Bij uitbreiding van NAVO is vooral democratie gediend

Niet-toelating van de Midden-Europese democratieën tot de NAVO zou aan de landen in kwestie niet te verkopen zijn, meent Martin van den Heuvel....

MAARTEN VAN ROSSEM legt op een heldere wijze uit (Forum, 10 december) waarom NAVO-uitbreiding onzin is. Rusland vormt absoluut geen gevaar meer, en Polen, Tsjechië en Hongarije hebben niets te vrezen. De NAVO kan beter worden opgeheven, want dan wordt West-Europa gedwongen voor zijn eigen veiligheid te zorgen.

Maar is het allemaal zo simpel? Neem Van Rossems argument dat de Midden-Europese landen NAVO-lid willen worden omdat ze Rusland wantrouwen en niet omdat ze hun democratie willen beschermen. Natuurlijk is dat zo. Is het gek dat de Polen Rusland diep en diep wantrouwen? De hele negentiende eeuw werd het grootste deel van hun land door de Russen bezet, en in 1939 verdeelden Hitler en Stalin hun land heimelijk.

Na de Tweede Wereldoorlog waarin, anders dan de mythen willen, niet de Russen maar de Polen procentueel het grootste aantal slachtoffers kenden, werden de laatsten 'beloond' met 44 jaar Sovjet-communisme. Het Poolse wantrouwen tegen Rusland is dus meer dan gerechtvaardigd. Je kunt je beter afvragen welke redenen de NAVO kan hebben om de Polen níet ter wille te zijn.

Wij in West-Europa kunnen gemakkelijk tegen de Polen zeggen: jullie vrees voor Rusland is onterecht. Maar aangezien de Polen een scherper historisch bewustzijn hebben, kunnen ze ook beter vooruit kijken. Over tien jaar kan Rusland er weer aardig bovenop zijn, en wie weet wat voor een Rusland dat dan is, mag zijn hand opsteken.

De gedachte om de stabiliteit in Midden-Europa te vergroten door NAVO-uitbreiding is zo gek nog niet. Landen als Polen, Tsjechië en Hongarije zijn qua democratisering aardig op de goede weg. Opname in de NAVO kan die democratische winst veiligstellen, en zou ook de stabiliteit van Duitsland ten goede kunnen komen.

Landen die tot de NAVO toetreden, moeten de hogeschool van de democratie hebben doorlopen. Uitbreiding van de NAVO heeft dus ook een versteviging van de democratie in Midden-Europa tot gevolg.

De NAVO moet tegelijk van aard veranderen, en naast een verdedigings- ook een veiligheidsorganisatie worden. Daarbij valt te denken aan vredesoperaties zoals IFOR in ex-Joegoslavië, waaraan ook niet NAVO-leden als Rusland kunnen deelnemen.

Oost-Europese landen die niet aan de democratische eisen voldoen, kunnen zich gerust gediscrimineerd voelen. Maar of ze daardoor een grotere bron van onrust worden dan ze nu al zijn - zoals Van Rossem beweert - is zeer de vraag. De NAVO moet zich daar in ieder geval niets van aantrekken. Ook voor deze landen moet gelden: eerst een behoorlijke mate van democratie, dan pas toetreding. Het uiteindelijke doel moet zijn een democratischer en stabieler Europa.

Dat is dus een heel ander politiek dan Van Rossem voorstaat. Het hoeft geen politiek te zijn die Rusland bedreigt, ook al zal een aantal Russische politici dat beweren. Maar dat laatste zullen sommige Russische politici altijd zeggen, wat het Westen ook doet.

Het slagen van zo'n politiek hangt verder voornamelijk van de NAVO zelf af. Het is uiteraard onnodig om Westerse troepen, laat staan kernwapens, in de nieuwe lidstaten te plaatsen. Een behoorlijk communicatiesysteem met de nieuwe leden is voorlopig voldoende. Ook moet de NAVO het aandurven haar organisatie om te bouwen tot vooral op vredesoperaties gerichte activiteiten.

En wat Van Rossems opmerkingen over de eigen veiligheidspolitiek van Europa betreft: het is inderdaad jammer dat West-Europa nog steeds niet in staat is gebleken zijn eigen continent op orde te houden. Voor de pacificatie van Joegoslavië hadden we helaas weer de Amerikanen nodig. Maar hoe treurig dat ook is: wil Van Rossem de West-Europese veiligheid echt in handen geven van Major en Chirac?

Martin van den Heuvel is verbonden aan het Instituut voor Internationale Betrekkingen 'Clingendael' en lid van de Adviesraad Vrede en Veiligheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.