Bij poollicht en stadionlampen

Het is min 20 graden, het lijkt nacht maar het is pas middag. Je hoort jezelf skiën over sneeuw van buitengewone kwaliteit en je ziet beneden de meren naar Rusland drijven. Op wintersport in Fins Lapland.

Het zijn de bomen. Ze wachten op het voorjaar met hun takken tegen de stam gedrukt, en gebruiken het sneeuwdek om te overleven. Het zijn geen bomen, het zijn ijsfiguren met de armen over elkaar, vermomd als Donald Duck en Mickey Mouse, gebochelde tovenaars en steile gendarmes. De vorst plakt aan hun bast en ze zijn met heel erg veel: kilometers en kilometers land vol stijfbevroren bomen in de blauwroze avond.


De zon is vroeg in de middag onder gegaan, langs de verlaten weg scharrelt een rendier en uit het bos van Finland komt plotseling een oude berg omhoog, versierd met lichtslingers - pas als je dichtbij bent, zie je dat het de lampen op de skipistes zijn. De berg lijkt op een gigantische zwerfkei en heet Kultakero, 'de gouden berg'; ze hebben er ooit naar goud gezocht maar het nooit gevonden. Het is koud, 24 graden onder nul, maar er skiën mensen op de zwerfkei, ook vermomd, hun gezichten verborgen onder bivakmutsen. Ze gaan omhoog met een stoeltjeslift van Doppelmayr, een perspex kap sluit automatisch als je bent ingestapt. Er staan nooit rijen, behalve misschien een korte met Kerst, of in de weekenden van maart en april, als de dagen langer zijn, de temperaturen hoger en het skiseizoen van Finland zijn hoogtepunt beleeft.


Je kunt alpineskiën in Lapland, 120 kilometer boven de Poolcirkel. De pistes zijn er lang en breed en de sneeuw is van buitengewone kwaliteit: droog en stevig, met een koud, krakend geluid bij elke beweging die je maakt. Het is niet moeilijk er te komen. Drie uur vliegen van Amsterdam naar Rovaniemi, anderhalf uur over de weg tussen de witte boomfiguren door, langs rendieren schrapend in de sneeuw op zoek naar voedsel, tot je in Pyhä bent, een nederzetting met een hotel, een skiverhuur en pistenbully's. De pistes worden er continu door gigantische stadionlampen verlicht, zodat het lijkt alsof je voor het voetlicht skiet.


In het Carlsberg House, een rechthoekige hut met een bar en oude snowboards aan de muur, kun je terecht voor de après-ski. Ze draaien er rockmuziek. De barman heet Lasse.


In het afgelegen noorden van Finland is alles zoals het in een skigebied hoort te zijn - en alles is er anders tegelijk. Dat begint met het licht, of beter: het gebrek eraan. Het is er niet kacheldonker, zoals wel wordt gedacht, zeker niet wanneer je ogen eraan wennen. Elk flintertje van de maan, elke opening in de wolken is genoeg om de contouren van de berg te zien, en de lampen doen de rest. Er is geen mooier licht dan dat van de poolwinter bovendien: nu eens koudblauw, dan weer hardroze of koolgrijs, maar altijd doorschijnend en prismatisch.


Dat heeft met de vorst te maken. Die maakt alles helder. Het wordt er gemakkelijk min 20, een temperatuur die maatregelen vereist, maar ook aan de kou is eenvoudig te wennen. Het lijkt nacht, maar het is pas middag en je hoort jezelf skiën over een tapijt van sneeuwkristallen zo groot dat je ze van elkaar onderscheiden kunt, je ziet beneden de bossen en de meren overzichtelijk naar Rusland drijven - die koude vingers doen er dan minder toe.


Alles is er anders: het landschap, de lucht, de mensen, hun gewoonten en hun taal, maar vooral is alles er heel erg helder.


Dit is het land van René Köhler uit Zaandam, die na een zwervend bestaan als skileraar in Oostenrijk en Australië uiteindelijk hier terechtkwam, en samen met zijn vrouw Gerda de houthakkershut Ukonhattu kocht aan een meer waarboven het noorderlicht nu bokkesprongen maakt. Het is de vrijheid, zegt René, het is de afzondering die Fins Lapland leefbaar maakt, en het gevoel dat je er altijd je uiterste best moet doen. Meer dan ergens anders, zegt hij, moet je op jezelf vertrouwen - als je in de poolnacht pech krijgt ergens met de auto, knutsel je hem zelf weer in elkaar. Het is er ruig en verslavend tegelijk, als de filmmuziek van Eddie Vedder: 'Hier wonen is de ultieme test hoe vrij en zelfstandig je kunt zijn.'


René begon bijna tien jaar geleden reisorganisatie Scandinavian Wintersports, met de uitgebouwde houthakkershut als thuisbasis, gidst zijn klanten persoonlijk op sneeuwschoenen door het Pyhätunturi National Park, dat pal naast de pistes ligt en is daarnaast singer-songwriter; met zijn band Musher (de menner van een hondenslee) oefent hij na sluitingstijd in het Carlsberg House. Lasse de barman is bassist, Antti de drummer rijdt 's nachts de pistenbully, en Visku de geluidsman staat bij de skiverhuur. Ze maken bluesy rock. Ze zeggen niet veel, maar genieten wel van deze plek, anders waren ze er niet gaan wonen. 'Beneden', in het zuiden van het land, is meer werk en minder vorst - iedereen die hier blijft, hecht aan de schoonheid van ontbering.


Finnen zijn taai. Ze hebben sisu, zeggen ze zelf, en rekenen dat naast de sauna en Sibelius tot hun grootste verworvenheden. Sisu is een nationaal begrip en houdt een bovengemiddeld doorzettingsvermogen in, ontstaan door het klimaat en de soms harde geschiedenis van het land. Maar goedbeschouwd heb je geen sisu nodig om het poollandschap te leren kennen. Een warme jas, goede laarzen, een muts en handschoenen zijn genoeg.


En een sneeuwscooter.


Olli Melamies is scootergids en draagt handschoenen van hondenbont. 'De meeste mensen hier', zegt hij, 'hebben de natuur in hun lijf.' Hij ook. De scooter heeft verwarmde handvatten en gromt zich een weg door het landschap. De koplampen beschijnen het bos en het pad en halen het landschap uit de stilte - het maakt een hoop lawaai, maar sneeuwscooteren is onderdeel van het leven in Lapland en een serieuze sport. Het lokale stuntteam, Riders of the Cold Kingdom, is beroemd in heel Scandinavië; die maken loopings met hun scooters en landen op hun kop of in het water. Daarna repareren ze het apparaat en beginnen opnieuw. Dat hoort net zo goed bij de cultuur als de sledehonden en de liefde voor de beren, de wolven, de veelvraten en de vossen.


Hij doet kalm aan, Ollie, het gaat 60 kilometer per uur door het bos, maar 130 over een vlak en eindeloos meer, dat is wat hij het liefste wil. De vrijheid, ervan.


Olli stopt bij de boerderij van Anssi Kiiskinen, een rendierhouder van 35 die, net als andere rendierhouders in de omgeving, in het toerisme een mooie aanvulling van het vak ziet. Anssi was leraar, maar nam de boerderij van zijn vader over zodat die niet verloren ging - zodat de traditie niet verloren ging.


Er mogen 200 duizend rendieren in Fins Lapland lopen, dat is zo bepaald, en hoeveel hij er zelf heeft, is een goed geheim (ernaar vragen is onbeleefd) maar het zullen er zo'n honderdvijftig zijn. Ze lopen vrij rond en eten vooral de baardmos die aan de bomen groeit, vertelt hij bij het haardvuur in een kota, een traditionele nomadentent. Hij vertelt ook dat het nieuwe jaar voor Lappen als hemzelf op 1 juni begint: als de rendierkalveren geboren worden, en de kuddes bijeengedreven worden in de rendierkralen. Het duurt een maand om ze te vinden, en daarna verspreiden ze zich weer over het land. In de laatste maanden van het jaar worden ze opnieuw bijeengedreven voor de slacht. Dat ritme - geboorte en slacht, zomer en winter - bepaalt het leven, ook nu de Lappen niet meer als nomaden leven. Van dat ritme moet de rest van de wereld afblijven.


'Traditie is voor ons van grotere waarde dan geld', zegt Anssi. 'De natuur is mijn baas. Ik zie het als mijn taak om onze cultuur te houden zoals zij is. Het is niet goed als we straks alleen maar grote skicenters hebben en enkel van toerisme en mijnbouw moeten leven.'


Met Olli huivert hij van de ambtenaren, vooral die in Brussel, die denken dat Fins Lapland industrie nodig heeft. Er worden almaar meer mijnen geopend en nieuwe wegen aangelegd, en Olli maakt zich zorgen over de 'maagdelijkheid' van het landschap en de traditionele waarden van zijn bewoners. Laat de wildernis, zegt hij, vooral de wildernis blijven: dan zijn we verder niemand tot last.


'Het gaat me er niet om geld te verdienen', zegt Arturi Krüger later in een restaurant, de ijsklimmer die een buitensportbedrijfje in Pyhä is begonnen, 'het gaat hier om de manier waarop je leeft. Dat is hoe de meeste mensen in Lapland denken.'


Die avond, de laatste avond, kleedt René Köhler zich uit en trekt de deur open van een sauna aan het meer waar hij zijn houthakkershut heeft. Het is een Finse sauna. In Zweden is een sauna 60 graden en lezen de mensen er een krant, zeggen de Finnen graag, in Finland is-ie 90 graden en drinken ze er bier.


Ook Pekka Kuusisto kleedt zich uit, pakt een blikje Lapin Kulta (Het goud van Lapland) en installeert zich in wat voorheen een smoked sauna was, het ideaal van elke Fin: een sauna met een open vuur, waar je de rook uit laat wegwaaien door de ramen. Dat mag niet meer, maar hier ruik je de rook nog steeds, zegt hij. 'Tot zestig jaar geleden bevielen Finse vrouwen in de sauna. Daar houden we van.'


Pekka Kuusisto is manager van het Lapland Hotel in Luosto, dat de sauna en het bijbehorende restaurantje uitbaat. Na een kwartier in de hitte staat hij op en loopt naar buiten. René achter hem aan. In het stijfbevroren, langgerekte meer Pyhäjärvi is een wak gemaakt en daar lopen ze heen. Dampend en naakt de poolnacht door, barrevoets over het ijs, en dan stappen ze het water in, kop onder, de klemmende vrieskou om het lijf. Het is 20 graden onder nul, de sauna 90 graden heet, om het meer staan de bomen toe te kijken, en daarboven begint het noorderlicht.


EEN WAAIER VAN REIZEN

Scandinavian Wintersports biedt een waaier van reizen en arrangementen aan naar Fins Lapland: van een vierdaagse skireis tot een compleet Laps wintersportavontuur. Er zijn speciale themareizen voor Noorderlicht, alleenreizenden, wintertrekking en een fotografiereis. Het bedrijf werkt nauw samen met de lokale bevolking. Informatie is te vinden op scandinavianwintersports.nl.


In de eigen, verbouwde, traditionele houthakkerslodge Ukonhattu is ruimte voor groepen, die de accommodatie kunnen huren inclusief activiteitenprogramma. Naast skiën of snowboarden is het mogelijk om sneeuwschoenwandelingen te maken, tochten met sledehonden en rendieren, sneeuwscootersafari's maar ook ijsklimmen op een verlichte ijswaterval en zelfs ijskarten behoren tot de mogelijkheden.


Het gebied is te bereiken via een rechtstreekse chartervlucht, of een lijndienstvlucht naar Rovaniemi door Finnair.


- Informatie over het skigebied van Pyhä: ski.pyha.fi


- Informatie over de regio: laplandpyha.fi


- Algemene informatie over Fins Lapland: visitlapland.nl


VEEL NOORDERLICHT VERWACHT

Noord-Scandinavië is dit jaar in trek omdat er veel noorderlicht wordt verwacht. De fascinerende, bijna Marsiaanse lichteffecten treden op bij grote activiteit op de zon, en dit jaar worden veel zonnestormen verwacht. Een hoop legenden omringen het fenomeen - van dansende goden tot akelige voortekenen. Er komen geregeld Aziatische stelletjes naar Finland om onder het noorderlicht de liefde te bedrijven omdat het de vruchtbaarheid in de hand zou werken - maar het blijven gewoon fluorescerend oplichtende gasdeeltjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden