kwam vandaag ook met een advies: de absolute ondergrens voor dit jaar ligt op 19,5 miljard kuub. Wiebes zit 'zo klem als een deur'.

Na de zwaarste aardbeving in Groningen in vijf jaar klinkt de roep om het dichtdraaien van de gaskraan weer luid en zegt ook minister Wiebes: 'Nederland moet van het gas af'. Wat zou het betekenen als dat per direct gebeurt? (+)

Het epicentrum van de aardbeving die Groningen begin januari opschrikte, lag bij Zeerijp in de gemeente Loppersum. Juist in dat gebied is de gaswinning helemaal stilgelegd. Läslo Evers van de vakgroep seismologie van het KNMI legt uit hoe het kan dat hier toch weer een beving plaatsvond. (+)

De aardbeving bij Huizinge was met een kracht van 3,6 de zwaarste klap tot op heden en maakte van een lot uit de loterij een veiligheidsprobleem. Begin januari werd Groningen opnieuw opgeschrikt door een grote beving. In augustus vorig jaar, vijf jaar na de eerste beving, maakten we al de balans op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden