Bijna Anne

De makers van Oorlogsgeheimen zijn ervan overtuigd dat de Tweede Wereldoorlog voor de jeugd een aansprekend onderwerp is. Is dat ook zo? We probeerden het zelf uit.

Als het licht van het bioscoopzaaltje in het kantoor van distributeur Dutch FilmWorks weer aangaat, loopt Angela Brons naar voren om te vertellen dat er zometeen hiernaast nog wat te drinken is. Maar de kinderen uit groep 8 van de protestants-christelijke school De Regenboog in Zeewolde hebben snel in de gaten dat achter die logistieke mededeling ook nog een emotie sluimert.


'Juf! Heeft u gehuild? Echt?!'


Op het doek is zojuist de aftiteling van Oorlogsgeheimen voorbij getrokken, de film naar het gelijknamige kinderboek uit 2007 van Jacques Vriens. Twee onafscheidelijke vrienden, Tuur en Lambert van 12, worden tijdens de bezetting in de Tweede Wereldoorlog uit elkaar gedreven. Dilemma's dringen hun Limburgse dorpje binnen: een gezin kiest voor het verzet, de andere familie sympathiseert met de Duitsers en vader en zoon sluiten zich aan bij de NSB. Als het Joodse meisje Maartje in hun klas komt, wordt de vriendschap tussen Tuur en Lambert er niet vanzelfsprekender op.


De film gaat vandaag in première, maar de klas uit Zeewolde krijgt alvast een voorvertoning te zien - het is de klas van de dochter van producent Harro van Staverden. De makers zijn ervan overtuigd dat de Tweede Wereldoorlog ook nog voor de jeugd van het nieuwe millennium een aansprekend onderwerp is. 'De thema's die toen speelden - vriendschap, verraad en vertrouwen - zijn nog altijd actueel en relevant.'


De leerlingen vinden de film 'mooi', 'ontroerend', 'spannend' en ze zijn blij dat er ook nog wat humor in zit met een rare tante die er niets meer van snapt. De juf blijkt niet de enige die een traan heeft moeten wegslikken.


Dagmar van der Meulen (11): 'Ik huil niet zo snel bij films. Maar nu was ik toch een paar keer echt verdrietig. Zoals toen ik een handje met een knuffel uit een trein zag steken. En toen Maartje weg moest.'


Hans Vis (11): 'Ik huil eigenlijk nooit. Maar ik had waterige ogen toen Tuur nog naar Maartje een medaille gooide die hij voor haar had gemaakt.'


Rik Koelewijn (12): 'Tuur en Lambert die met elkaar gingen vechten, dat was heftig.'


Chevanity van Zanten (13): 'Ik had een brok in mijn keel toen Tuur en Lambert na alles wat er was gebeurd elkaar toch een hand gaven.'


Jonathan ter Haar (11): 'Ik weet het niet zo goed meer. Ik ben best wel moe.'


Voordat er sprake was van de film, licht Angela Brons toe, was de Tweede Wereldoorlog al geregeld langsgekomen in de klas. Ze was het boek Oorlogsgeheimen aan het voorlezen, maar is ermee gestopt toen ze hoorde dat de film eraan kwam. Ze hebben begin dit jaar het Anne Frank Huis in Amsterdam bezocht. Er is een gastspreker uit voormalig kamp Westerbork op school geweest. Een onderduikster uit Amsterdam heeft er verteld over de oorlog en een foto getoond van haar klas toen; van de 34 kinderen overleefden er maar twee de oorlog. Het is voorts traditie in Zeewolde dat twee kinderen uit groep 8 worden afgevaardigd naar de Dodenherdenking op 4 mei in de gemeente. En vanmorgen heeft Brons het in de klas nog gehad over het bericht in de krant dat er 50 miljoen vluchtelingen zijn. 'Ik vind het belangrijk dat kinderen weten wat oorlog betekent en hoe belangrijk vrijheid is.'


Hans Vis heeft zelfs een spreekbeurt gehouden over de Tweede Wereldoorlog. 'Mijn overgrootvader heeft in het verzet gezeten. Hij is gepakt en ter dood veroordeeld, maar hij is ontsnapt. Mijn opa heeft wel eens valse paspoorten en voedselbonnen laten zien.' Hij heeft ook het boek van Jacques Vriens gelezen. 'Ik vind het boek net ietsje beter dan de film. Je kunt zelf je eigen beelden erbij bedenken.'


Leerlingen die aldus behoorlijk beslagen ten ijs komen, hoeven niet alles te worden uitgelegd. Ze weten wat NSB'ers zijn ('landverraders') en ze begrijpen waarom Maartje in de film plotseling stil wordt als op het spoor een veewagen langsrijdt. Kunnen ze zich voorstellen dat zoiets nog een keer gebeurt?


Dagmar: 'Toen was er maar één iemand die stond te schreeuwen dat alle Joden slecht zijn. Wat hadden ze nou misdaan?'


Chevanity: 'Ik vind het onbegrijpelijk. Ik kan me niet indenken dat Nederland dat zou goedkeuren.'


Rik: 'Het kan niet zomaar meer gebeuren. Er is niet meer één persoon die de macht heeft. Je moet nu alles met elkaar besluiten.'


Chevanity: 'Dat is democratie.'


Jonathan: 'Het is ook net zoiets als zeggen dat alle Marokkanen stelen. Het zijn er maar een paar. Het blijft gevaarlijk, zoiets te beweren.'


Ze hebben het thuis soms over de oorlog als ze op tv en op internet beelden uit Syrië, Irak en Oekraïne hebben gezien. Maken ze zich wel eens zorgen?


Dagmar: 'Ik denk niet dat zoiets in Nederland nog een keer zou kunnen gebeuren. Ik droom er alleen een enkel keertje over.'


Jonathan: 'Ik droom alleen over grappige dingen. Het is zo ver weg, allemaal.'


Rik: 'Ik ben niet bang.'


Chevanity: 'Je denkt er wel over na.'


Ze hebben Oorlogsgeheimen niet alleen als oorlogsfilm gezien. Rik: 'Het is ook een film over vriendschap. Dat maakt het zo sterk.' Kunnen ze zich verplaatsten in vrienden die elkaar toch verraden?


Dagmar: 'Het was geen echt verraad in de film. Het ging per ongeluk.'


Jonathan: 'Ik zou nooit iemand verraden.'


Chevanity: 'Als je ergens boos over bent, denk je niet altijd goed na. Lambert was ook jaloers op Tuur omdat Maartje op hem was.'


Hans: 'Liefde en haat kunnen soms dicht bij elkaar liggen.'


Rik: 'Je verraadt soms iemand omdat je wil blijven leven. De bezetter kent geen genade.'


Chevanity: 'Het is ook angst, pure angst. Je ziet het aan de vader van Lambert, de NSB'er, hoe hij zich gedraagt. Hij doet heel aardig tegen de Duitsers. Hij denkt alleen maar: dan gebeurt er tenminste niks met mij.'


In de film roept Tuur een keer wanhopig: 'Die stomme kloteoorlog!' Was dat voor klas 8 ook misschien de boodschap van de film?


Rik: 'Het is zo gegaan. Dit was de realiteit.'


Chevanity: 'Dit ging over echte vriendschap. Die blijft, wat er ook gebeurt.'


Hans: 'Als niemand meer te vertrouwen is, kom je er wel achter wie je echte vrienden zijn.'


Jonathan: 'Tuur heeft wel gelijk. Je moet niet goed bij je hoofd zijn om dat elkaar allemaal aan te doen.'


Dagmar: 'Ik ben vooral blij dat het nu niet gebeurt. Het klinkt misschien gek, maar ik denk wel eens: ik had ook Anne Frank kunnen zijn.'


Educatiepakket


Het marketingbureau Young Crowds, gespecialiseerd in communicatie met jongeren, heeft op basis van de film Oorlogsgeheimen educatiepakketten samengesteld voor zowel basisscholen als het voortgezet onderwijs. In werkboekjes, kranten en op video wordt onder meer uitgelegd waar de Tweede Wereldoorlog over ging en wat de bezetting betekende voor kinderen. De belangstelling is groot: 1.500 basisscholen bestelden 100 duizend werkboekjes, 550 scholen in het voortgezet onderwijs namen 50 duizend kranten af. Het materiaal is gratis.


youngcrowds.nl


'Juf! Heeft u gehuild? Echt?!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden