Bijna failliet Cyprus naar de stembus: EU houdt hart vast

Zondag is de eerste ronde van de presidentsverkiezingen in Cyprus. De EU en het IMF hopen op een leider met wie zij wél afspraken kunnen maken over de redding van het crisis-eiland.

ISTANBUL - Zelden zijn verkiezingen op een klein eiland in de Middellandse Zee zo aandachtig gevolgd in de rest van Europa. Het nietige Cyprus, met minder dan een miljoen inwoners, stemt zondag voor een president en de rest van de eurozone volgt de verkiezingen met argusogen.


Cyprus is namelijk zo goed als failliet. De Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds hebben de geplande miljardenhulp aan het eiland uitgesteld tot na de verkiezingen, omdat ze eerst willen weten wie de geëiste bezuinigingen straks moet uitvoeren. Ze hopen bovendien dat de nieuwe president meegaander zal zijn dan de vertrekkende president Christofias.


Bestuurder Jörg Asmussen van de Europese Centrale Bank beklemtoonde onlangs dat een faillissement van Cyprus 'systematische' gevolgen kan hebben voor de euro. Het Cypriotische bruto binnenlands product beslaat minder dan 0,2 procent van de economie van de eurozone, wat de gevolgen voor andere eurolanden zou moeten beperken. Maar experts vrezen dat een Cypriotisch bankroet toch de onzekerheid over de Europese munt opnieuw zou kunnen aanwakkeren. Directeur Charles Dallara van het Institute of International Finance, een vereniging van financiële instellingen, waarschuwde laatst tegen 'onderschatting van het besmettingsgevaar'.


De zogenoemde 'trojka' van EU, IMF en ECB wil na de verkiezingen zo'n 17 miljard euro aan noodleningen verstrekken aan Cyprus - 10 miljard voor de wankelende Cypriotische banken en 7 miljard voor de overheid. Het eiland wordt dan het vierde land - na Griekenland, Portugal en Ierland - dat dit soort steun ontvangt. Maar wat de hulp controversieel maakt, is dat Cyprus een notoir belastingparadijs is, populair bij Russische politici en zakenmensen.


Russische miljarden

Volgens het Duitse weekblad Der Spiegel, dat zich baseert op een rapport van de Duitse inlichtingendienst, hebben Russen bij Cypriotische banken zo'n 20 miljard euro geparkeerd. Volgens de geheime dienst bestaan de Russische tegoeden voor een flink deel uit corruptiegeld en zwart geld. Politici uit kritische landen als Nederland en Duitsland hebben daarom afgedwongen dat onafhankelijke experts binnenkort onderzoeken in hoeverre Cyprus anti-witwasvoorschriften uitvoert.


'Wij hebben ernstige twijfels over het Cypriotische business model', aldus een woordvoerder van de Duitse sociaal-democraten. 'Hoe kan ik aan mijn kiezers uitleggen dat hun belastingen worden gebruikt om Russische miljardairs te helpen?'


De EU en het IMF betwijfelen ook of het kleine Cyprus de miljarden aan noodleningen wel kan terugbetalen. De staatsschuld van het eiland ligt nu rond 90 procent van het bruto binnenlands product en als de miljardenhulp wordt verstrekt, zou die schuld oplopen tot 140 à 150 procent - een onhoudbare schuldenlast.


De geldschieters dringen daarom aan op de privatisering van Cypriotische staatsbedrijven, wat 2 miljard zou kunnen opleveren. Sommigen vinden bovendien dat het eiland mogelijke toekomstige inkomsten uit gaswinning maar als onderpand moet geven. Er wordt in de wateren rond Cyprus druk naar gas gespeurd en volgens schattingen gaat het eiland over enkele jaren miljarden verdienen aan gaswinning.


Ook is gesuggereerd dat Cyprus de rijke rekeninghouders van zijn wankelende banken maar moet laten meebetalen aan de redding.


'EU vervolgt Cyprus'

Maar al dergelijke suggesties stuitten de afgelopen tijd op hardnekkig verzet van de terugtredende president Demetris Christofias. De communist Christofias beklaagde zich deze week dat Cyprus door de EU 'vervolgd' voelt. En zijn minister van Financiën, Vassos Shiarly, reageerde onlangs getergd op de suggestie om rekeninghouders boven een bepaald bedrag te laten meebetalen aan een reddingsplan. Shiarly vreest - volgens experts terecht - dat zo'n maatregel zou leiden tot een bank run, waarbij rekeninghouders massaal hun geld opvragen en daardoor een bank failliet doen gaan. 'We zullen dat in geen geval accepteren', aldus de minister.


De EU en het IMF hopen nu dat de verkiezingen zondag een president aan de macht brengen die inschikkelijker zal zijn. Volgens de peilingen gaat de rechtse kandidaat Nikos Anastasiades, de favoriet van de geldschieters, aan kop met steun van 43 procent van de kiezers. Zijn belangrijkste tegenstrever, de linkse Stavros Malas, blijft tot nu toe steken rond 23 procent.


De rechtse Anastasiades zal naar verwachting, anders dan de huidige president, wel bereid zijn staatsbedrijven te privatiseren. De geldschieters hebben er ook meer vertrouwen in dat hij de opgelegde bezuinigingen en belastingverhogingen daadwerkelijk zal doorvoeren.


Geen gelopen race

Toch is de verkiezingsstrijd nog geen gelopen race. Als geen van de kandidaten zondag meer dan 50 procent van de stemmen krijgt, volgt een week later een tweede ronde tussen de nummers één en twee. En dan wordt van belang of een derde kandidaat zijn kiezers oproept op een van beide eindkandidaten te stemmen.


De man die op dit moment derde staat in de peilingen, de zakenman George Lillikas, kan rekenen op ongeveer 20 procent van de kiezers. Lillikas is tegen de oplegde bezuinigingen. Hij vindt dat Cyprus opnieuw moet gaan onderhandelen met de EU en het IMF en dat het eiland zich daarbij hard moet opstellen. Lillikas: 'Cyprus hoort economisch van niemand afhankelijk te zijn. Want staten die economisch afhankelijk zijn, zijn politiek ook afhankelijk.'


Test voor Dijsselbloem


Voor de Nederlandse minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, wordt de crisis op het eiland zijn eerste grote test als voorzitter van de eurogroep. De PvdA'er joeg Cypriotische regeringsfunctionarissen maandag op de kast toen hij weigerde uit te sluiten dat spaarders van Cypriotische banken moeten meebetalen aan de redding van het eiland. De Cyprioten beschuldigden de Nederlander ervan het risico te vergroten van een bank run, waarbij rekeninghouders massaal hun geld opnemen. De verwachting is dat Dijsselbloem en zijn collega-ministers van Financiën in maart of april met Cyprus tot afspraken zullen komen.


procent van het bbp bedraagt de staatsschuld van Cyprus.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden