Interview Sociale media-verslaving

Bijna eenderde van de jongvolwassenen zegt verslaafd te zijn aan sociale media

Dat sociale media een hoofdrol spelen in het leven van jonge volwassenen is een open deur. Bijna eenderde blijkt zijn of haar gedrag zelfs als een verslaving te typeren. En dat is misschien nog terecht ook.

Daan Couzijn. Foto Pauline Niks

Als Daan Couzijn op een feestje staat met een vriend die even naar het toilet gaat, grijpt hij vaak naar zijn telefoon. 'Als ik me geen houding weet te geven, ga ik berichtjes beantwoorden en scroll ik door mijn Instagramfeed.' De 24-jarige kunstenaar uit Amsterdam gokt dat hij overdag 80 procent van de tijd 'met zijn neus op een scherm zit'. 'Maar als ik een goed gesprek heb, kost het me geen moeite om mijn telefoon te laten liggen.'

Foto de Volkskrant

Couzijn behoort tot een groeiende groep jongvolwassenen (18-25 jaar) die een groot deel van hun vrije tijd op sociale media doorbrengen. 29 procent van de jongvolwassenen kwalificeert zich zelfs als verslaafd, blijkt uit het vandaag gepubliceerde onderzoek Belevingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In 2015 ging het nog om 19 procent.

'Een aanzienlijke toename', vindt Tanja Traag, socioloog bij het CBS. 'Als je kijkt naar hoeveel meer tijd jongvolwassenen aan sociale media besteden en de negatieve kanten die ze hier zelf aan toeschrijven, dan is dit wel iets om bij stil te staan.'

De meesten gebruiken sociale media om in contact te blijven met anderen of omdat ze het simpelweg leuk vinden. Verveling, de angst om iets te missen (bekend als FoMo, de fear of missing out) en volgen wat anderen doen zijn andere redenen die de 304 respondenten in deze leeftijdscategorie gaven. 'Op het station zie je tegenwoordig iedereen naar zijn telefoon kijken', zegt Traag. 'De jongste generatie kan zich al niet meer voorstellen dat je zomaar een gesprek voert met de overbuurman in de trein.'

Nachtrust

Los van alle voordelen die sociale media bieden - denk aan het in contact blijven met vrienden of familieleden die ver weg wonen - zijn er ook negatieve effecten, blijkt uit het onderzoek van CBS.

Zo is het aantal jongvolwassenen dat negatieve invloed ervaart op de nachtrust tussen 2015 en 2017 gestegen van 26 naar 41 procent. Een groeiende groep is onrustig als er geen toegang is tot internet of als ze een bericht niet meteen kunnen bekijken. School- of werkprestaties kunnen eronder lijden. Pestgedrag neemt toe, het zelfbeeld neemt juist af.

'Als je je werkelijke leven gaat vergelijken met het leven dat je construeert en toont op bijvoorbeeld Instagram, dan kun je onzeker worden', zegt Daan Couzijn.

Ook zijn nachtrust is verslechterd. 'Ik word wakker met dat scherm en ga ermee naar bed. Ik vind het moeilijker om ontspannen in slaap te vallen en kijk bij het opstaan meteen op mijn telefoon om te zien wat mensen die nacht hebben gedaan.'

Klusjes

Maar Couzijn ziet ook de voordelen: zijn Facebookpagina (1.919 vrienden) fungeert als handige agenda en zijn Instagram (2.128 volgers) als een portfolio voor zijn werk als kunstenaar. 'Het biedt me kansen, ik krijg via Instagram veel klusjes aangeboden. Het geeft me een goed gevoel om te ervaren dat mijn werk in de smaak valt.'

Dat 29 procent van de jongvolwassen verslaafd zegt te zijn, hoeft niet te betekenen dat ze dit ook werkelijk zijn. 'Mensen zeggen al snel dat ze verslaafd zijn aan bijvoorbeeld Netflix, maar wat ze bedoelen is dat ze het heel leuk vinden en het vaker gebruiken dan ze eigenlijk zouden willen', zegt Floor van Bakkum, woordvoerder van Jellinek. De verslavingskliniek heeft geen cliënten in behandeling die zich specifiek hebben aangemeld met een socialemediaverslaving. 'Een echte verslaving heeft grote invloed op iemands dagelijkse leven. Je kunt bijvoorbeeld niet meer functioneren op je werk en je sociale leven lijdt eronder.'

Hunkering

'De hunkering die mensen ervaren om sociale media te checken heeft gelijkenis met de hunkering naar drugs of andere middelen', zegt neuropsycholoog en bijzonder hoogleraar verslaving Anneke Goudriaan. 'Als iemand likes, complimentjes en sociale berichtjes op Facebook krijgt, dan wordt het beloningscircuit in het brein geactiveerd. Net als met drugs, alleen is het effect veel minder sterk.'

Volgens Goudriaan is er momenteel onder verslavingsonderzoekers veel discussie of game- of socialemediaverslaving erkend moet worden als een officiële verslaving. Dit is nu niet het geval. Behandeling wordt daarom niet vergoed.

Een slechte zaak, vindt Bjarne Timonen, psycholoog bij verslavingskliniek Rodersana. 'Er komt steeds meer bewijs dat socialemediaverslaving een gedragsverslaving is. Dat is terug te zien in de hersenen.' Timonen spreekt van een serieus probleem, waardoor mensen zich angstig of depressief kunnen voelen. 'Veel mensen zullen niet doorhebben dat ze verslaafd zijn, daarvan moeten ze zich echt bewust worden. Vervolgens moeten ze hulp toestaan.'

Niet iedereen heeft professionele hulp nodig. Er zijn genoeg eenvoudige maatregelen die het socialemediagebruik kunnen terugdringen. Timonen: 'Zoals je telefoon op zwart-wit zetten, waardoor hij minder aantrekkelijk wordt. Maar ik raad vooral aan een detox te doen. Schakel al je accounts een maandje uit en kijk wat het met je doet.'

Ook Daan Couzijn heeft zijn Instagram weleens een maand gedeactiveerd. 'Dat voelde als een soort vakantie. Maar ik wist toch dat ik weer terug zou gaan.'

Daan Couzijn. Foto Pauline Niks