ReportageAanvullend onderwijs

Bijles, het is niet voor iedereen weggelegd

Deze week begint op basisscholen de middentoets, een belangrijk toetsmoment voor groep 8. Om goed beslagen ten ijs te komen, hebben veel leerlingen bijles. Want de kaarten worden al vroeg geschud. ‘Je moet al heel jong laten zien dat je bij de top hoort, als je later hoger onderwijs wilt volgen.’ Maar het werkt ongelijkheid in de hand.

‘Mag ik het zeggen?’ Simone (11, groep 8) heeft haar vinger omhoog, hand onder de elleboog om haar uitgestrekte arm te ondersteunen. ‘Nee, ik weet het!’ onderbreekt Roos (11, groep 8). Aangemoedigd door docent Milou Wolvers (27) – ‘Denk aan het stappenplan’ – formuleren ze geestdriftig een antwoord op de som. Ondertussen werkt Melissa (10, groep 7) stilletjes en eigengereid verder.

De drie basisschoolleerlingen worden na schooltijd voorbereid op de middentoets, een van de belangrijke toetsen die invloed hebben op het schooladvies. De les vindt plaats op een locatie van After’s Cool, een bureau voor aanvullend onderwijs. ‘Het is niet alleen maar toetstraining’, zegt Wolvers. ‘Je wil de leerlingen bij de volledige ontwikkeling verder helpen.’

Een kwart

Aanvullend onderwijs is op het voortgezet en primair onderwijs in Nederland al lang ingeburgerd. Maar het zorgt ook voor ongemak, met name op de basisschool. In oktober verscheen een rapport van economisch onderzoeksbureau SEO waar voor het eerst ook is gekeken naar groep 8 van het basisonderwijs. Daar heeft een kwart van de leerlingen inmiddels aanvullend onderwijs.

Onderwijsminister Arie Slob sprak daarover zijn zorgen uit. Extra onderwijs op jonge leeftijd zou onnodige psychische druk opleveren en kansenongelijkheid vergroten. Aanvullend onderwijs kost immers geld.

De inkomsten van After’s Cool zijn voor een deel afkomstig van het budget dat scholen hebben voor extra hulp, een groter deel komt van de ouders. Voor minder vermogende ouders heeft het bedrijf ook interne potjes, vertelt Wolvers.

Zelfverzekerder

After’s Cool is met twintig vestigingen een van de grootste aanbieders van aanvullend onderwijs in de Randstad. De vestiging in Oegstgeest, in een rustiek pand in een woonwijk, ligt op een steenworp afstand van een basisschool. Wolvers nuanceert de zorgen over psychologische druk. ‘Het doel van de training is het zelfvertrouwen van de kinderen vergroten en hen bekend maken met de vraagstelling. Je wilt dat ze zelfverzekerder en gelukkiger worden.’

Omdat de toetsen grotendeels bepalend zijn voor het schooladvies, hechten ouders veel belang aan de resultaten. Wolvers: ‘Ze willen graag dat bij hun kind alles eruit wordt gehaald wat erin zit. Maar als ouders onrealistische verwachtingen hebben, gaan we daarover het gesprek aan. Dan kijken we wat haalbaar is, maar vooral: wat is in het belang van het kind?’

Over de psychologische druk maakt ook Louise Elffers, onderwijsonderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam, zich minder zorgen. ‘Natuurlijk zullen er altijd pushy parents zijn, maar over het algemeen is dat een te plat, stereotiep beeld.’

Extra oefenen

Vinden de leerlingen het zelf vervelend om extra school te hebben? ‘Ik vind het wel fijn’, zegt Simone. ‘Zo kun je extra oefenen. Soms, met rekenen, begrijp ik het nog niet. Dan vraag ik aan de juf op school of we er nog een keer mee gaan oefenen. Dan zegt ze soms nee. Dan is het wel fijn om dat hier nog een keer te doen.’

Hoe de basisschoolleerlingen het aanvullend onderwijs ervaren, is nog redelijk onontgonnen terrein. ‘We hebben onlangs onderzoek onder leerlingen gedaan’, vertelt Elffers, ‘waaruit bleek dat ze zich juist ontlast voelen.’ Het fijne is dat het een plek tussen school en thuis is. ‘School helpt je met de lesstof, maar je wordt tegelijkertijd beoordeeld. Eenmaal thuis willen kinderen gewoon kunnen ontspannen. Dit is dan een derde plek tussen school en thuis, waar je wordt geholpen en gesteund. Zo’n docent is vaak ook een soort coach.’

De druk en stress zitten vooral in het onderwijs zelf, zegt Elffers. ‘Je moet al heel vroeg laten zien dat je bij de top hoort, als je later hoger onderwijs wilt volgen.’ Het schoolniveau wordt belangrijker omdat het lastig is om op latere leeftijd van niveau te wisselen, of te ‘stapelen’. De kaarten worden dus al vroeg geschud.

Kansenongelijkheid

Hier ligt kansenongelijkheid op de loer, maar de ouders treft weinig blaam, aldus Elffers. ‘De schoolloopbaan is ongelooflijk bepalend, dus doen ouders wat ze denken dat het beste is voor hun kind. Maar als een gevulde portemonnee nodig is om je kind verder te helpen, is dat problematisch.’

‘Je wilt gewoon voorbereid zijn’, aldus vader Jasper (47), die met een blitse bril en sportieve outfit door de gang loopt – tijdens de toetstraining van zijn dochter gaat hij hardlopen. ‘Je weet dat zo’n toets eraan komt. Je wilt je kind goed voorbereiden op de middelbare school. Nederlands is niet mijn moedertaal, ik kan de spellingregels niet uitleggen’, zegt hij met een licht Engels accent. ‘En in een grote klas heeft een leerkracht niet voor iedereen aandacht.’ Vindt hij het oneerlijk? ‘Niet iedereen kan zich dit veroorloven, ook niet iedereen die het nodig heeft. Dus ja, dit is oneerlijk. Maar ik gun mijn dochter een goede basis.’

Hybridisering

De toetstrainingen zijn slechts een deel van wat After’s Cool biedt. Er is ook bijles, klassikale training en remedial teaching. Het past in een trend van ‘hybridisering’ van de sector, zegt Elffers. De commerciële diensten voorzien niet alleen in de behoefte van ouders, maar ook in die van scholen, die niet altijd alle onderwijsaanbod zelf kunnen verzorgen. ‘Bedrijven in deze sector zijn ook zelf steeds meer bezig met de vraag: welke rol kunnen wij vervullen in het onderwijs, en hoe zorgen we ervoor dat we toegankelijk zijn voor alle leerlingen?’

Wolvers vindt de ongelijkheid ook een lastig vraagstuk. ‘Wij vinden het belangrijk dat ieder kind zich goed en optimaal kan ontwikkelen. Ik ben alleen maar blij dat we deze leerlingen verder kunnen helpen, zowel buiten school als op de scholen zelf.’

De echte namen van Roos, Simone en Melissa, en de achternaam van vader Jasper, zijn bij de redactie bekend. Vanwege privacyredenen wilden ze niet met hun naam in de krant.

Bij After’s Cool kost een les voor basisscholieren (één-op-één) 62 euro per uur. In een klein groepsverband kost het 310 euro voor 6 keer 1,5 uur. Op de bezochte locatie in Oegstgeest liggen de prijzen nog anders, omdat daar recent een ander bureau voor aanvullend onderwijs is overgenomen.

Uit het SEO-onderzoek, waar After’s Cool ook aan meewerkte, blijkt dat in het schooljaar 2018-2019 iets meer dan een kwart van de groep-8-leerlingen gebruikmaakte van aanvullend onderwijs. 13 procent deed dit in betaalde vorm. De mediane kosten zijn 500 euro per schooljaar per leerling (voor ouders die kosten maken).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden