Bijen kunnen groei van biodiesel niet bijbenen

AMSTERDAM - In een groot deel van Europa is er een tekort aan honingbijen om alle gewassen te bestuiven. Uit een rekenstudie op basis van data uit 41 Europese landen blijkt dat de behoefte aan bestuiving in de periode 2005-2010 vijf keer zo snel is gegroeid als de groei van het aantal bijenkolonies.


Dat heeft ertoe geleid dat er in 22 Europese landen nu onvoldoende honingbijenkolonies zijn om aan de bestuivingsbehoefte te voldoen. Een samenvatting van het onderzoek, waaraan ook wetenschappers van Universiteit Wageningen meewerkten, is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PLoS ONE.


Het is voor het eerst dat in een onderzoek niet alleen is gekeken naar de ontwikkeling van de bijenstand, maar ook naar de behoefte aan bestuiving door bijen. En vooral die behoefte is enorm gestegen. Oorzaak: de explosieve groei aan oliehoudende gewassen als koolzaad, sojabonen en zonnebloemen. Deze hebben, in tegenstelling tot granen, maïs en aardappel, bestuiving door insecten als bijen nodig.


Boeren zijn de oliehoudende gewassen in de onderzochte periode massaal gaan verbouwen, vanwege de vraag naar biodiesel. Dit is een gevolg van Europees stimuleringsbeleid om biodiesel toe te voegen aan brandstof om de CO2-uitstoot te verminderen. 'Het is fascinerend dat een kleine beslissing in Brussel zulke enorme gevolgen kan hebben', zegt David Kleijn, een van de Wageningse ecologen die bij het onderzoek is betrokken.


Bestuiving is een belangrijke stap in de voortplanting van zaadplanten. Veel landbouwgewassen hebben bestuiving door insecten nodig. Volgens Kleijn wil het tekort aan honingbijen niet direct zeggen dat bestuiving van de gewassen vooralsnog niet toch plaatsvindt door andere bestuivers, bijvoorbeeld door wilde bijen.


'Maar uitgaande van de bestaande aanbevolen verhoudingen tussen het aantal bijenkorven en de hectares aan te bestuiven gewassen, neemt het tekort enorm toe. En ook met de wilde bijen gaat het om allerlei redenen zeer slecht.'


Kleijn sluit niet uit dat het tekort aan honingbijen in een aantal van de onderzochte landen effect gaat hebben op de oogst. 'Ik denk dan vooral aan Groot Brittannië, waar enorm veel koolzaad wordt verbouwd, en aan Finland. Het probleem is dat nu nog moeilijk is aan te tonen wat je eigenlijk mist aan oogst vanwege gebrekkige bestuiving.' Nederland steekt relatief gunstig af omdat in ons land geen grote akkers met koolzaad en zonnebloemen zijn.


Een belangrijke, onderliggende boodschap van het onderzoek is volgens Kleijn dat de beschikbaarheid aan bijen zwaarder moet gaan meewegen in het landbouwbeleid. 'Bestuiving is zeker zo belangrijk als kunstmest of gewasbescherming.' Kleijn vindt het dan ook 'buitengewoon onverstandig' dat Europa de verbouw van oliehoudende gewassen voor brandstof stimuleert. Een bijkomend effect van de grote arealen aan monocultuur in de Europese landbouw is bovendien dat wilde planten ('onkruid') overal schaars worden.


Kleijn: 'Het wordt steeds duidelijker dat de beperkte beschikbaarheid van wilde planten, vooral in de zomer, de bijenstand zeer negatief beïnvloedt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden