ACHTERGRONDCORONAMAATREGELEN EUROPA

Bijna heel Europa kiest voor de vergrendeling, elk land op zijn eigen manier

Een koppel met gezichtsmaskers in de Underground in Londen.Beeld EPA

Europese landen hechten ook na decennia samenwerking sterk aan hun eigen aanpak. In de coronacrisis komt die in grote lijnen op hetzelfde neer: een lockdown. Al verschilt de uitvoering. 

VERENIGD KONINKRIJK

De lockdown begint met overvolle metro’s

‘END OF FREEDOM’: met gevoel voor dramatiek, waar deze kop in The Daily Telegraph van getuigt, is de door Boris Johnson ingestelde lockdown ontvangen. Driekwart van de Britten staat echter achter de grootste vrijheidsbeperking uit ’s lands geschiedenis, temeer omdat het besef heerst dat de gezondheidszorg een influx van coronapatiënten niet aankan. 

De drastische maatregelen hebben evenwel niet kunnen voorkomen dat sommige metrowagons in de Londense ochtendspits dinsdag vol zaten met mensen die naar hun werk moesten, zoals bouwvakkers, schoonmakers en verpleegkundigen. Burgemeester Sadiq Khan had een zondagse dienstregeling ingevoerd, omdat een deel van het metropersoneel niet zou kunnen werken. Er gaan nu geluiden op om mensen in de verpleging met black cabs naar het werk te vervoeren, aangezien de taximarkt toch is ingestort. 

Op straat is het rustiger dan normaal, maar uitgestorven is het allerminst. De meeste mensen houden zich aan het samenscholingsverbod en aan de geadviseerde 2 meter afstand. Op papier kan de politie boetes uitdelen aan burgers die de regeringsbevelen negeren, maar in de praktijk is de handhaving beperkt. Wel is er discussie over welke winkels noodzakelijk zijn. Eigenaar Mike Ashley van Sports Direct sommeerde zijn werknemers gewoon naar de filialen, omdat de verkoop van sportkleding een primaire levensbehoefte zou zijn. 

Het grote probleem in het Verenigd Koninkrijk, in vergelijking tot landen als Duitsland en Zuid-Korea, is het gebrekkige testbeleid. Zelfs voor mensen die in de zorg werken, zijn er niet genoeg coronatesten voorhanden. 

Patrick van IJzendoorn

FRANKRIJK 

‘Koppige Galliërs’ roepen vergrendeling over zichzelf af

Fransen benadrukken vaak met trots dat ze het als volk niet zo nauw nemen met de regeltjes. In het land van de Franse revolutie en de Gele Hesjes worden de machthebbers gewantrouwd en is burgerlijke ongehoorzaamheid een deugd. In zorgelozer tijden noemde president Macron zijn landgenoten ‘koppige Galliërs’.

In de coronacrisis is die opstandigheid een onhandige collectieve eigenschap. Toen de president de bevolking op het hart drukte zich zo min mogelijk te verplaatsen, bleven de terrassen overvol. Toen de cafés en restaurants dientengevolge werden gesloten, verkasten de bezoekers een dag nadien naar parken en boulevards. De confinement (‘vergrendeling’) van Frankrijk werd zo onbedoeld afgedwongen door de eigen bevolking.

De meeste Fransen verlaten hun huis sindsdien alleen om een toegestane reden, met de voorgeschreven verklaring netjes in hun binnenzak. Een kleine minderheid van ‘imbéciles’ (dixit de minister van Binnenlandse Zaken) blijft de grenzen van de wet opzoeken. Op sommige Parijse markten zag het tot voor kort zwart van de mensen. Aan de Bretonse stranden leek het hoogseizoen begonnen.

De regering zag zich genoodzaakt de lockdown, die ‘enkele weken’ zal duren, aan te scherpen. In veel steden in het zuiden is een avondklok ingesteld. In het hele land mogen Fransen maximaal een uur per dag buiten komen, niet verder dan een kilometer van huis. 100 duizend politiemensen zien toe op de handhaving, geholpen door drones. Wie de regels meermaals overtreedt, riskeert een gevangenisstraf van zes jaar.

President Macron wil niet aan een ‘totale vergrendeling’, zei hij maandag, maar sinds de recentste verzwaring lijkt de Franse lockdown daar verdacht veel op.

Ook in België mogen mensen alleen om dringende redenen de straat op. Meerdere Vlaamse bewindslieden uitten de voorbije weken hun ongenoegen over de in hun ogen te soepele Nederlandse maatregelen. De burgemeester van Knokke-Heist noemde die ‘een lachertje’. Volgens minister van Volksgezondheid Maggie De Block zal de Belgische lockdown nog tenminste acht weken duren. 

Daan Kool

DUITSLAND

Dus daarom zijn de Berlijnse straten zo breed

In de straten van Berlijn is het de afgelopen week elke dag iets stiller geworden. Waagde een enkeling zich begin vorige week nog met ‘Kaffee und Kuchen’ op een van de toen nog geopende terrassen, nu heeft iedereen op straat een duidelijk doel: de supermarkt, een rondje rennen in het park, kinderen laten uitrazen die thuis de boel dreigen af te breken.

Wie zich in virusvrije tijden weleens heeft afgevraagd waarom de stoepen in Berlijn zo absurd breed zijn, weet nu dat ze ooit zijn aangelegd met een vooruitziende blik: ze zijn ideaal om elkaar met een grote boog te ontwijken.

Angela Merkel kondigde zondag bovenop de al bestaande maatregelen een contactverbod in de publieke ruimte af, ‘omdat een minderheid van de Duitse bevolking de ernst van de situatie nog niet inziet’. Ook in Duitsland ontbond de politie  coronafeestjes en genoten mensen vorige week groepsgewijs van de lentezon.

In het algemeen lijkt de acceptatie van de beperkende maatregelen toch sneller te gaan dan in Nederland: in Duitsland bleven de parken en stranden afgelopen weekend rustig, sportclubjes waren nergens te bekennen.

Dat de Duitsers doordrongen raken van de ernst van de situatie, blijkt ook uit een peiling van Infratest Dimap in opdracht van publieke omroep ARD, waarin 95 procent van de Duitse bevolking het contactverbod van de regering ondersteunt. 

Sterre Lindhout

SPANJE

Strenge regels die bijna niemand soepeler wil

Drie politieagenten houden een man in een wit vest staande. Een van hen, streng: ‘Een biertje is niet een eerste levensbehoefte. Houd je verhalen maar voor je.’ De man sputtert tegen. Dan krijgt hij een klap van een van de agenten, recht in zijn gezicht. Het is een scène die wordt gefilmd vanuit een raam op de tweede of derde verdieping. Je hoort een vrouwenstem. ‘Wat denk je wel, we zitten allemaal al een week opgesloten.’ Na de klap:  ‘Dat zal hem leren. Bravo!’

Miquel Ramos, journalist en muzikant, verzamelt dit soort filmpjes en zet ze op de sociale media. Hijzelf walgt ervan. ‘Het ergste is die vrouw die de agenten aanmoedigt’, is zijn commentaar. Hij krijgt weinig bijval. De overgrote meerderheid van de 1 miljoen mensen die het filmpje bekeken is op de hand van de politie. Immers, hoe haalt iemand het in zijn hoofd de straat op te gaan tijdens een medische noodsituatie als deze?

De regels in Spanje zijn streng. Je mag alleen het huis uit voor een boodschap, om naar het werk te gaan, of voor iets anders dat absoluut noodzakelijk is. Een luchtje scheppen mag niet – hoe moeilijk het binnen zitten ook is voor mensen met angsten of depressies, voor vrouwen die mishandeld worden door hun man, of voor mensen die uitzicht hebben op niets anders dan een binnenplaats.

Toch is er nauwelijks iemand in Spanje die pleit voor een versoepeling. Integendeel. Een groep van zeventig wetenschappers, onder leiding van infectieziektenspecialist Oriol Mitjà, maakt furore met een pleidooi voor een ‘totale’ opsluiting, waarbij alleen mensen met een essentieel beroep nog naar het werk mogen. Op die lijn zit ook de Catalaanse regiopresident Quim Torra. Hij ziet in de corona-epidemie een nieuwe kans om Spanje te bekritiseren: de Spaanse regering zou volgens hem niet genoeg bescherming bieden. 

Maartje Bakker

SLOVENIË EN DE BALKAN

Avondklok, celstraf en vrees voor de democratie

Het aantal coronagevallen in veel Balkanlanden valt relatief nog mee. Dat geldt niet bepaald voor de maatregelen die hun regeringen nemen. Vrijwel alle grensovergangen zitten potdicht op de Balkan en in de landen zelf zijn de regels strak als vanouds. Zo heeft Servië, waar driehonderd gevallen zijn geconstateerd en drie patiënten overleden, sinds vorige week het strengste coronaregime van Europa. Dankzij een heuse avondklok is het tussen acht uur ’s avonds en vijf uur ’s ochtends verboden de straat op te gaan. 65-plussers mogen alleen zondag de straat op en voor burgers onder verscherpt toezicht die onlangs in Italië zijn geweest, wordt via hun telefoonsignaal gecontroleerd of ze wel binnenblijven.

Buurland Bosnië (153 gevallen, 2 doden) en Albanië (123 gevallen, 5 doden) denken er beide over gevangenisstraffen uit te delen aan eenieder die via bijvoorbeeld WhatsApp nepnieuws verspreidt over het virus. In Albanië is het bovendien mogelijk boetes uit te delen van maximaal 83 duizend euro aan burgers die de kans op verspreiding vergroten. In Noord-Macedonië (148 gevallen, 2 doden) hangt de twee vrouwen die zich niet aan de quarantaineregels hielden een celstraf van een jaar boven het hoofd.

Het strenge regime herhaalt zich land na land: in Slovenië (480 gevallen, 4 doden) heeft de rechtse regering de wettelijke bevoegdheid van het leger opgerekt (en die van de vrije pers ingedamd) teneinde haar burgers ‘adequaat’ te controleren en informeren, met als gevolg dat een fiks aantal van die burgers vreest voor het welzijn van de democratie.

Meer naar het westen denkt overigens ook Italië (70 duizend gevallen, 6820 doden) erover na het leger extra bevoegdheden te geven. Nu al vliegen er drones boven de grote steden om burgers te controleren, maar volgens de krant La Stampa kondigt de overheid een dezer dagen aan dat ook soldaten die taak vaker zullen gaan uitvoeren. 

Jarl van der Ploeg

HONGARIJE EN POLEN

Draconisch regime voor Polen uit buitenland

Op normale dagen zit het Zbawicielaplein in Warschau stampvol met latte drinkende twintigers en jonge gezinnen. Maar wat is nog normaal? De cafés hebben de deuren gesloten. Maandag was het plein totaal verlaten en kon je een mondkapje horen vallen. Op dinsdagmiddag kwam daar een aankondiging overheen van de Poolse premier Morawiecki: het land gaat in lockdown. Boodschappen doen mag nog, de hond uitlaten ook, maar alle samenscholingen van meer dan twee mensen (gezinnen uitgezonderd) zijn verboden.

Voor de tienduizenden Polen die terugkwamen uit het buitenland, geldt al een vrij draconisch regime. Ze moeten veertien dagen in quarantaine met een verplicht te downloaden app bij de hand. De app vraagt iedere dag om een selfie die via geolocation is te herleiden naar hun thuisadres. Pechvogels die niet binnen twintig minuten reageren, riskeren een bezoekje van de politie en een boete.

Ook Roemenië kondigde dinsdag een lockdown aan. Wie naar zijn werk wil, moet dat kunnen bewijzen met een briefje van de werkgever. In de regio is Hongarije nu een van de laatste landen waar een wandeling op straat nog niet tot bezorgde blikken leidt. Volgens premier Viktor Orbán wordt er nagedacht over een avondklok. Het aantal mondkapjes op straat in Boedapest lijkt de voorbije week vertienvoudigd, dat wel, en veel winkels hanteren een streng deurbeleid. Een politiewoordvoerder waarschuwde dinsdag dat er steeds meer fraudeurs actief zijn die nepmiddelen en –testjes proberen te slijten aan goedgelovige oudjes.

Het moeilijkst is de aanpassing voor de mensen onder aan de maatschappelijke ladder. Voor de in armoede levende Roma (8 procent van de bevolking) en de naar schatting 30 duizend dak- en thuislozen in Boedapest klinkt social distancing als een slechte grap. Ze hokken samen bij bushaltes, scharrelen rond in een verder spookachtig lege stad en melden zich ’s avonds bij een nachtverblijf waar de stapelbedden vermoedelijk al stijf staan van de corona. 

Jenne Jan Holtland

Lees ook:

Waarom staten in Noordwest-Europa relatief ontspannen reageren op corona
Terwijl je in Frankrijk met een formulier de deur uit moet, mag je in Nederland op visite. Dat verschil komt voor uit de volksaard: hier is bovenal de burger zelf verantwoordelijk. Met groot draagvlak voor maatregelen als resultaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden