'Bij verschijnselen van deze ernst moeten we op mondiale schaal handelen'

Het noorden van Europa kampt met noodweer. In Duitsland en Frankrijk zijn al vijf mensen gestorven, meerdere dorpen moesten worden ontruimd. Vooralsnog is Nederland gespaard, maar voor hoe lang nog? 'De hoeveelheden neerslag die we deze dagen meten, komen tegenwoordig twee tot vier keer vaker voor dan rond 1950.'

Een man fietst door een ondergelopen straat.Beeld ANP

NEDERLAND

Hevige plensbuien komen tegenwoordig in Nederland vaker voor dan vroeger. Als gevolg van klimaatverandering is de kans op zware regenbuien in Nederland de afgelopen decennia aanzienlijk toegenomen, zegt klimaatonderzoeker Geert Jan van Oldenborgh van het KNMI.

De opwarming van de atmosfeer gaat in Nederland sneller dan de gemiddelde opwarming in de rest van de wereld, aldus Van Oldenborgh. Omdat warmere lucht meer waterdamp bevat, komt bij buien meer regen naar beneden. 'De hoeveelheden neerslag die we deze dagen meten komen tegenwoordig twee tot vier keer vaker naar beneden dan rond 1950.'

De buien duren korter, meestal niet langer dan een uur, en de hoeveelheid neerslag per uur neemt toe. Van Oldenborgh: 'We denken dat in de plensbuien ook de hoeveelheid hagel toeneemt en het vaker bliksemt. Langzamerhand beginnen we in Nederland het soort buien te krijgen dat in zuidelijke landen normaal is.'

Lagedrukgebied

Dat de buien deze dagen blijven vallen komt doordat een lagedrukgebied stilligt boven Midden-Europa. In dat lagedrukgebied bevindt zich instabiele en relatief warme lucht. Als die warme, vochtige lucht opstijgt condenseert de waterdamp tot water en ontstaat regen. Hierbij komt warmte vrij, die ervoor zorgt dat er nog meer lucht opstijgt en gemakkelijk onweersbuiten ontstaan.

Na de hevige regenval in Duitsland en Noord-Frankrijk kunnen lager gelegen uiterwaarden langs de grote rivieren in Nederland onderlopen. Rijkswaterstaat heeft de mensen die hier wonen, werken en recreëren donderdag gewaarschuwd. Mogelijk moeten gebieden wordt ontruimd.

De waterstanden in de Rijn, de Maas, de Waal, de Lek en de IJssel zijn hoger dan normaal in deze tijd van het jaar. Uiterwaarden, bedoeld om een rivier meer ruimte te geven bij een hoge waterstand, blijven gewoonlijk droog in de lente en zomer. In deze periode worden ze vaak gebruikt voor landbouw, veeteelt en campings.

Een man kijkt naar een ondergelopen put.Beeld ANP
Een man wordt weggedragen in een ondergelopen straat.Beeld ANP

Normale waarden

Verwacht wordt dat de waterstanden vrijdag en zaterdag licht zullen toenemen, waarna een geleidelijke terugkeer naar normale waarden wordt voorzien. De Rijn bij Lobith zal vrijdagmorgen volgens verwachting een maximale waterstand van 12.50 meter boven NAP bereiken.

Om het waterpeil zo goed mogelijk te reguleren worden stuwen geopend dan wel gesloten. Rijkswaterstaat heeft de stuwen in de Nederrijn en de Lek bij Driel, Amerongen en Hagestein geopend om water zo snel mogelijk af te voeren naar zee. Bij normale waterstanden zijn deze stuwen gesloten.

Cor Speksnijder

Een man wordt door de brandweer uit zijn ondergelopen auto gered.Beeld ANP

FRANKRIJK

Het Louvre is morgen gesloten om kunstwerken 'preventief' in veiligheid te stellen, nu het water in de Seine steeds verder stijgt. In Parijs viel in mei drie keer zo veel neerslag als normaal.

De recordregenval leidde de afgelopen dagen tot grote problemen, vooral in het midden van Frankrijk. Zo werd het centrum van het stadje Nemours ontruimd. Drieduizend mensen moesten worden geëvacueerd.

Nemours ligt in het departement Seine-et-Marne, waar alle scholen gesloten werden. Grote problemen waren er ook in Longjumeau in de regio Parijs. Het centrum liep onder water, waarna tweehonderd mensen hun huizen moesten verlaten. Meer dan 2500 huishoudens kwamen zonder stroom te zitten. In heel midden-Frankrijk viel bij 24 duizend huishoudens de elektriciteit uit.

Vanwege het stijgende waterpeil van de Seine door aanhoudende neerslag in Parijs is het Louvre morgen gesloten.Beeld AFP

Natte enkels

In Parijs staat het water ongebruikelijk hoog. De laag gelegen autowegen langs de Seine zijn niet meer begaanbaar. Parijs is echter nog ver verwijderd van een ramp zoals in 1910, toen de stad onder water liep. Destijds bereikte het water een hoogte van 8,62 meter. Het standbeeld van de zoeaaf aan de Pont de l'Alma stond tot zijn schouders in het water. Nu heeft hij slechts natte enkels. Verwacht dat het water tot 5,5 meter zal stijgen.

Op de snelweg A10 tussen Parijs en Orleans kwamen woensdag 650 automobilisten vast te zitten door het water. Ze moesten door het leger worden geëvacueerd. De brandweer kwam de afgelopen dagen 12 duizend keer in actie. Zo werd in Boulogne-Billancourt een zwerver gered die dreigde te verdrinken onder een brug.

Mensen kijken naar het standbeeld van de zoeaaf aan de Pont de l'Alma in Parijs.Beeld Reuters

Opwarming van de aarde

Wetenschappers toonden zich voorzichtig met het leggen van een verband tussen de overstromingen en de opwarming van de aarde. 'Dit zijn gebeurtenissen die soms maar een keer per eeuw voorkomen. Het is moeilijk een verband met het klimaat te bewijzen', zei de klimataloog Hervé Le Treut. President Hollande kende echter geen twijfel: 'Als zich klimatologische verschijnselen van deze ernst voordoen, moeten we ons ervan bewust zijn dat we op mondiale schaal moeten handelen.'

Peter Giesen

Beeld AFP

DUITSLAND

Het onweer van de eeuw, de overstroming van de eeuw - als het weer het in Duitsland écht bont maakt, is het al snel het weer van de eeuw.

Dat veel inwoners van Beieren deze week in de veronderstelling leven dat het zogenaamde 'Jahrhundertgewitter' zich over hen uitstort is niet verwonderlijk. Zuid-Duitsland, vooral delen van Beieren en Baden-Württemburg, worden getroffen door een reeks wolkbreuken met zware overstromingen als gevolg. Ook in het noordelijker gelegen Noordrijn-Westfalen hebben regen en bliksem schade aangericht.

Woensdagavond middag en avond kwamen in het dorp Simbach am Inn in Neder-Beieren vijf mensen om het leven. Ze werden overvallen door de nietsontziende modderstromen die ontstonden toen de rivier de Inn buiten zijn oevers trad. In het gebied was in minder dan een etmaal zoveel regen gevallen als normaal gesproken in een maand.

Inwoners van de Zuid-Duitse plaats Simbach am Inn zijn puin en modder aan het opruimen.Beeld AP

Zoektocht naar vermisten

De politie zoekt in de modderige ravage nog naar drie vermisten. De politie is in Neder-Beieren met 2 duizend man aanwezig. Om puin te ruimen, vermisten te zoeken, maar ook om plunderaars te arresteren.

Helikopterbeelden tonen hoe het lieflijk heuvelende Heidi-landschap bruusk wordt doorkruist door een honderden meters breed modderspoor dat auto's, straatmeubilair en zelfs delen van huizen met zich mee heeft gesleurd. De schade loopt in de miljoenen, schat het Beierse ministerie van Financiën.

De meteorologische instituten in Duitsland hadden het noodweer niet zien aankomen. Woensdag werd er in delen van Beieren een weeralarm afgegeven, maar van de vier alarmfases werd slechts de zwakste voorspeld.

Beeld AP

Lafheid

In de Süddeutsche Zeitung beweert een meteorologe dat haar collega's beter hadden kunnen weten omdat Duitsland in deze tijd, eind mei begin juni, wel vaker wordt getroffen door noodweer - voor het laatst in 2013. Haar verklaring daarvoor is de botsing van de warme lucht boven het Europese continent met de vanwege de tijd van het jaar nog heel koude lucht boven de Atlantische oceaan.

'De klimaatverandering!' zegt de Nederlandse weerman als hij beelden van de Duitse ravage laat zien. Maar in Duitsland valt dat woord bijzonder weinig. En daar maakt een wetenschapsredacteur van de Frankfurter Allgemeine Zeitung boos over. Deze Joachim Müller-Jung verwijt de weerdeskundigen in zijn land lafheid.

Bij noodweer is het mantra van de Duitse weermannen namelijk dat ze niet kunnen zeggen of dat specifieke noodweer toe te schrijven is aan de opwarming van de aarde, omdat ze dat niet wetenschappelijk kunnen staven, om vervolgens te wijzen op het verschil tussen weer en klimaat. In plaats daarvan verzinnen ze steeds nieuwe benamingen à la 'het onweer van de eeuw.'

Reddingswerkers brengen een vrouw in veiligheid in het Duitse Triftern.Beeld AP

Taboethema

Volgens Müller-Jung is er genoeg wetenschappelijk bewijs voorhanden om te kun dat stellen de inwoners van Simbach am Inn en andere Beierse dorpen de verwoestingen te danken hebben aan de klimaatverandering.

Müller-Jung geeft zijn verhaal zelfs een politieke wending. Door de opwarming van de aarde tot taboethema te verklaren, steunen de Duitse weermannen de rechts-conservatieve partij AfD, die onlangs in haar partijprogramma liet opnemen dat de klimaatverandering een fabel is waar de partij geen geld aan wil uitgeven.

Sterre Lindhout

Een overzichtsfoto van de vernielingen in het Duitse plaatsje Bützow, ten noordoosten van Duitsland.Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden