Bijna een land als alle andere

Het grootste deel van de Britse erfelijke peers mag vandaag niet bij de opening van het nieuwe parlementaire jaar zijn, omdat ze vorige week zijn afgeschaft....

VANDAAG OPENT de Britse koningin vanaf de troon in het House of Lords het nieuwe parlementaire jaar, maar een echte ouderwetse opening, zo'n fijne State Opening van de ouwe stempel, zal het niet worden. Daarvoor is er ook dit jaar te veel veranderd. Elizabeth II, die het vorig jaar al moest stellen zonder de Buitengewone Heraut van Maltravers, zal ditmaal vanaf de gouden troon tevergeefs zoeken naar veel oude bekenden onder haar toehoorders.

Waar moet het met Groot-Brittannië naartoe? Nog even en de majesteit dient voor haar toespraak plaats te nemen op een keukentrap en krijgt de begroeting Hi there in de mond gelegd.

Hoe moet de koningin zich concentreren op haar tekst, met die relatief lege zaal voor haar neus? Want het grootste deel van de erfelijke peers mag er niet meer bij zijn, omdat ze vorige week zijn afgeschaft. En dat terwijl de State Opening voor de adelijke parlementariërs, ook degenen die zich de rest van het jaar nimmer lieten zien, bij uitstek de gelegenheid was zich samen met hun vrouw in een uitbundig vertoon van pracht en praal naar het Paleis van Westminster te begeven.

Bij Ede & Ravenscroft (mantels en pruiken, sinds 1721) in Chancery Lane wordt het rustig, de komende tijd.

Prachtige gewoonten, genadeloos geschrapt. Sinds enige tijd hoeven leden van het Lagerhuis niet meer om een hoge hoed te verzoeken - en in de tussentijd met een krant op het hoofd te zitten - wanneer zij tijdens een stemming een punt van orde naar voren willen brengen. Ook is het sinds kort niet langer mogelijk een debat te vertragen door keihard 'I spy strangers!' te schreeuwen, een uiting die de voorzitter dwong een motie in stemming te brengen waarin de vreemdelingen werd verzocht op te hoepelen.

Allemaal grote verliezen. Een zwaar gegeneerd parlementslid met een hoge hoed op de kop was een onvergetelijk gezicht.

De Lord Chancellor, voorzitter van het Hogerhuis, meldde vorig jaar schoon genoeg te hebben van zijn pruik, kniebroek, zijden kousen en zeventiende-eeuwse schoenen. Hij waagde het verder kritiek te hebben op de Wolzak, zijn met wol uit zestien Gemenebestlanden gevulde zitkussen. Lord Irvine of Lairg vond de zak oncomfortabel, wat wellicht te maken heeft met het feit dat de wol (en een beetje paardenhaar) maar één keer per veertig jaar wordt ververst en zulks voor het laatst gebeurde in 1966.

Gelukkig wordt er vandaag nog wel een whip (fractiemanager) van de regering gegijzeld op Buckingham Palace, om de veilige terugkeer van de monarch te garanderen en ook wordt de deur van het Lagerhuis nog dichtgesmeten in het gezicht van Black Rod, die daarna met zijn ebbenhouten staf drie keer op de poort ramt, waarna de MP's met gespeelde tegenzin achter hem aanlopen richting House of Lords. Ook onderzoeken de Yeoman of the Guards vooraf nog het hele paleis, om te zien of zich daar geen Pauselijke spionnen hebben verstopt.

De vraag is alleen: hoe lang nog?

'Ik geef dergelijke tradities nog vijf jaar', zegt Alan Beattie, hoogleraar politicologie aan de London School of Economics. 'Dan worden ze ook afgeschaft.' Een groot verlies? 'Welnee. Dat soort dingen is te onderhouden als mensen bereid zijn ze te accepteren. Het heeft geen zin ervoor te vechten, als het steeds duidelijker wordt dat dat niet meer het geval is.'

Groot-Brittannië wordt nog eens een land als alle andere.

Goed, de wet die vorige week 666 erfelijke peers uit het Paleis van Westminster verdreef, is op democratische gronden verdedigbaar. Maar uit het oogpunt van vermaak dient hij toch te worden betreurd. Al was het maar vanwege de merkwaardige verhalen die ermee verdwenen uit het Britse parlement.

'Dat is een typisch buitenlands gezichtspunt', zegt Alan Beattie. 'Buitenlanders vinden al die pracht en praal eigenaardig, leuk, typisch Brits. Maar wij Britten vinden het irrelevant. Nog irrelevanter dan ik al dacht, eigenlijk. Het verdwijnen van de erfelijke peers uit het Hogerhuis heeft amper tot publieke protesten geleid.'

Dat de vierde baron Ampthill vandaag de traditionele rode hermelijnen mantel (overigens meestal gemaakt van konijnenbont) in de kast kan laten hangen, laat de meeste Britten dus koud. Terwijl het toch gaat om niemand minder dan Geoffrey Denis Erskine Russell (78), het enige uit een maagd geboren parlementslid ter wereld.

'Ik geloof dat ik dat soort verhalen niet wil horen', zegt Beattie. (Wij wel. In 1918 trouwde Russels 'vader', Stilts, met Cristabel Hart. Maar zijn jonge vrouw weigerde met hem de liefde te bedrijven. Niettemin bleek zij in 1921 zwanger. Stilts wilde wegens overspel onmiddellijk scheiden, maar volgens Cristabel was het kind wel degelijk van hem.

In het meest geruchtmakende Britse echtscheidingsproces van de jaren twintig, verklaarde zij dat haar man op het ouderlijke landgoed Oakley House in Bedfordshire éénmaal het bed met haar had gedeeld. Stilts zou zich bij die gelegenheid bij gebrek aan beter in arren moede hebben overgegeven aan 'de praktijk der Hunnen', oftewel masturbatie. Vervolgens zouden enkele druppels sperma de barones hebben geïnfiltreerd, met Geoffrey als gevolg.

De jury geloofde er niets van, maar in 1924 stelden de Law Lords van het Hogerhuis Cristabel in hoger beroep in het gelijk. Geoffrey was een echte Russell. Zijn halfbroer John deed, toen de derde baron een halve eeuw later overleed, nog een poging de titel in te pikken, onder verwijzing naar de onwaarschijnlijke bevruchting. Maar ook het Committee for Privileges van het House of Lords achtte de onbevlekte ontvangenis een plausibel verhaal, en stelde Geoffrey in het gelijk.)

De vierde baron Ampthill maakte aldus op glorieuze wijze zijn entree in het Huis, terwijl zijn collega's gniffelend vaststelden dat hij de eerste peer was die zijn zetel had veroverd door te bewijzen dat zijn vader een wanker was. Tegenstanders van het erfelijke principe in het Hogerhuis merkten op dat het volstrekt absurde daarvan zelden zo schitterend was geïllustreerd.

De reden voor graaf Albemarles aanwezigheid mocht er wat dat betreft overigens ook wezen. Met hem verdween een stukje Neerlands glorie uit het Huis. De tiende graaf, Rufus Keppel (34), stamt af van Arnoldus van Keppel, die met stadhouder Willem III van Oranje naar Engeland kwam en in 1696 door Willem, inmiddels ook koning van Engeland, in de adelstand werd verheven. Niet vanwege de verdiensten voor zijn nieuwe vaderland, maar omdat hij zijn heer zo bereidwillig diende, naar verluidt vooral in bed.

'Iedere Brit weet dat de meeste van die Lords daar niet zaten omdat hun voorvaders het land zulke goede diensten hadden bewezen', zegt Beattie. 'Vandaar dat op hun afschaffing ook is gereageerd met totale onverschilligheid.'

Het House of Lords, zegt Beattie, was een soort illusie. 'In die zin, dat het alleen maar werkte zolang niemand plotseling zei: waar slaat dit op? Zolang iedereen meeging in de illusie, was het goed. Toen mensen de illusie gingen verstoren, zagen anderen opeens ook dat de keizer geen kleren aanhad.'

Sommige peers voerden de illusie wel heel ver door. In de jaren zestig blies een hoogbejaarde graaf in de rood-leren banken van het Huis de laatste adem uit. Urenlang werd de vergadering zodoende bijgewoond door een lijk, omdat niemand, in houding noch bewegingsritme, enig verschil bemerkte met de graaf in levenden lijve. Diens tragische verscheiden bleek pas toen de bijeenkomst werd verdaagd, en de graaf weigerde op te staan.

Anderen deden weer erg weinig om de illusie in stand te houden. Het zwijgrecord in het House of Lords stond lang op naam van Lord Glanusk, die in de negentiende eeuw 34 jaar lang aanwezig was, zonder één woord te uiten. Het record werd gebroken door Lord Monteagle of Brandon, die in 1992 na 45 jaar zwijgzaamheid voor het eerst het woord nam.

'Mensen bleven me maar vragen wanneer ik mijn maiden speech ging houden', zei de Lord. 'Ze zeiden: je bent toch zeker wel ergens expert in? Maar ik kon ze verzekeren dat ik in helemaal niets expert ben. Het leek me daarom beter mijn mond te houden en het vermoeden te wekken een idioot te zijn, dan hem open te doen en elke twijfel daaromtrent weg te nemen.'

'Het merkwaardige is', zegt Alan Beattie, 'dat het uitgerekend Margaret Thatcher is geweest, de Conservatieve premier, die de bijl aan de wortel van de Britse tradities heeft gelegd. Het Thatcherisme is een van de belangrijkste krachten in de vernietiging van al die als typisch Brits beschouwde symboliek geweest. In het waardensysteem waar Thatcher voor stond, was weinig plaats voor de monarchie, het House of Lords, of voor al die andere mensen die zich overgaven aan verkleedpartijen.'

Nu is de partij van Thatcher de laatste hoop voor degenen die het verdwijnen van de tradities met lede ogen aanzien. Beattie: 'De kern van de aanhang van de Conservatieve Partij bestaat nu uit oudere mensen, die in diepste wezen xenofoob zijn, zo niet racistisch. De anti-Europese little Englanders. Het zijn die mensen die nog een passie hebben voor de oude symbolen en zich tegelijkertijd verzetten tegen de zaken waardoor ze zich bedreigd voelen. Maar die groep zal in toenemende mate irrelevant worden.'

Wat Thatcher voorbereidde, gaat Nieuw Labour de komende jaren afmaken, denkt Beattie. 'Die mensen leven in een wereld waar al dit soort dingen er weinig toe doen.' De komende jaren zullen, denkt hij, het einde te zien geven van de symbolen die nog dateren uit het feodale Groot-Brittannië.

'Groot-Brittannië, dat vroeger op essentiële punten verschilde van de democratiën op het continent, zal dichter en dichter toekruipen naar het West-Europese democratische model. En daarmee worden al die tradities en symbolen ook overbodig. Ooit hadden die misschien een functie, stonden ze voor iets in onze samenleving. Maar nu niet meer.'

Misschien, zegt Beattie, blijft er hier en daar nog iets gehandhaafd, voor de toeristen. 'En voor buitenlandse correspondenten, om zich vrolijk over te maken.'

Red de Hofdame van de Koninklijke Garderobe, de Onderwapenheraut van Portcullis en de Dienstdoende Gouden Roede!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden