Bij nader inzien

Het begin was fout. Être et avoir heet de film. Dat weegt filosofisch zwaar. Ik las het, en meteen begonnen enkele regels van de vergeten dichter Ed....

De rest weet ik niet meer, maar het was gewichtig. Het licht in de zaal ging uit en ik bereidde mij voor op de problematiek van hebben en zijn. In de eerste beelden sneeuwde het zwaar op het Franse platteland; koeien met hun wanhopige ogen weigeren de richting te gaan die de boerin wil. Er stopt een busje bij een klein oud gebouw. Kinderen komen eruit en hollen door de sneeuw hun schooltje binnen. Daar worden ze door de meester ontvangen. Dertien kinderen telt het schooltje; de meester geeft alle klassen. Grut en groot zitten bij elkaar.

Ik had een speelfilm verwacht en ik zag een documentaire, opgenomen in een uithoek van Auvergne, waar de school een schuilhoek in de natuur lijkt. Het vee loeit, de bomen zijn zwaar en groot, het koren groeit manshoog. Maar je moet leren rekenen en schrijven, klein gepruts door de meester met heilig geduld begeleid. Het is moeilijk. Wij zien en horen alle fouten. Wat kunnen kinderen diep en verkeerd denken. De meester wordt nooit moe, ook niet in het bijleggen van kleine wrijvingen tussen de kinderen. Hij praat met de lieflijke eentonigheid van een oude beek.

We gaan van de winter naar de zomer, van het hart van het schooljaar naar de grote vakantie. Vier nieuw kinderen komen kennismaken, vijf zullen niet terugkomen: ze gaan naar een college, uit de schoot van het schooltje naar de harde leerschool. Je houdt je hart vast.

Meester Lopez begint na de vakantie aan zijn laatste jaar als hoofd en alles van de gelukkige school. Daarna zal hij worden vergeten en verdwijnen in de ruimte van Auvergne. Hij heeft als onderwijzer de hoogte bereikt die zijn vader, een Spaanse gastarbeider, hem had toegewenst.

Toen het licht weer aanging, probeerde ik nog steeds de grote figuren van zijn en hebben achter de beelden te ontdekken. Waar hield de filosoof Gabriel Marcel zich schuil tussen de boeren en boerenkinderen in Auvergne? Ik vond de film niet goed, temeer daar de zachte krachten van het sentiment iets te nadrukkelijk in mij hadden gewerkt. Kinderen, ze ontroeren bijna altijd. Zeker hier, in het gezelschap van de aartsengel die de schoolmeester is. Hun inspanningen om het woord 'maman' keurig te kunnen schrijven,- ik was onmiddellijk voor analfabetisme.

Mijn onmiddellijke oordeel was mijn laatste fout, een grote want op verkeerde verwachtingen gebaseerd. De volgende dag merkte ik hoe veel ik van de film had onthouden. Hele scènes en juist de eenvoudigste: een klein en onhandig schoolreisje niet verder dan de buurt van de school, een stukje spellingles, de verwarde pogingen van een halve familie om een jongen met zijn huiswerk rekenen te helpen. Het is allemaal bijna niets, maar het is ook poëtissch en groots. De schoonheid van de simpelheid en directheid waren mij ontgaan. Het kleine geluk ook van het schooltje.

De volgende dagen kwam ik enkelen van de kinderen gewoon op straat tegen. Zij waren typen geworden. Het onroerde mij. Maar het allermooiste was dat ik de onderwijzer gewoon in een supermarkt trof. Een eenzame wijze achter een karretje, het golvende haar achterover, een grijs baardje en een aandachtige bril. Heel voorzichtig en stil ging hij zijn weg tussen de vakken. Ik hoorde de zachte stem uit de film. De ongewoonheid van het dagelijkse,- dat had ik in de film moeten ontdekken.

En natuurlijk de grootheid van de onderwijzer, jaren bezig voor niet te slimme plattelandskinderen een deur naar later te openen, alle jaren hetzelfde als de sneeuwbuien in de winter, het hoge koren in de zomer, de herfstwinden in de hoge bomen.

Het is een schitterende film. Bij nader inzien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden