Bij ons in Nederland

Vandaag, 1 december, jubileert het Afrika-Studiecentrum van Leiden. Het viert zijn 50-jarig bestaan met een themadag in het Amsterdamse Felix Meritis over Afrikaanse gemeenschappen in Nederland....

L. HEEFT een vrouw, vijf kinderen, en schulden. Hij kreeg een brief van justitie dat hij voor de politierechter moest verschijnen. Hoe zit het met uw administratie, wilde de advocaat weten.

Administratie?

'Rekeningen, aanmaningen, loonstrookjes, de documenten over uw geld.'

L. kwam terug met een boodschappentas vol papieren. Twee dagen kostte het de secretaris van de advocaat een optelsom te maken van L.'s openstaande rekeningen. Veel enveloppen waren niet eens opengemaakt. 208.729 gulden en 53 cent. Die van zijn vrouw: 14.107 gulden en 9 cent. Schulden bij de orthodontist, de schoolboekhandel, het energiebedrijf, de woningbouwvereniging, PTT Telecom, het waterschap, Wehkamp, ANWB, Informatie Beheer Groep afdeling lesgeld, het Economisch College Zaanstreek en Waterland, Van Dijk Studieboeken, Aegon Schadeverzekeringen, de Postbank, Visa, andere creditcards, enzovoorts.

En de bedrijfsvereniging eiste terugbetaling van 50,583 gulden en 85 cent, zijnde ten onrechte ontvangen werkloosheidsuitkeringen gedurende tweeëneenhalf jaar.

'Meneer L., waar hebt u al dat geld gelaten?', vraagt advocaat Radhakishun, werkelijk ten stomste verbaasd.

'De kinderen', zegt L. 'Het was voor de kinderen. De kinderen moeten toekomst krijgen hier.'

Het spijt hem te moeten zeggen, zegt Radhakishun, 'maar het ziet er niet goed voor u uit'.

Ik ben al aan het terugbetalen, zegt L. in gebroken Nederlands met veel Portugese uitweidingen. Hij zoekt in de papierstapel en vindt iets. Vier keer honderdvijftig gulden aan het energiebedrijf, een paar duizend gulden aan de bedrijfsvereniging. 'Ik meer geld, ik ook meer terugbetalen.'

'Ja, door overal creditcards te nemen en weer nieuwe schulden te maken', zegt Radhakishun.

L. is 43 jaar geleden geboren op een van de Kaapverdische eilanden voor de westkust van Afrika. Hij werd zeeman te Rotterdam, verwierf in 1973 de Nederlandse nationaliteit, trouwde zeven jaar later in zijn geboorteland met Maria en haalde in 1992 zijn vrouw en de kinderen naar Nederland, waar het gezin hoog in een Bijlmer flat kwam te wonen. De oudste van de kinderen, een schuchter meisje, is nu achttien jaar.

De helft van het flatgebouw verkeert in staat van ontbinding, want zal plaats maken voor laagbouw. In die verschrikking van donkere leegstand en afbraak is L.'s woning op de bovenste verdieping een warme herberg vol licht en fado-muziek. Geen opzichtige luxe of dure high-tech, maar alles wat een gezin in Holland nodig heeft is er. Bovenal ruimte voor de kinderen om te spelen en huiswerk te maken.

Eind van de middag, L. is net thuis van zijn werk, zijn vrouw vertrekt naar haar werk. Beiden werken in de schoonmaak, als oproepkrachten, voor een uurloon van veertien gulden en een paar centen. Soms verdient L. driehonderd gulden per maand, ook wel eens 1623 gulden.

Toen zijn vrouw en kinderen zich bij hem voegden, was hij van boord gestapt voor een baan aan de wal. Maar L. werd ontslagen als gevolg van een reorganisatie op het schoonmaakbedrijf. L. kreeg een werkloosheidsuitkering, deed her en der ook schoonmaakklussen en werd na twee jaar gepakt voor steunfraude.

Weet u wat het met u is, zegt zijn advocaat, 'u en uw vrouw werken keihard, en het geld dat jullie verdienen gooi je zo door de open deur naar buiten. U begrijpt van de Nederlandse maatschappij geen sikkepit'. Ooit huursubsidie aangevraagd? Nee. Bijzondere bijstand? Nee. Kwijtschelding onroerend-goed-belasting? Nee. Vermindering schoolgeld? Nee. 'U wist niet eens dat zoiets bestond.'

Radhakishun gaat een deugdelijke maatschappelijk werker zoeken die L. moet helpen enige orde te scheppen in de chaos van zijn papieren (en zijn hoofd), te beginnen met het schrijven van honderd brieven naar de schuldeisers. 'Op dit moment maak ik me niet zo druk om uw strafzaak', zegt zijn advocaat. 'U gaat niet de gevangenis in. Ik maak me druk om uw leven.' De geprangde blik is niet verdwenen uit de ogen van L.

DE NEDERLANDSE man van wie A. zwanger is en met wie ze naar Ghana is gereisd om daar tegen de kerst op traditionele wijze te huwen, ontmoette ze drie jaar geleden in de lift van een Bijlmer hoogbouwflat. Om een niet eens zo heel lang verhaal kort te houden: met een koffer trok ze bij hem in in zijn tweekamer-appartement.

Beiden zijn midden dertig. Hij is een oprechte techneut, systeem-analist bij een oliemaatschappij. Tot hij haar trof was hij eigenlijk alleen maar geïnteresseerd in de fysica der dingen. Ajax, de vrouw, politiek schandaal, nieuwe zomerkleuren - hij las geen krant, keek niet televisie. 's Ochtends verliet hij de flat om naar zijn werk te gaan, 's avonds keerde hij weer en loste op zijn slaapkamer computerproblemen op van de zaak of luisterde naar muziek van Sjostakovitsj.

Zij kwam begin jaren negentig via het vliegveld van Praag en Duitsland naar Nederland, naar de Bijlmer, waar een oom van haar woonde. Illegaal, die oom ook trouwens, maar ze voelde zich zo te zien redelijk thuis en op haar gemak in de Bijlmer. In de netwerken van haar stam- en landgenoten.

Ze was in Ghana getrouwd geweest, had drie kinderen achtergelaten, de jongste minder dan een jaar oud, die in de compound van haar familie werden opgevoed. Ze had daar tot ver in de buurlanden gehandeld in confectie, wat ze ook in Europa, in Nederland, voornemens was te doen. Dat bleek moeilijker te zijn dan gedacht. Bovendien voelde ze zich buiten de Bijlmer een illegaal persoon, die door een willekeurige politieman betrapt, opgepakt en het land uitgezet zou kunnen worden.

Ze kookte voor verwanten en vrienden, handelde wat in Afrikaanse voedingsmiddelen. Ook nadat ze haar Hollander had ontmoet en met hem was gaan samenleven bleef ze veel in de eigen kring vertier en handel zoeken, maar ze wilde ook graag regulier werk en inkomen hebben. Om haar deel bij te dragen aan het gezamenlijk huishouden.

Na veel bureaucratische vijven en zessen en verscheidene telegrafische overboekingen van geld lukte het de vereiste papieren met de juiste stempels bij de vreemdelingenpolitie te bezorgen. Hij stelde zich financieel en juridisch garant voor haar, zij kreeg een verblijfsvergunning. Hun flat oogt nu ook als een woon- en verblijfplaats van beiden.

Ze vond een betrekking in de conservenindustrie, inpakster. Ze reisde met enige regelmaat naar Parijs, om daar vis en groente in te kopen. Haar oom keerde na een twaalfjarig verblijf in Nederland terug naar Ghana. Gewoon per vliegtuig vanaf Schiphol. Met medeneming van wel twaalf koffers vol spullen, van tubes tandpasta tot door de vrijer van zijn nicht gerepareerde afgedankte computers en cd-spelers. Hij moest de marechaussee op Schiphol beloven niet weer illegaal het land binnen te komen.

A. en de Nederlandse man van wie ze een kind verwacht zaten intens zwijgend in de auto die hen naar Schiphol bracht. In Nederland hadden ze met elkaar, de familie, de kennissen, een modus gevonden waar ze beiden veel schik in hadden. Voor hem, en niet minder voor haar, is de tegenwoordige wereld van Ghana een zwart gat. Hoe ze in het nieuwe jaar ook terugkeren, het zal anders zijn.

DRIE KEER zag ik hem in de nacht op het metrostation Kraaiennest in de Amsterdamse Bijlmermeer en reden we met de laatste metro naar de stad. Hij naar een bakkerij om wat geld bij te verdienen. M. uit Somalië, een eind dertiger. In 1993 gevlucht voor de burgeroorlog in zijn land, politiek asiel gekregen, gescheiden van zijn vrouw (die nu met de kinderen in Den Haag woont), qat kauwend, vereenzaamd.

Nog een keer trof ik hem, overdag, in de Hindoestaanse snackbar beneden in het winkelcentrum Kraaiennest. Hij vertelde hoe hij zichzelf in de nesten had gewerkt.

In een qat-huis in de stad had iemand hem gevraagd of hij zijn identiteitspapieren even kon uitlenen. Terwille van een landgenoot in moeilijkheden. Het was vaker gebeurd, steeds dezelfde tussenpersoon, die hem elke keer honderd gulden had toegestopt voor de bewezen dienst.

Maar een kennis had hem gewaarschuwd: weet jij wat ze met jouw papieren doen? Een baan voor iemand die illegaal is, een schijnhuwelijk, een telefoonabonnement, een woning, andersoortige transacties - 'als ze erachter komen, hang jij ook'.

Hij had de tussenpersoon gezegd dat hij zijn identiteit niet meer wilde verhuren, die de mededeling schouderophalend afdeed. Hij had al te lang meegedaan, zei hij, er steeds geld voor geaccepteerd. En als het hem niet meer zinde moest hij maar naar de politie gaan, maar bedenk dan wel, zei de tussenpersoon, dat je dan last kunt krijgen van mijn groep, Nigerianen en Ghanezen, enne. . . nouja, hij begreep het wel.

Ik heb de Somaliër M. nooit weer gezien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden