Bij Ton liep altijd alles door elkaar Reconstructie De zaak-Hooijmaijers

Ton Hooijmaijers, ex-gedeputeerde van Noord-Holland, staat centraal in een voor Nederland uniek onderzoek naar ambtelijke corruptie. De zaak dijt steeds verder uit....

Ton was een breier, zeggen zijn vrienden. Als hij een project had, ging hij alles aan elkaar breien. De makelaar die voor hem een klusje deed, het vastgoedbedrijf waarmee hij aan de slag was: als Ton iets voor iemand kon betekenen, dan deed hij dat.

Er was één voorwaarde. Hij, Ton Hooijmaijers, moest de man in het midden zijn. De man bij wie de draden samenkwamen. De ondernemer in de politiek, die zich – sinds hij op het bestuurspluche zat – ondernemend politicus noemde.

Bij al zijn talent om mensen en plannen bij elkaar te brengen, had Ton volgens zijn vrienden één grote zwakte. Hij was naïef. Het leek wel alsof hij zich als politicus niet bewust was van wat er wel kon en wat niet. Bij Ton liep het allemaal door elkaar heen.

Wie daar wat van zei, kon een grote bek krijgen.

Op diverse plaatsen in Noord-Holland zijn opsporingsambtenaren van de FIOD en de Rijksrecherche nu bezig de breiwerken van Hooijmaijers te ontwarren. Zij onderzoeken of de VVD’er ook draden naar zijn eigen bedrijf heeft gesponnen in de complexe vastgoeddeals waar hij als gedeputeerde ruimtelijke ordening van de provincie bij betrokken was.

Een van de plaatsen waar de opsporingsdiensten onderzoek doen, is Schiphol. De luchthaven is al vele jaren een bestuurlijke spaghetti van de landelijke politiek, de provincie Noord-Holland, de omliggende gemeenten en een groot aantal vastgoedbedrijven.

Hooijmaijers maakte in 2003 en 2004 een klapper met grondtransacties rondom Schiphol, vertelde hij onlangs aan De Telegraaf . De transacties waren uit de tijd dat hij even geen actief politicus was, bezwoer de ex-gedeputeerde. Maar het zou kunnen dat er per ongeluk geld naar hem was overgemaakt toen hij provinciebestuurder was.

In zijn vriendenkring en op het provinciehuis in Haarlem viel een aantal mensen de schellen van de ogen. Ton is gek geworden, zeiden zijn vrienden. Zoiets doe je toch niet? En als je dat al doet, dan dat ga je het toch niet in de krant zetten – als een openbare schuldbekentenis?

De ambtenaren in Noord-Holland wisten het na het Telegraaf-interview zeker. Hun voormalige baas, Ton Hooijmaijers, was een narcist die alleen zijn eigen belang en zijn eigen gelijk zag. Waarom had hij nooit iets verteld over zijn grondhandel rondom Schiphol? Dat viel toch niet te rijmen met het feit dat hij als dienaar van de openbare zaak tot in detail op de hoogte was van de provinciale geheimen en plannen met de luchthaven?

Helemaal als een verrassing kwam het niet. Met een vastgoedbedrijf voor Schiphol, Segro – het vroegere Mainland – had Hooijmaijers een bijzondere band, wisten ze op het provinciehuis. Hij had daar in het verleden een adviesfunctie bekleed, net nadat hij wethouder was geweest in Amsterdam.

Segro was een van de eigenaren van het bedrijventerrein De Hoek-Noord vlak bij Schiphol. En bij Segro was de FIOD binnengevallen om informatie over financiële transacties met Hooijmaijers in beslag te nemen.

In 2008 kwam Hooijmaijers de afdeling Financiën van de provincie binnengestormd. Hij wist wat er moest gebeuren met De Hoek-Noord, zei hij. De ambtenaren moesten zijn plan gaan uitvoeren. En hij stak van wal.

Er was een Duits vastgoedbedrijf dat zich kort daarvoor had ingekocht in De Hoek-Noord, maar dat weer van de aandelen afwilde. Geen punt, had Ton gezegd. De provincie zou de Duitsers uitkopen voor 10 miljoen euro, en de aandelen doorverkopen aan de Schiphol Area Development Company (SADC), een vastgoedbedrijf waarin de provincie, de luchthaven Schiphol en de omliggende gemeenten samenwerken.

Dienstbevel
De Noord-Hollandse ambtenaren hadden grote bezwaren tegen het plan van Hooijmaijers om als makelaar op te treden. De deal was niet logisch, vonden zij. Er leek geen enkel publiek belang te bestaan, het plan was in strijd met interne provinciale beleidsregels, en bovendien was het niet democratisch tot stand gekomen. Zoiets moest worden besproken in het provinciebestuur, en dat was niet gebeurd – aldus de ambtelijke staf.

Hooijmaijers ontplofte. Ik leg dit naast me neer, zei hij tegen de verbaasde ambtenaren. Jullie moeten doorgaan met de voorbereidingen. Dat is een dienstbevel. Ga maar met deze makelaar praten. Die loodst je erdoorheen. Hij weet precies hoe het zit en wat we gaan doen.

De makelaar weigerde echter in te gaan op de uitnodiging van de ambtenaren om naar het provinciehuis te komen, en liet vervolgens nooit meer iets van zich horen. De enige verklaring die men in het ambtenarenaparaat hiervoor kon bedenken, was dat Hooijmaijers hier een persoonlijk financieel belang bij had.

Wie door Noord-Holland rijdt, kan niet om Ton Hooijmaijers heen. De VVD’er was betrokken bij tientallen bouwplannen in de provincie. Bij megaprojecten zoals de aanleg van het Wierringerrandmeer in de kop van Noord-Holland. Bij de Bloemendalerpolder, waar tussen Muiden en Weesp duizenden woningen moeten verrijzen. En bij de afgeblazen verhuizing van het circuit van Zandvoort naar Den Helder.

Weerstand was er altijd en overal. Bewoners kijken nou eenmaal liever uit over weilanden dan over nieuwbouwwijken en bedrijventerreinen. Maar dat was niet het enige. Hooijmaijers kon mensen het gevoel geven dat ze nietig waren, pionnen in het grote vastgoedspel dat hij aan het spelen was.

Dat verklaart wellicht het fanatisme waarmee veel oude tegenstanders van de VVD’er hun akkefietjes met de provinciebestuurder opnieuw onder de loep zijn gaan nemen. Oude dossiers worden nagevlooid, en de Rijksrecherche heeft intussen van vele kanten nieuwe informatie over de gedeputeerde gekregen.

Ook bij de provincie zelf is op grote schaal onderzoek gedaan naar de projecten waarbij Hooijmaijers betrokken was. Zo werd er vorige maand informatie over zijn optreden in De Hoek-Noord overgedragen aan justitie. Ook werden ambtenaren over deze zaak gehoord.

Het plan van het OM om vóór de zomervakantie het corruptieonderzoek naar de VVD'er af te ronden, heeft daardoor grote vertraging opgelopen. De einddatum is inmiddels een half jaar opgeschoven.

Justitie doet geen enkele mededeling over de voortgang. Bekend is dat het onderzoek zich aanvankelijk richtte op ongeoorloofde financiële banden tussen de politicus en zes bedrijven. Drie daarvan zijn bekend: het eerder genoemde Segro en de projectontwikkelaars Adriaan van Erk en Fortress, beide actief in Noord-Holland. Bij deze bedrijven werden op 31 maart van dit jaar invallen gedaan en administratie in beslag genomen.

De verdenking van grootschalige ambtelijke corruptie is een unicum in de recente politieke geschiedenis. Althans, in de Nederlandse politieke geschiedenis. Het omkopen van vooraanstaande politici was iets dat in katholieke landen als Italië voorkwam, in België, of hooguit in Zuid-Limburg, of op lokaal niveau.

Het Openbaar Ministerie legde kort na de invallen voor 1,8 miljoen euro beslag bij de VVD’er. Dat is het bedrag dat hij stiekem, naast zijn salaris als provinciebestuurder, zou hebben gedeclareerd bij de zes vastgoedbedrijven.

Zij maakten het geld over naar het adviesbureau MOVE in Hattum, op het adres van de oude moeder van Hooijmaijers. Het bureau was in werkelijkheid te bereiken via een Amsterdams telefoonnummer en werd gerund vanuit de woning van Hooijmaijers in Buitenveldert. Directeur van MOVE was zijn vrouw, zo staat het in gegevens van de Kamer van Koophandel.

Tonnetje of vijf
Ton Hooijmaijers (op 30 juli wordt hij 50) was bij zijn aantreden in 1990 het jongste gemeenteraadslid voor de VVD in Amsterdam. Politicus was hij uit passie, zei hij. En voor het geld was hij adviseur, onder meer op het gebied van onroerend goed. Hij liet zich erop voorstaan dat hij via zijn adviesbureau jaarlijks een tonnetje of vijf verdiende – ruim voldoende om zich steevast per taxi vanuit Buitenveldert naar het stadhuis te laten vervoeren.

Na een korte tussenstop als wethouder in Amsterdam besloot Ton in 2002 dat hij de hoofdstad was ontgroeid. Gesteund door een aantal ondernemers zette hij een eigen campagne op poten. Zijn doel: via voorkeurstemmen een zetel veroveren in de Tweede Kamer.

Vanuit zijn partij kreeg hij weinig medewerking. De landelijke VVD zette Hooijmaijers op de 43ste plaats van de kieslijst. Door de opkomst van Pim Fortuyn was de kans heel klein dat hij in de Kamer zou komen, besefte de Amsterdamse politicus.

‘Beter één Ton in de Kamer, dan een Fortuyn in de lucht’, luidde de slogan waarmee Hooijmaijers het tij wilde keren. Hij had een paar duizend billboards besteld, tienduizenden flyers laten drukken en een eigen website opgezet: stemton.nl. De moord op Pim Fortuyn gooide echter roet in het eten. De campagnes werden opgeschort, de website ging op zwart en Hooijmaijers bleef met zijn billboards, zijn flyers en zijn grote ambities achter in Buitenveldert.

En zo kwam Ton bij de provincie Noord-Holland terecht. Eerst als statenlid, later als gedeputeerde op het gebied van ruimtelijke ordening en financiën.

In Haarlem kon Ton al snel uitgroeien tot een Macher, een man die veel – zo niet alles – voor elkaar kreeg op het terrein van de ruimtelijke ordening. In Amsterdam werd hij veel beter in de gaten gehouden. Door assertieve ambtenaren, de lokale pers en mondige tegenstanders. Maar bij de provincie, zeggen zijn vrienden, kon Ton zijn goddelijke gang gaan. En moet hij ergens zijn doorgeschoten. De ambities en projecten van Hooijmaijers in Noord-Holland werden groter en groter. Net als zijn ego.

Ton praatte altijd over je hoofd heen, zeggen ambtenaren en lokale politici die hem in Noord-Holland meemaakten. Als hij begon te oreren, was het alsof je op de eerste rij zat in een volle zaal en hij de mensen achter je wilde bereiken. Ton had het nooit over ik, maar altijd over wij. Ook als hij zichzelf bedoelde.

Wie niet voor Ton was, was tegen hem. En zo ruziede de gedeputeerde zich door de provinciale politiek heen. Hij probeerde verschillende ambtenaren die voor hem werkten, te laten ontslaan. Ook ruziede hij met de IT-afdeling van de provincie, bleek uit een uitgelekt memo. Hooijmaijers begreep weinig van computers, maar eiste wel een kalfsleren hoes voor zijn PDA en overal ter wereld draadloos toegang tot zijn files. Want dat hadden hoge ambtenaren van het ministerie van VROM ook, en hij deed toch zeker niet voor hen onder.

Gereisd werd er volop. Op de MIPIM, de jaarlijkse vastgoedbeurs in Cannes, liep Hooijmaijers namens Noord-Holland rond alsof hij Donald Trump was, of een andere vastgoedmastodont. Onder zijn leiding verkende de provincie Noord-Holland de vastgoedmarkten van onder andere China, Los Angeles en New York. In het kielzog van Hooijmaijers vlogen provinciale vastgoedondernemers mee. Officieel om verre markten te verkennen, maar in praktijk ging het in het buitenland vooral over hoe het verder moest met hun projecten in Noord-Holland.

Ton dacht op een gegeven moment dat hij zijn vastgoedtalent ook elders kon inzetten. Waarom zou hij bijvoorbeeld geen goede belegger zijn? Geld schuiven, dat was toch net zoiets als een vastgoedproject oplijnen? En ook daarvan had hij toch meer verstand dan zijn ambtenaren?

Bij de Icesave-affaire, waarbij de provincie door toedoen van Hooijmaijers voor 78 miljoen euro het schip in ging, ging het uiteindelijk mis. Ton werd weggestuurd en kreeg nog een trap na vanwege onduidelijk declaratiegedrag.

Zelf is Antonie Martinus Cornelis Alfred Hooijmaijers nog steeds van mening dat hem niets te verwijten valt.

Dit verhaal is tot stand gekomen op basis van gesprekken met vele betrokkenen.

Little Green Bag
Elke dag fietst Jan Hop, de drummer van de legendarische Zaanse popgroep George Baker Selection, op zijn sportfiets van Oost- naar West-Graftdijk. Veel meer heeft hij niet nodig na jaren van internationale tournees.

Hop kwam tegenover Hooijmaijers te staan toen de gedeputeerde zich sterk maakte voor het bouwen van woningen in de weilanden achter zijn huis.

Hop schreef speciaal een liedje tegen de plannen, en steunde het verzet. Met succes: een groep inwoners procedeerde en won, en er werd niet gebouwd.

Hop is voorzover bekend de enige drummer ter wereld die filmmaker Quentin Tarantino aan het dansen kreeg met zijn drumrif in het nummer Little Green Bag. Tarantino gebruikte het in zijn film Reservoir Dogs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden