Oog voor detail

Bijna held

Je gaat het pas zien als je het doorhebt.* Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: Davids hoofd.

*Johan Cruijff

Detail van David, Gian Lorenzo Bernini, 1623-24, marmer; hoogte 170 cm (exclusief sokkel), Galleria Borghese, Rome.Beeld Giuseppe du Crocq

Er is een commercial van Nike, van twee jaar geleden, waarin een jongen van een jaar of vijf op de hoogste tree van de duikplank staat bij een zwembad - geen springplank, maar zo'n enge 10-metertoren van steen. Eerst zie je zijn teentjes, van onderen, net over de rand van het platform steken. Dan z'n koppie: lippen samengeperst, lijfje gespannen, een keer uitblazen nog. De Britse stem (Inception-acteur Tom Hardy) houdt het kort:

'Greatness is a scary thing (lange, pre-penalty-achtige stilte, jongen perst de lippen samen)
until (stilte - neeeee, echt? Gaat-ie? )
it isn't (ja dus).'

Het jochie is gesprongen of heeft zich laten vallen eigenlijk, een startschot van moed, en we ademen met z'n allen uit.

Als de spanning maar groot genoeg is, ga je een beeld vanzelf voelen, ergens tussen keel en buik - iedereen die deze zomer de wedstrijd Nederland - Costa Rica heeft gezien weet dat (over Nederland - Argentinië hebben we het niet meer, oké). De Nike-reclame is barok, en barok drijft op ons vermogen tot empathie. Meevoelen tot je zelf bijna valt, duikt, draait.

Gian Lorenzo Bernini: David, 1623-24, marmer; hoogte 170 cm (exclusief sokkel), Galleria Borghese, Rome.Beeld De Agostini/Getty Images

Zoals David hier. Meestal is een gezicht geen detail - daarvoor staat het te centraal, ogen trekken vanzelf als eerste de aandacht - maar in dit geval vond ik dat-ie telt, deze dappere David met zijn frons. Het beeld is levensgroot en staat op een sokkel - je ziet dat gezicht dus niet meteen (voor een frontale foto kwam het erg goed uit om een lange man mee te hebben). Maar vooral omdat het gezicht het enige stille is van het hele kunstwerk. Dat beweeglijke lijf eist alle aandacht op. Als je er omheen loopt en zes foto's zou maken, en die vervolgens naast elkaar zet, dan maken je ogen er een stop-motionfilm van, als in zo'n plaatjesboek waar je supersnel doorheen bladert. Davids lijf is als een plotselinge storm die opsteekt en je wil meesleuren. Maar dat hoofd is nog bezig met anticiperen en concentreren.

Langer dan tien tellen hiernaar kijken zonder te gaan fronsen, is niet makkelijk. En dat is, voor een ding van marmer, best een prestatie. Gian Lorenzo Bernini was 26 jaar toen hij dit beeld maakte voor dezelfde kardinaal (Scipione Borghese) die Caravaggio al die mooie jongens liet schilderen, met fruitmand, luit of als Johannes de Doper. Niet heel raar van Bernini om dan een jonge, kleine held als David te kiezen, die het opneemt tegen Goliath. Het ultieme heldenverhaal - iedereen houdt van winnende underdogs. Misschien maakte Bernini er daarom ook een zelfportret van. Alleen hier is de held nog geen held; hij heeft de afgehakte reuzenkop nog niet in zijn handen, hij is nog niet de koning van Israël. Hij is een jongen met niet meer wapentuig dan een slinger en steen, die weet dat-ie goed kan mikken, maar daarom nog niet weet of-ie het ook kan nu het erop aankomt en alles ervan afhangt. Hij is de strafschopspecialist van de Bijbel, de kleine duiker van de kunstgeschiedenis. Lippen samen en gaan. Na dit beeld ontstond de barok in heel Europa.

www.detailsofart.com

Detail uit David van Gian Lorenzo Bernini, 1623-24, marmer; hoogte 170 cm (exclusief sokkel),Galleria Borghese, Rome.Beeld Giuseppe du Crocq
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden