Bijbaan goed voor budget en voor moreel

Geld verdienen is voor een jongere niet het enige pluspunt van een bijbaan. Ook leren wat discipline is en een baas die naar je luistert en je weleens een compliment geeft, doen goed. Door

'Op het werk heb ik geleerd me aan afspraken te houden en mijn agenda goed te gebruiken', zegt Lonneke (19). De scholiere, die in het volwassenenonderwijs zit, heeft lange tijd als caissière bij Albert Heijn gewerkt. Een ander pluspuntje: 'Ik heb veel beter leren hoofdrekenen.' Ook Adelien (18), geslaagd voor de havo, vindt 'discipline' de grote winst van een bijbaan. Nadelen kleefden ook aan werken bij AH. 'Het avondeten schoot er vaak bij in omdat je uit school meteen door moest, en 's avonds laat was je te moe om een toets te leren.'


Lonneke en Adelien zijn twee van de acht jongeren die we de vraag hebben voorgelegd: wat levert werken, behalve geld, eigenlijk op? Dat extra geld de allerbelangrijkste reden is om te werken, staat buiten kijf. Behalve bij degene die het thuis niet breed heeft, kan de 'geldnood' gemakkelijk in het belachelijke worden getrokken. Zo is het usance in een hippe koffiebar koffie te drinken. Leuk ja, en duur. Roken? Slecht én erg duur. Toch is het in menige jeugdkring nog steeds mode. Vlak ook de pillen en de joints niet uit, de toegangsprijzen voor discotheken en festivals: in een jongerenbestaan van levensbelang. Met één spijkerbroek en twee paar schoenen red je het evenmin. De dames lopen er doorgaans catwalk-achtig prachtig bij. Al komt de kleding van H&M, deze lifestyle blijft een stuk kostbaarder dan die van hun ouders toen ze jong waren.


Toch vindt Mariejo Stassen (53) het 'flauw' om steeds te zeggen: dat hadden wij vroeger ook niet. Stassen zit dertig jaar in het onderwijs en geeft les op het hbo. 'Studenten hebben gewoon een computer nodig en een telefoon, en een abonnement is duur. En jongeren willen bij een groep horen, dat is ook normaal.'


Jongeren ervaren een baantje niet als een keuze maar als een must. Noor (18), geslaagd voor haar gymnasium en een ervaren pizzakoerier: 'Als ik zou worden betaald voor school, ging ik daar liever naartoe dan naar mijn werk!' Maar school betaalt niet. Werk wel, en werk biedt nog andere voordelen. Lonneke: 'Op je werk krijg je nog weleens een compliment, op school nooit.' Nikki (20), die een hbo-studie international communication & media volgt, leerde van haar bijbaan in de thuiszorg iets wat ze op school 'even was kwijtgeraakt': beleefdheid. 'Ik heb echt respect voor ouderen gekregen.'


Volgens Rachel (18), tweedejaars mbo-student, compenseert een baan het gebrek aan ouderlijke steun. 'Jongeren zijn blij dat ze op het werk duidelijkheid krijgen en een luisterend oor. Een baas is soms een vaderfiguur voor ze. Vaak hoor ik medestudenten zeggen: Ik heb toch zo'n chille baas!'


Tussen werk en school zit ook het spanningsveld: wat is het belangrijkst? Scholen zijn niet blij met het feit dat een leerling die te laat komt of straf heeft niet kan nablijven omdat het werk roept. Van de zotte, vindt menig docent. Adelien: 'Toch beseffen ze op school dat je op je werk niet kunt afzeggen, dus dan moet je op een andere dag terugkomen.' Stassen komt de bijbaners zelfs nog meer tegemoet. Iedere week wordt bewust een dag vrijgehouden in het rooster om studenten kunnen laten werken. 'Je kunt wel roepen dat het bizar is', zegt Stassen, 'maar wij opleiders mogen de frictie tussen de hoge eisen die de overheid stelt en de hoge lasten die de student draagt, oplossen.'


Bijbaantjes zijn soms de beste wegwijzers voor de toekomst, zoals blijkt bij de broers Alwin (19) en Roald (21). Beiden waren slim genoeg voor de havo maar waren ook het soort jongens dat tijdens schooltijd liever voetbalt en buiten rondhangt. Alwin: 'Op de middelbare school had ik altijd de leerplichtambtenaar achter me aan, maar sinds ik werk ben ik minstens vijf minuten vóór tijd aanwezig.'


Door zijn bijbaan in de horeca is de jongen die na het vmbo niet wist wat hij later moest worden op het idee gekomen een horecaopleiding te volgen. Broer Roald vond na de havo geen geschikte opleiding en maakte intussen carrière in zijn bijbaan in de horeca. Hij heeft iets anders geleerd: 'Dat blijf ik dus niet mijn hele leven doen, het leefpatroon is te ongezond.' Dit jaar is hij een hbo-studie sociaal-pedagogische hulpverlening begonnen. 'Die betaal ik met mijn zelf verdiende geld. Dan weet je waar je het voor doet. En ik hoef mijn ouders niet meer lastig te vallen.'


Daniëlle (18, vwo-diploma) had ook zonder werkervaring al een helder beroepsperspectief: ze wil chirurg worden. Leerzaam vindt ze haar baan wel. 'Ik ben teamleider bij AH. Daardoor leer je aan mensen leiding te geven en om steeds problemen creatief op te lossen. Soms heb je ruzie, ja, daar moet je tegen kunnen. Prima, want ik ben nu eenmaal liever zelf de baas. '


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden