ZEVEN VRAGENIDLIB

Bijna een miljoen Syriërs zitten als ratten in de val in Idlib – of is er nog hoop?

In de Syrische provincie Idlib zijn bijna een miljoen mensen op de vlucht geslagen, maar ze kunnen geen kant op omdat Turkije de grens potdicht houdt. Zeven vragen over de grootste vluchtelingenstroom sinds het begin van het conflict in Syrië.

Wagens met vluchtelingen en hun huisraad rijden door het stadje Atme in het noorden van Syrië.Beeld AFP

Waarom waarschuwen de Verenigde Naties dat in Idlib het ‘grootste humanitaire horrorverhaal van de 21ste eeuw’ dreigt?

In de Syrische oorlog, die al negen jaar duurt, zijn nog nooit zoveel mensen gelijktijdig op de vlucht geslagen als nu in de provincie Idlib. Het gaat om minimaal 689 duizend vluchtelingen sinds 1 december vorig jaar en mogelijk zelfs 900 duizend, zo stelde VN-hulpcoördinator Mark Lowcock deze week. Precieze aantallen zijn lastig te bepalen. Idlib is te onveilig voor buitenlandse diplomaten en hulpverleners om te betreden. De mensen die nu vluchten, doen dat niet voor het eerst, maar veelal voor de tweede of derde keer. Veel vluchtelingen komen oorspronkelijk uit andere delen van Syrië, maar zijn naar Idlib gevlucht om uit handen te blijven van het regime van president Bashar al Assad.

Waar gaan al deze vluchtelingen naartoe?

Ze zitten vast in Idlib. De grens met Turkije zit hermetisch dicht. De vluchtelingen verhuizen daarom van de frontlijn naar andere plaatsen in Idlib, vaak pal aan de Turkse grens. Volgens de Syrisch-Amerikaanse Medische Vereniging (SAMS), een hulporganisatie die actief is in Idlib, verruilen mensen vluchtelingenkampen voor zelfgebouwde tenten, of slapen ze buiten in de winterkou. Volgens de VN zijn sinds het begin van 2020 al 300 burgers omgekomen in Idlib, onder meer door artilleriebeschietingen en bombardementen van het Assad-regime en Rusland op vluchtelingenkampen en ziekenhuizen.

Waarom vluchten de mensen?

Omdat het Syrische regeringsleger oprukt. Assad heeft de naastgelegen provincie Aleppo sinds deze week weer geheel in handen en wil nu Idlib heroveren. Het is de laatste provincie waar rebellen nog voet aan de grond hebben. Als Idlib valt, staat geheel Syrië weer onder de invloedssfeer van Assad. De rebellen weten echter van geen wijken. Bij eerdere gevechten tussen het Syrische leger en rebellengroepen, zoals in Aleppo in 2016, was dit de strategie van Assad: de rebellen omsingelen, bombarderen, uithongeren en vervolgens vrije aftocht bieden naar Idlib. De provincie is op deze manier het afvoerputje geworden van alles wat er nog over is aan oppositie in Syrië. Als Assad deze laatste provincie inneemt, hebben de opstandelingen geen uitweg meer en wacht hun mogelijk de dood. Een snelle overwinning voor Assad zit er dus niet in.

Satellietfoto van een vluchtelingenkamp nabij Deir Hassan, in de provincie Idlib, Noord-Syrië.Beeld AP

Wie zijn die rebellen in Idlib?

De gematigde rebellen die in 2011 de opstand begonnen tegen Assad, zijn in Idlib nagenoeg vermorzeld. De belangrijkste speler in de provincie is momenteel Hayat Tahrir al Sham (HTS), een groep die nauwe banden onderhoudt met terreurbeweging Al Qaida. Onder de bevolking is verzet tegen HTS. Demonstraties tegen de groep worden hardhandig neergeslagen. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan heeft zijn hoop gevestigd op rebellenstrijders die door zijn land worden gesteund. Het lijkt echter onwaarschijnlijk dat die het kunnen opnemen tegen HTS.

Kan de Turkse president Erdogan Idlib redden?

Erdogan weigert om nieuwe Syrische vluchtelingen op te nemen in Turkije. Wel dreigde hij woensdag dat een Turkse militaire inval in Idlib ‘aanstaande’ is. ‘Wij gaan Idlib niet overlaten aan het regime van Assad.’ Erdogan wil er een ‘veilige plaats’ maken voor vluchtelingen. Turkije, dat sinds 2017 militair actief is in Idlib, heeft de afgelopen weken al ruim 5.000 militairen de grens over gezet. Maar onduidelijk is wat een Turks offensief voor goeds moet brengen. Zo dreigt Turkije in conflict te komen met Rusland, een bondgenoot van Assad en ook militair actief in Idlib.

Zijn er andere oplossingen?

Een staakt-het-vuren is ‘de enige oplossing’, stelt VN-hulpcoördinator Lowcock. Onderhandelingen hierover tussen Rusland en Turkije lijken echter te zijn stukgelopen. In het najaar van 2018 waagden Rusland en Turkije zich al eens aan een staakt-het-vuren in Idlib. Volgens dit zogenaamde ‘Sotsji-akkoord’ zouden ‘radicale’ rebellen zich onder Turkse en Russische supervisie terugtrekken uit een zogenaamde ‘bufferzone’ in Idlib. In ruil daarvoor zou Assad zijn offensief staken. Het Sotsji-akkoord mislukte, onder meer omdat de rebellen het akkoord aangrepen voor een tegenoffensief.

Doet Europa veel voor de bewoners van Idlib?

Nee. Voor Europese landen is het vooral van belang dat vluchtelingen die in Idlib zijn, daar blijven. De betrokkenheid van Nederland blijft beperkt tot het aanspreken van Turkse en Russische diplomaten over de ‘verschrikkelijke situatie’, zo stelde minister Blok van Buitenlandse Zaken onlangs tijdens een overleg in de Tweede Kamer. Wel proberen Europese landen binnen de VN ervoor te zorgen dat hulpverleners toegang houden tot Idlib. Dat is lastig genoeg: het Syrische regime wil dat deze hulp stopt. De grensovergangen zijn aan Syrische zijde in handen van HTS, wat het verlenen van hulp gevaarlijk maakt. Blok draaide er vorige week geen doekjes omheen: ‘In Idlib bereiken we op dit moment niets.’

Meer vernedering in Idlib kan Erdogan zich niet veroorloven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden