Bijstand: van vangnet naar netwerk van plichten

Het verstrekken van bijstandsuitkeringen gaat met meer strengheid gepaard. Enerzijds zijn er meer mogelijkheden om bijstandsfraude aan te pakken, anderzijds staan bijstandstrekkers onder grotere druk een tegenprestatie te leveren.


Dat proces begon in 1993. Toen stelde de econoom Arie van der Zwan in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken in een rapport vast dat de uitvoering van de bijstand 'ontoelaatbare tekortkomingen' had. Van de meeste van de ruim 500 duizend uitkeringen stond niet vast dat ze rechtmatig waren, zeker een kwart werd onterecht uitbetaald.


Sindsdien staat fraudebestrijding hoog op de agenda bij de Bijstandswet. Die was in 1966 ingevoerd als opvolger van de Armenwet en geldt als uiterste vangnet in de sociale zekerheid. Vanouds gelden strenge eisen. De bijstandsontvanger mag beperkt 'vermogen' hebben. Nu, in 2012, is dat maximaal 5.685 euro voor een alleenstaande en 11.370 euro voor een stel.


Die eisen worden sinds 1993 steeds strikter toegepast. De opzet van de bijstand is een paar keer herzien. Tot 1996 betaalde het Rijk alle kosten, sinds 2004 liggen die bij de gemeenten. Die kregen zo een groot belang bij fraudebestrijding, maar ook bij het vinden van werk voor uitkeringsgerechtigden. Bijstandsontvangers kunnen al lang aan het werk worden gezet, met bijvoorbeeld sneeuwruimen, maar weinig gemeenten deden dat. Pas sinds 2004 worden op grote schaal projecten uitgevoerd om werkervaring te bieden als voorbereiding op een 'echte' baan.


Nu staat de volgende hervorming op stapel, de samenvoeging van de bijstand met de sociale werkplaatsen en de uitkering voor jonggehandicapten Wajong. Sommige gemeenten experimenteren al met werkprojecten voor deze drie groepen samen.


In Rotterdam moeten nieuwe bijstandsaanvragers 20 uur per week sollicitatielessen volgen, een dag werken in de kassen of in de haven en thuis opdrachten doen. Langdurige bijstandsontvangers wordt vrijwilligerswerk aangeboden: koffie brengen in verzorgingstehuizen of werken bij de vrijwilligerspolitie.


Op het Zeeuwse Walcheren moeten alle bijstandsontvangers een tegenprestatie leveren voor hun uitkering. Ongeveer tweehonderd mensen onderhouden voor een samenwerkingsverband van Vlissingen, Middelburg en Veere het schilderwerk van gemeentelijke panden, renoveren de kinderboerderij of knappen afgedankte meubels op voor de kringloopwinkel. Ook ruimen bijstandsontvangers straatvuil op.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden