Bíjna was er een regering zonder PVV (en met PvdA)

Slechts één telefoontje is Nederland verwijderd geweest van een middenkabinet zonder PVV. Eén telefoontje dat CDA-onderhandelaar Ab Klink begin september vorig jaar ervan had kunnen weerhouden op te stappen. Maar het werd niet gepleegd. Het vertrek van Klink uit de Tweede Kamer effende de weg voor de formatie van het huidige minderheidskabinet, vorige maand alweer een jaar oud.

Beeld anp

Een historische kans werd gemist, schrijft journalist en historicus Bert Bukman, zoon van CDA-coryfee Piet Bukman, in zijn reconstructie van de kabinetsformatie. Het eerste exemplaar van Het Slagveld, de lange weg naar het kabinet-Rutte wordt morgen aangeboden aan CDA-fractieleider Sybrand van Haersma Buma.

Secondant
Klink is in de formatie de secondant van CDA-leider Maxime Verhagen. Maar in een paar weken tijd raakt hij het vertrouwen in samenwerking met de PVV kwijt. Hij is niet de enige in het CDA. Prominente leden ageren voortdurend tegen deelname aan zo'n kabinet. PVV-leider Wilders voelt zich op zijn beurt flink verraden als Klink de onderhandelingen voor gezien houdt. Reden voor hem de formatie dan ook te laten voor wat die is.

Dat is het moment waarop beoogd premier en VVD'er Mark Rutte met PvdA-leider Job Cohen belt. Of ze toch nog eens met elkaar zullen praten, oppert Rutte. Cohen denkt dat hij beet heeft. Vlak na de verkiezingen hebben ze geprobeerd een meerderheidskabinet van Paars-plus van de grond te tillen, een combinatie van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks. Maar de partijen werden het niet eens over de bezuinigingen.

Nu is er een kans om het opnieuw te proberen, om te gaan voor een middenkabinet met VVD en CDA. 'Maxime heeft ook belangstelling', laat Rutte aan Cohen weten. De PvdA-leider geeft niet meteen thuis. Hij vindt dat op z'n minst D66 ook moet aanschuiven. Klink is op dat moment onkundig van dit alles. Hij weet niet dat Rutte en Cohen contact met elkaar hebben, hij weet ook niet dat Verhagen - erkend PvdA-hater ­- bereid is zijn steven naar links te wenden.

Vertrek Klink
Bukman suggereert in zijn boek dat als Klink en Cohen op dat moment wel contact met elkaar zouden hebben gehad, Klink wellicht niet zou hebben besloten de politiek te verlaten. Nu deed hij dat wel. Hij was nog steeds beoogd fractievoorzitter van het CDA in de Tweede Kamer. Rutte was een regeerakkoord aan het schrijven. Het zou een kopie zijn van het akkoord dat al in de steigers stond, waaraan hij zijn steun niet had willen geven, vreesde Klink. Hij kwam tot de conclusie dat hem niets anders restte dan de Tweede Kamer te verlaten.

Wilders keerde daarna terug naar de formatietafel voor het minderheidskabinet met VVD en CDA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden