Bijna-president Trump rukt aan Europese pijlers

De NAVO is achterhaald en de EU kan weleens uitvallen. Op de drempel van zijn presidentschap haalt Donald Trump uit naar twee fundamenten van Europa's veiligheid en welvaart - en naar Merkels vluchtelingenbeleid. Populistische stromingen in Europa zullen zich gesterkt en geïnspireerd voelen.

Donald Trump in de lift van de Trump Tower in New York.Beeld afp

Heeft Europa zich altijd zorgen gemaakt over een aanval uit het oosten, komt die uit het westen. Nota bene uit Amerika, het land dat de Europeanen bevrijdde van de nazi's, hielp bij de wederopbouw en beschermde tegen de Sovjet-Unie. De NAVO is achterhaald en de Europese Unie kan weleens uiteenvallen, zegt Donald Trump vier dagen voor zijn beëdiging als nieuwe Amerikaanse president. Hij rukt daarmee aan twee van de belangrijkste pijlers onder Europa's veiligheid en welvaart.

In de Europese hoofdsteden moet men flink geschrokken zijn toen men daar maandagochtend kennis nam van het interview van Trump met de Britse krant The Times en Bild uit Duitsland. De Duitse kanselier Angela Merkel hield zich op de vlakte. Ze zei dat zijn standpunten 'allang bekend' zijn en verklaarde te willen afwachten wat er straks werkelijk gaat gebeuren. Voorzichtigheid troef.

Verkiezingen

Sinds Trump een serieuze kandidaat werd voor het presidentschap klampen de Europese bondgenoten zich vast aan de hoop dat zijn retoriek zal verdampen als zij in aanraking komt met de realiteit van het regeren. Maar of dat werkelijk zo zal gaan, wordt gaandeweg steeds twijfelachtiger. Het toch al niet bijster grote vertrouwen in een goede afloop wordt er in elk geval niet groter op, als de aankomend president zelfs nog op de drempel van het presidentschap de tijd neemt om de Europeanen uitgebreid de les te lezen. Bovendien lijkt Trump niet iemand op wie macht een matigende werking heeft. Integendeel.

De populistische aanval op de status quo, die vorig jaar in Groot-Brittannië leidde tot de Brexit en in de Verenigde Staten tot Trump, maakt zich op voor een vervolg op het Europese continent. Er zijn dit jaar verkiezingen in Nederland, Frankrijk en Duitsland. Drie oprichtersstaten van de Europese Unie, waarin zich krachtige eurosceptische en anti-immigratiebewegingen manifesteren.

In het interview houdt Trump geen afstand tot de spanningen in de samenlevingen van zijn bondgenoten, zoals het een Amerikaans president zou betamen. Hij gaat er vol in. Hij zegt altijd 'groot respect' te hebben gehad voor Merkel, maar in een verwijzing naar de vluchtelingencrisis van 2015 noemt hij het een 'desastreuze vergissing om al die illegalen binnen te halen'. Het opent volgens hem de deur voor terreuraanslagen. Voorts denkt hij dat de Britse uittreding uit de EU 'uiteindelijk een geweldig ding' zal blijken te zijn.

De man die vanaf vrijdag Amerikaans president is, identificeert zich zo sterk met de populistische stromingen in Europa die ageren tegen immigratie en Brussel. Die zullen zich door hem gesterkt en geïnspireerd voelen. Trump doet dat op een moment dat de gevestigde Europese politiek probeert dijken op te werpen tegen een mogelijke populistische vloedgolf, al of niet in de vorm van pimpelpaarse monsterverbonden tussen traditioneel links en rechts. De gevestigde politici zullen daarom niet blij zijn met wat Trump allemaal roept. Voor hen is het een aanval uit het westen, in de rug.

Vanuit de andere kant van de Atlantische Oceaan wordt gemorreld aan alles wat hen aan het hart gaat, de instellingen waarmee ze zijn opgegroeid. Trump lijkt het niets te kunnen schelen of de EU intact blijft of uiteenvalt. Hetzelfde geldt voor de NAVO. Volgens hem is het bondgenootschap verouderd omdat zij 'vele, vele jaren geleden' is ontworpen en omdat de lidstaten 'niet betalen wat ze moeten betalen' en Amerika laten opdraaien voor het leeuwendeel van de kosten.

Vastgoedmores

In Brussel werd maandag, zowel bij de EU als de NAVO, gezocht naar lichtpuntjes. Sommige diplomaten klampen zich vast aan het feit dat de door Trump voorgedragen ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie zich een stuk positiever hebben uitgelaten over de NAVO en de EU. Zelfs Trump is niet uitgesproken negatief. In het interview zegt hij dat de 'NAVO zeer belangrijk is voor mij'.

Misschien is hier Trump de dealmaker, de zakenman, aan het werk. Het is geven en nemen, en dan kan het helpen de druk een beetje op te voeren. De boodschap aan de Europese partners is dan: ik hecht aan de NAVO, maar dan moeten jullie wel dokken. Zo niet, dan sta ik nergens voor in. Het is onderhandelen met een nauwelijks verhulde stok achter de stoel.

In de wereld van de diplomatie is men daar niet erg aan gewend. Het woord 'diplomatiek' staat niet toevallig voor 'omzichtig spreken en handelen'. Trump is daar niet van. Hij vertegenwoordigt de rauwere mores van de vastgoedsector, waarin de ander desnoods figuurlijk even onder water wordt gehouden om tot een overeenkomst te komen.

Met Trump betreedt de wereld een nieuw, onbekend en ruw terrein.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden