NieuwsKopstukken ontslagen

‘Bijltjesdag’ Trump: topmedewerkers Pentagon vertrekken, ontslag CIA-baas dreigt

De onvrede groeit onder zowel Democraten als Republikeinen over de ‘bijltjesdag’ die president Trump lijkt te zijn begonnen. Een dag nadat defensieminister Mark Esper de laan werd uitgestuurd, stapten drie hoge Pentagon-functionarissen op. Republikeinen proberen te voorkomen dat Trump nu de CIA-baas ontslaat.

Donald Trump. Zijn ambtstermijn eindigt op 20 januari. Beeld   Alex Brandon / AP
Donald Trump. Zijn ambtstermijn eindigt op 20 januari.Beeld Alex Brandon / AP

De ‘grote schoonmaak’ waarop de president uit zou zijn, lekte al voor de verkiezingen uit. Trump zou zich niet alleen willen ontdoen van topfiguren met wie hij vaak botste, maar ook besluiten willen doordrukken die op verzet stuitten, zoals een militair vertrek uit Afghanistan. Behalve Esper, zouden ook CIA-directeur Gina Haspel en FBI-directeur Christopher Wray naar het oordeel van Trump direct het veld moeten ruimen.

Het ontslag van Esper, die maandag in een tweet van Trump moest lezen dat hij was ontslagen, heeft geleid tot grote bezorgdheid in het Congres. Democraten maken zich zorgen dat de president, terwijl de politieke onzekerheid groeit over de verkiezingsuitslag, de nationale veiligheid in gevaar brengt. Amerika’s vijanden, van Rusland tot Iran, zouden volgens hen misbruik kunnen maken van de ‘onthoofding’ van het Pentagon.

‘Onverantwoordelijk’, zo noemde de Democratische senator Tammy Duckworth het ontslag van Esper. De minister had in de zomer de toorn gewekt van Trump door zich te verzetten tegen de eventuele inzet van militairen tijdens de antiracisme-demonstraties. ‘Als dit nog maar het begin is, dan zullen de komende zeventig dagen op zijn best onzeker zijn en in het slechtste geval ronduit gevaarlijk’, waarschuwde haar Democratische collega Adam Smith, voorzitter van de Defensiecommissie van het Huis van Afgevaardigden. Trumps ambtstermijn eindigt op 20 januari.

Door te drukken

Smith sprak nadat drie topfunctionarissen van het ministerie van Defensie hun ontslag hadden ingediend, in reactie op het bruusk naar huis sturen van Esper. Onder hen zijn de hoogste figuren op het terrein van inlichtingen-en beleidszaken. Zij werden snel vervangen door aanhangers van de president. 

Onder hen is een voormalige militair, brigadier-generaal Anthony Tata, die eerder dit jaar in opspraak raakte omdat hij in oude tweets oud-president Obama een ‘terreurleider’ noemde. De islam vond hij ‘de meest onderdrukkende, gewelddadige godsdienst’. Het Congres stak daarna een stokje voor zijn benoeming op het Pentagon.

Nu de politieke top op het ministerie helemaal uit aanhangers bestaat, staat Trump niets meer in de weg om besluiten door te drukken waar Esper en hoge generaals niets in zagen. Zo liet Trump voor de verkiezingen weten dat de 4.500 Amerikaanse militairen in Afghanistan snel naar huis moeten. ‘Het kleine aantal moedige mannen en vrouwen dat nog in Afghanistan dient, moeten wij nog voor Kerstmis terughalen’, twitterde de president toen tot ontzetting van de Pentagon-leiding.

Esper en de militaire top vonden echter dat de terugtrekking van de soldaten afhankelijk moest zijn van stappen die de Taliban beloofd had te nemen om de oorlog te beëindigen. Met een eventuele terugtrekking kan Trump zeggen dat hij zich heeft gehouden aan zijn verkiezingsbelofte uit 2016 om  snel te vertrekken uit Afghanistan, waar de VS al sinds 2001 vechten.

Vizier op CIA-baas

Als de president nu inderdaad zijn zin doordrukt, kan dat tot een conflict leiden met de hoogste generaals. Mocht Amerika’s hoogste militair, chef-staf Mark Milley, uit protest opstappen, dan zal dat een schokgolf veroorzaken in Washington. Esper waarschuwde na zijn ontslag voor het gevaar dat Trump zich direct zou omringen door ‘ja-knikkers’ die alles doen wat hij zegt. ‘Dan moet God ons bijstaan’, zei hij tegen de Military Times.

In Washington groeit de vrees dat de president nu zijn vizier heeft gericht op CIA-baas Gina Haspel. Zij zou moeten vertrekken, zo meldde de goed ingevoerde nieuwssite Axios in oktober, omdat zij plannen zou hebben gefrustreerd om vertrouwelijke documenten vrij te geven over het onderzoek naar de samenspanning van de Trump-campagne met Rusland. Haspel voerde dinsdag overleg in het Congres met de Republikeinse leider Mitch McConnell.

Belangrijke Republikeinen spraken dinsdag echter hun steun uit voor Haspel, een teken dat Trump niet op hun steun kan rekenen mocht hij haar deze dagen willen ontslaan. ‘Ze heeft het naar mijn mening geweldig gedaan’, aldus senator Marco Rubio, voorzitter van de invloedrijke senaatscommissie voor Inlichtingenzaken. Ook zijn collega John Conryn, lid van de commissie, liet de president weten dat hij niet achter een ontslag van de CIA-baas stond. 

Conryn vindt ook dat Trump FBI-directeur Christopher Wray moet laten zitten. De president zou boos op hem zijn omdat hij onder andere voor de verkiezingen geen onderzoek begon naar de omstreden lobby-activiteiten in het buitenland van Joe Bidens zoon Hunter. Conryn: ‘Ik geloof dat ze allebei goede ambtenaren zijn en goed werk hebben geleverd voor het land.’

Voormalig CIA-directeur John Brennan, die onder Obama diende, vreest echter dat de dagen van Haspel en Wray geteld zijn. ‘Ik doe een beroep op ze om stand te houden en geen gevolg te geven aan een besluit dat de president mogelijk zal uitvaardigen en dat onze nationale veiligheid zal ondermijnen’, aldus Brennan dinsdag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden