Bijles in het berghok

Steeds meer kinderen krijgen les in een bijgebouwtje vanwege het groeiende ruimtegebruik op basisscholen. Sommige noodlokalen zijn zo verrot dat er eigenlijk niet eens leerlingen in mogen....

'Ja, individuele toetsen nemen wij af op het toilet. Nee, daar mag u geen foto van maken.' Directrice Ingrid ter Haar van basisschool De Wonderboom in Amersfoort is bang voor slechte reclame. 'Ouders denken dan toch al snel dat je geen goede school bent. Terwijl wij er echt het beste van maken.'

De hoogste klassen van De Wonderboom zijn wegens ruimtegebrek gevestigd in een rij aangepaste woonhuizen. Schoolwoningen heten die. En de wc is nu eenmaal de enige ruimte waar je de kinderen even apart kunt zetten.

De Achthoek in Amsterdam heeft negen groepen ondergebracht in containers. 'Nee nee. Het zijn portacabins', reageert een juf aan de telefoon. 'Het zijn zeecontainers', preciseert directeur Herbert de Bruijne. 'Lekker ruim, hoor.'

Ook directeur Johan van Dongen van de Wethouder H. Luidensschool in Gouda zul je niet snel horen klagen. Oké, bijles krijgen de kinderen in een berghok. En de tien (!) noodlokalen zijn zo verrot dat er van de Arbodienst al een halfjaar eigenlijk geen kinderen meer in mogen. 'Maar na de kerst krijgen we nieuwe lokalen', zegt de schooldirecteur. Nieuwe noodlokalen, wel te verstaan.

Sinds de verantwoordelijkheid voor huisvesting in 1997 werd overgeheveld van het rijk naar de gemeenten kampen steeds meer scholen met ruimtegebrek. De gemeenten zouden meer maatwerk kunnen leveren dan het ministerie dat zelf ook de weg was kwijtgeraakt in de 2,5 meter boeken met voorschriften en regeltjes voor scholenbouw.

Maar het gaat helemaal niet beter. Gemeenten maken vaak een verkeerde inschatting van de leerlingenaantallen. Met als gevolg dat de Amsterdamse Achthoek deels in zeecontainers zit en de tweede school in die buurt, de achtste Montessorischool, zijn toevlucht heeft gezocht in lokalen op pontons. Het gevolg is ook dat steeds meer kinderen in een bijgebouwtje les krijgen, soms op kilometers afstand van het hoofdgebouw waar hun broertje of zusje zit.

Neem Gideon Jonkman. Zijn ouders kozen voor een openbare school toen het gezin in Zeist kwam wonen. 'Wisten wij veel dat de openbare school, Het Spoor, eigenlijk vol zat. En dat de klas van Gideon wegens ruimtegebrek zou worden ondergebracht in een lokaal van een orthodox-christelijk schooltje', vertelt de vader van Gideon.

'De openbare kindertjes moesten via de achterdeur naar binnen. Ze mochten niet op het schoolplein komen. Gideon werd zelfs een keer al plassend van het toilet gesleurd, omdat hij per ongeluk op de wc van de christelijken was gaan zitten. Dat doe je toch niet met een kind van 6 jaar!'

Voorzitter Ton Duif van de Algemene Vereniging van Schoolleiders (AVS) gelooft er niets van dat scholen zo krap behuisd zijn doordat gemeenten geen prognoses kunnen maken van de leerlingenaantallen. 'Het is allemaal zuinigheid. Gemeenten willen eerst aan een wijk verdienen. Pas daarna wordt er een fatsoenlijk schoolgebouw neergezet.' Duif vindt het een schande zoals schoolkinderen worden 'opgestapeld'.

De 773 miljoen euro die gemeenten van het rijk krijgen voor scholenbouw is niet 'geoormerkt'. Dat betekent dat het gemeentebestuur er ook wat anders mee mag doen. En dat gebeurt volop. Er zijn ook gemeenten waar onderwijs topprioriteit heeft en waar prachtige schoolgebouwen verrijzen. 'De gemeenteraad heeft het laatste woord, en die is democratisch gekozen', benadrukt de scholenbouwspecialist van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Daarom klagen de meeste scholen niet. Niet hardop, tenminste. Het is zaak dat de verhouding met het gemeentebestuur prettig blijft.

Mede onder druk van de VNG gaat het budget voor scholenbouw omhoog. Vanaf volgend jaar geeft het rijk 45 miljoen euro extra. Daarmee kan elke basisschool 4,5 vierkante meter ruimer worden. Het is de vraag of dat genoeg is. De komst van de computer vreet ruimte. Zelfstandige werkvormen in de klas vragen om extra grote lokalen. Voor de individuele begeleiding van kinderen zijn weer andere ruimten nodig.

De VNG vindt het in elk geval niet voldoende. Zo is het budget er nog steeds op berekend dat een schoolgebouw zestig jaar dienst doet. In de praktijk is dat hooguit veertig jaar.

Ook het criterium voor noodlokalen moet worden aangepast, vindt de VNG. Nu krijgt een school pas een stenen gebouw als het aantal leerlingen naar verwachting ten minste vijftien jaar op peil blijft. Zoniet, dan krijgt de school (houten) noodlokalen. Die blijven net zolang staan tot ze in elkaar zakken en er een nieuwe piek op komst is. Dan worden ze vervangen door nieuwe noodlokalen.

De VNG is groot voorstander van school- of kantoorwoningen om schommelingen in leerlingenaantallen op te vangen. Als de school krimpt, kunnen de woningen en kantoren worden verkocht.

Wie 24 kleuters bij elkaar ziet zitten in een woonkamer, zoals in De Oversteek in Oosterhout (gemeente Nijmegen), bekruipt de twijfel. Er is weinig zuurstof met zoveel kinderen onder de lage plafonds en weinig licht met de kleine ramen. De kleuterjuf moet een wiskundeknobbel hebben om hier een kring te kunnen maken van 24 kleuterstoeltjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden