Bijnadoodervaring blijkt niet weg naar de hemel

AMSTERDAM - De hersenactiviteit van stervende ratten wakkert seconden na een hartstilstand nog even flink op, in een patroon dat lijkt op dat van een 'zeer waakzaam brein'. Dat toont andermaal aan dat er weinig bovennatuurlijks aan bijnadoodervaringen is, schrijft een team Amerikaanse artsen in het vakblad PNAS.


Ongeveer een op de vijf patiënten geeft na het overleven van een hartstilstand aan ervaringen te hebben gehad die doen denken aan de overgang naar een hemels hiernamaals, de basis voor boeken als de bestseller Eindeloos Bewustzijn van Pim van Lommel. De elektrische hersenactiviteit van het elektro-encefalogram (EEG) lijkt dan immers vlak, en dat zou betekenen dat het bewustzijn gewoon doorgaat als de hersenen stilvallen.


Maar door in te zoomen op de uitdovende hersengolven bij negen stervende ratten maken George Mashour en collega's van de Universiteit van Michigan gehakt van dit 'ongefundeerde geloof', zoals ze het noemen. Bij de proefdieren, die onder verdoving een spuitje kregen, zwollen sommige hersengolven na de hartdood juist aan. Ook vertoonden de golven een samenhang die er bij gezonde ratten op duidt dat ze bij bewustzijn zijn.


'Dat demonstreert dat het zoogdierbrein, paradoxaal genoeg, in staat is op de grens van de dood een verhoogd bewustzijn voort te brengen', schrijven ze. Dat is dan wel een andere vorm van bewustzijn dan 'gewoon' bewustzijn, onderstrepen de onderzoekers - de proefdieren waren buiten westen. Voor de monitor in het ziekenhuis zijn de signalen waarschijnlijk te zwak, waardoor het EEG vlak lijkt.


Aan de Radboud Universiteit Nijmegen zag ook arts en neurowetenschapper Tineke van Rijn al eens hersengolven bij stervende proefdieren, overigens van een ander type. Toch vindt ze de conclusies van de Amerikanen te ver gaan: 'De hersenactiviteit is er. En deze activiteit is er ook bij een brein dat cognitief actief is. Maar geldt het ook omgekeerd, en ben je dus cognitief actief als je deze hersenactiviteit hebt? Ik zou dat niet durven te zeggen.'


Zelf is Van Rijn daarom bezig met vervolgexperimenten, waarbij ze stervende ratten een geluid laat horen, om te zien of hun EEG daarop reageert. 'Pas als sprake is van een reactie, kun je zeggen dat er informatieverwerking is.'


Het is niet voor het eerst dat wetenschappers de echtheid van sterfbedervaringen betwisten. Met name het gevoel van 'uittreding' uit het lichaam is veel onderzocht: de ervaring blijkt in het lab op te wekken door de hersenen te desoriënteren met magneetvelden, elektroden of opstellingen van spiegels en camera's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden