Bijna heilige Van der Laan zit plots in het beklaagdenbankje

Burgemeester Eberhard van der Laan moest zich donderdagmiddag verantwoorden voor de haperende antiradicaliseringsaanpak van de gemeente Amsterdam.

Burgemeester Van der Laan luistert naar Theo Hiddema tijdens het debat over antiradicaliseringsaanpak.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskant

In de Amsterdamse raadszaal is het donderdagmiddag niet de koning die Eberhard van der Laan een armpje geeft, maar zijn woordvoerder. Eenmaal op de verhoging waar de stoelen van het college staan, loopt de burgemeester rustig naar zijn plek, gaat zitten en kijkt rond. Doorgaans trekt de vergadering van de commissie Algemene Zaken geen volle zalen, maar vandaag is het anders. De publieke tribune zit vol, de camera's staan opgesteld.

Het gebeurt dan ook niet dagelijks dat Van der Laan moet erkennen dat hij steken heeft laten vallen. En dat ook nog eens in zo'n beladen dossier als de aanpak van radicaliserende Amsterdamse jongeren. De man die sinds de bekendmaking van zijn ernstige ziekte begin dit jaar een bijna heilige status heeft bereikt, zit ineens in de beklaagdenbank.

In een brief aan de gemeenteraad heeft Van der Laan dinsdag al uitvoerig zijn spijt betuigd. Wat afgelopen weken in verschillende publicaties in onder meer de Volkskrant werd geschreven, moet hij grotendeels bevestigen. De corruptieverdenking van Saadia A. T., die Van der Laan deze zomer 'strafontslag' gaf, is lang niet het enige dat misging bij de afdeling antiradicalisering. Het team dat onder directe verantwoordelijkheid van de burgemeester valt, is de afgelopen jaren 'lang onvoldoende professioneel aangestuurd'. En dat, zo schrijf de burgemeester 'is iets dat de burgemeester zichzelf aanrekent'.

En dan is er nog het feit dat de gemeente voormalig lid van de Hofstadgroep Bilal L. inhuurde om jongeren als 'ervaringsdeskundige' te behoeden voor radicalisering. Dat was achteraf gezien niet zo'n goed idee, schrijft de burgemeester in bedekte termen. 'De driehoek heeft besloten geen personen meer in te zetten die zelf een radicaliseringsproces hebben meegemaakt.'

Insprekers

Voordat de raad donderdag het woord krijgt om op die pittige constatering te reageren, zijn er twee insprekers die de burgemeester niet bepaald sparen. Om te beginnen Fatima Zora, zelf lid van het 'strategisch netwerk' dat radicalisering in de stad moet signaleren en bestrijden. Zora is ervan overtuigd dat Saadia A. T. geen fraudeur is en vindt dat Van der Laan 'zijn eigen straatje aan het schoonvegen is' door zijn medewerker 'te offeren'. Terwijl Saadia het gezicht was van de Amsterdamse aanpak waar de stad zo trots op was, zegt Zora. 'Het waren deze mensen die de afgelopen jaren buitenlandse delegaties te woord moesten staan. Deze aanpak is verkocht aan andere steden.'

Ook strafpleiter annex parlementariër Theo Hiddema heeft de stromende regen getrotseerd om als inspreker namens het Forum voor Democratie drie minuten de raad toe te spreken over 'de veiligheid van de stad'. Het is, vindt Hiddema, 'linke soep dat de gemeente in zee is gegaan met types van twijfelachtig allooi' om terrorisme te bestrijden. De radaliseringsbestrijders in de stad waren volgens Hiddema 'Abrahams die van elkaar weten waar ze de mosterd halen, als het om subsidies gaat'.

Van der Laan vertrekt geen spier.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Stuk voor stuk lepelen de raadsleden vervolgens hun vragen op. Die gaan vooral over Van der Laans conclusie dat de veiligheid niet onder het mismanagement geleden heeft. Hoe weet hij dat zo zeker? En hoe het toch kan dat al jaren geleden bij de burgemeester bekend was dat zijn antiradicaliseringsteam niet lekker draaide en het toch niet lukte de zaak op orde te brengen.

Na dik een uur is dan het woord aan Van der Laan. Zijn stem is brozer dan normaal, maar de zinnen nog altijd even klinkend en helder. De zaak is uitermate pijnlijk, zegt hij nog maar eens. In de eerste plaats al omdat de fraude een onderwerp is waarop Van der Laan zelf de afgelopen jaren veel actie heeft ondernomen. Alle vijftig directeuren en stadssecretarissen heeft hij aan zijn bureau gehad om hen ervan te doordringen dat zij alert moeten zijn op sjoemelende medewerkers. 'En dan gebeurt het recht onder mijn eigen neus.' Dan richt hij zich even tot inspreekster Fatima Zora. 'En als ik iemand strafontslag geef, dan is er zeker wat aan de hand.'

Pijnlijke vraag

De burgemeester heeft, zo zegt hij, de afgelopen jaren vaak discussie gehad met Saadia en haar collega's over de rol van de islam bij radicalisering. 'Ik vond weleens dat zij die te veel wegpoetsten.' In die discussie had hij vasthoudender moeten zijn, denkt de burgemeester nu. 'Dan had ik misschien een paar dingen kunnen voorkomen.'

Op veel kwesties gaat Van der Laan niet uitgebreid in. Zoals de vraag waarom hij ervoor heeft gekozen alleen te onderzoeken wat er is gebeurd met de vijftig meldingen die Saadia en haar collega's afgelopen jaar kregen. En de zeshonderd meldingen uit eerdere jaren niet na te trekken. De meeste vragen wil Van der Laan later in een aparte brief beantwoorden. 'Ik ben vandaag meer te weten gekomen', zegt D66-fractievoorzitter Reinier van Dantzig na afloop.

Intussen is er ook één pijnlijke vraag die donderdagmiddag niemand durft te stellen, maar wel rondzingt in de wandelgangen: Is de burgemeester nog wel in control? Heeft zijn ziekte verhinderd dat hij bovenop deze dienst heeft gezeten? Officieel is de raad de baas van de burgemeester en lijkt de vraag dus niet onterecht. 'Maar het is te gevoelig', zegt een raadslid 'strikt off the record' na afloop. 'We hebben hem allemaal zo hoog zitten. Het voelt ongepast.'

Lees meer

Saadia A.-T. klom op tot de rechterhand van burgemeester Van der Laan op het gebied van radicalisering. Nu wordt zij beschuldigd van fraude en belangenverstrengeling. Wie is zij? En wat is er in Amsterdam mis bij de strijd tegen radicalisering?

Al twintig jaar is Fatima Elatik politiek actief en vaak trok ze de aandacht naar zich toe - niet altijd op een manier die ze zelf uitkoos. Nu wordt ze in verband gebracht met een fraudeonderzoek bij de gemeente Amsterdam - naar iemand anders, wel te verstaan. Hoe het is om middelpunt van een netwerk te zijn (+).

Volgens berichten die eerder deze maand verschenen zou in Saadia A.-T.'s netwerk loyaliteit boven kwaliteit gaan. Daardoor zou de gemeente de afgelopen jaren belangrijke signalen van radicalisering hebben gemist. De Amsterdamse gemeenteraad van Amsterdam wil zo snel mogelijk opheldering van burgemeester Eberhard van der Laan over de aanpak en preventie van radicalisering.dfsdf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden