Bijna 40 procent jongeren heeft last van smartphoneverslaafde ouders - klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze keer: 'Bijna 40 procent van jongeren heeft last van fanatiek smartphonegebruik ouders', koppen Het Parool en Nu.nl donderdag.

Margreet Vermeulen
Foto ter illustratie. Beeld Colourbox
Foto ter illustratie.Beeld Colourbox

Waar komt die claim vandaan?

De media baseren zich op een onderzoek van de Nationale Academie voor Media en Maatschappij. De resultaten worden door de Nationale Academie in de kop boven het persbericht als volgt samengevat: 'Jongeren gaan gebukt onder smartphonegedrag ouders' en 'fanatieke smartphone-ouders ontwrichten gezinsleven.' Het onderzoek bestaat uit een enquête onder bijna 2000 jongeren van 13 tot en met 18 jaar oud en ruim 600 ouders van kinderen in die leeftijd. Daarnaast is er met 'focusgroepen' gepraat van in totaal 20 jongeren en 12 ouders.

Met de steekproef en de enquête is niets mis. Op de vraag aan jongeren of ze hun ouders weleens vragen om te stoppen met hun mobieltje zegt een minderheid van 32 procent 'ja'. En wat doen die ouders dan? Die leggen zes van de tien keer het apparaat weg. In de resterende 38 procent van de gevallen geven ouders 'soms of nooit' gehoor aan het verzoek van hun kroost. Op de kale feiten valt weinig af te dingen.

Maar met de inhoudelijke inkleuring gaat het mis, vindt Linda Duits, docent mediawetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Als 32 procent van de kinderen hun ouders weleens vraagt de smartphone weg te leggen, wil dat nog niet zeggen dat deze kinderen (allemaal) 'gebukt' gaan onder het gedrag van hun ouders. Laat staan dat het gezinsleven erdoor wordt 'ontwricht' of dat kinderen zich 'genegeerd' voelen. 'Dat zijn vergaande claims die het in de media wel lekker doen, maar die niet door het onderzoek worden geschraagd', aldus Duits.

Waar komen die claims dan vandaan?

Het zijn letterlijke citaten van de kinderen uit de focusgroepen. 'Maar het is onduidelijk hoe die kinderen bevraagd zijn en hoe die antwoorden zijn geanalyseerd', aldus Duits. En daarom zeggen die leuke quotes niet zoveel. Aan de verzoeken van de Volkskrant aan Liesbeth Hop, directeur van de Nationale Academie, om die gegevens te mogen zien, werd geen gehoor gegeven.

De berichtgeving klopt dus niet?

Het opmerkelijke is dat de media de vergaande claims van de Nationale Academie nauwelijks overnemen. Zowel Het Parool als Nu.nl baseren zich vooral op de cijfers uit de enquête. De dramatische claims van de Nationale Academie over 'ontwrichte' gezinnen, kinderen die zich 'genegeerd' voelen en de voorspelling dat er straks campagnes nodig zijn als 'smartphones maken meer kapot dan je lief is', halen de kolommen niet of nauwelijks. De berichtgeving is zuiverder dan het persbericht van de Nationale Academie.

Misschien zijn de journalisten op hun hoede met de Nationale Academie van Liesbeth Hop. In 2012 kwam zij onder vuur te liggen met een onderzoek onder vijfhonderd jongeren met de conclusie dat ze lijden aan een ernstige vorm van sociale mediastress, ook wel 'SMS' geheten. Wie kritisch naar de cijfers keek zag dat zeker de helft van de jongeren zich helemaal niet gestrest voelde. Verder bleek dat de Nationale Academie voor Media en Maatschappij een bedrijf is dat cursussen aanbiedt over verantwoord mediagebruik en er dus indirect belang bij heeft dat er problemen zijn met mediagebruik.

Liesbeth Hop wil met één zin reageren op de kritiek. 'Het publiek is mediawijs genoeg om zelf te oordelen als ze het onderzoek erbij pakken.'

Eindoordeel

Aangetoond is dat 3 op de 10 kinderen vader of moeder weleens vraagt de smartphone weg te leggen. Een minderheid dus. Voor de stelling dat die kinderen daar onder 'gebukt' gaan en zich 'genegeerd' voelen is geen enkel bewijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden