Bij jihadproces stond veel op het spel

De Haagse rechtbank heeft donderdag uitspraak gedaan in het grote jihadproces. Er werden straffen opgelegd tot zes jaar cel. Maar er stond meer op het spel dan de schuldvraag alleen: het proces moest aantonen dat het strafrecht een belangrijke rol kan spelen bij het indammen van de terreurdreiging. Lees de eerder gepubliceerde beschouwing.

null Beeld Phil Nijhuis
Beeld Phil Nijhuis

'Moge Allah de broeders en zusters bijstaan!' Op de Facebook-pagina van Project Aseer wordt de achterban van de jihadverdachten die vanaf 7 september terechtstaan opgeroepen naar de bunker in Osdorp te komen om hun een hart onder de riem te steken.

Project Aseer, een digitale actiegroep die opkomt voor moslimgevangenen, hoopt op een grote opkomst. Niettemin worden vrouwelijke sympathisanten gemaand weg te blijven wanneer de zaken van de mannen worden behandeld. Want vrouwen op de publieke tribune veroorzaken fitna (verleiding, beproeving). Alleen bij de zaak van de enige vrouwelijke verdachte Oem Khadjah (op 5 oktober) zijn ze welkom. Dan moeten de mannen verstek laten gaan.

De jihadsympathisanten zijn van plan het juridisch gevecht met de rechters van de kufar (ongelovigen) op de voet te volgen. Die Haagse rechters, uitgeweken naar de extra beveiligde Amsterdamse rechtszaal, buigen zich vanaf vandaag over de zaken van tien terreurverdachten. Zij worden onder meer verdacht van opruiing, ronselen voor de gewelddadige jihad en deelname aan een terroristische organisatie. Voorlopig zijn 24 zittingsdagen uitgetrokken. De uitspraak wordt op 3 december verwacht.

Veel op het spel

Voor het Openbaar Ministerie (OM) staat er veel op het spel. Het moet aantonen dat het strafrecht een belangrijke rol kan spelen bij het indammen van de terreurdreiging. De kans op een aanslagen, zoals eerder dit jaar in Parijs, Kopenhagen en onlangs de verijdelde in de Thalys, is ook voor Nederland reëel. Nog altijd vertrekken gemiddeld vijf Nederlanders per maand naar Syrië of Irak.

Het OM heeft er inmiddels zeven 'jihadofficieren' bij gekregen. Na de arrestaties vorig jaar augustus van een groepje Haagse verdachten is maanden onderzoek gedaan onder de naam Context. Maar er lijkt, afgaand op de pro-formazaken, geen hard bewijsmateriaal op tafel te liggen.

'Voor het OM worden het spannende weken', zegt de Leidse rechtsgeleerde Afshin Ellian. De zaken nu zijn veel moeilijker te bewijzen dan die destijds rond de Hofstadgroep en de Piranhazaak met Samir A. 'In die processen waren de verdachten in een verder gevorderd stadium van geweld', zegt hij. 'Bovendien waren er concrete feiten: de moord op Theo van Gogh, wapens die bij verdachten waren aangetroffen, een verdachte die een handgranaat had gegooid naar een arrestatieteam.'

Nu moet justitie zien hard te maken dat verdachten hebben opgeruid, en actief hebben geronseld. 'Dat is een grote uitdaging', zegt Ellian. 'Wanneer is sprake van rekruteren en wanneer van faciliteren? Juridisch zijn dat ingewikkelde begrippen.'

Er liggen aangiften van Haagse ouders van Syriëgangers. Die zijn ervan overtuigd dat hun zoons door Azzedine C., alias Abou Moussa, en andere Haagse verdachten, zijn 'gehersenspoeld'. Maar antropoloog Martijn de Koning, die de verdachten kent van zijn veldonderzoek in Haagse jihadkringen, vindt dat onwaarschijnlijk.

Illustratie Beeld colourbox
IllustratieBeeld colourbox

Bottom-upproces

Althans, dat beweerde C.'s advocaat André Seebregts op een pro-formazitting. Volgens De Koning, die vandaag als getuige-deskundige wordt gehoord, zou uit onderzoek blijken dat het zich aansluiten bij de militaire jihad over het algemeen een bottom-upproces is. Ook bij de Syriëgangers zou het eerder gaan om individuen die zoeken naar kansen en mogelijkheden om af te reizen, dan om manipulatie door figuren met gezag of materiële hulpbronnen.

Ellian denkt dat het Nederlandse terreurproces ook elders in Europa met grote belangstelling zal worden gevolgd. Britse en Belgische terreurverdachten hebben forse straffen gekregen. Fouad Belkacem, leider van de inmiddels opgeheven Belgische radicale moslimbeweging Sharia4Belgium, kreeg bijvoorbeeld 12 jaar cel en 30 duizend euro boete. Hij werd onder meer van ronselen verdacht.

Ellian: 'Als de Nederlandse straffen veel lager uitvallen, wat betekent dat dan voor de uitwisseling van informatie van inlichtingendiensten en vooral de justitiële samenwerking? Zullen de zusterdiensten informatie blijven geven als blijkt dat die gevaarlijke gasten hier snel weer vrij rondlopen?' Europese landen delen de volgens Ellian 'legitieme zorg' dat kortgestraften of verdachten die worden vrijgesproken 'vervolgens iets vreselijks gaan doen'.

Korte of lange straffen, het zal de potentiële Syriëganger worst wezen, zegt radicaliseringsdeskundige Omar Ramadan. 'Forse straffen kunnen een afschrikkende werking hebben op inbrekers. Maar niet op overtuigde jihadisten. Die hebben het hoogste offer over voor hun jihad.'

Straffen zijn wel belangrijk voor het rechtsgevoel van de samenleving. En vult Ramadan aan, 'voor het creëren van draagvlak voor preventieprogramma's en de begeleiding van teruggekeerde Syriëgangers zonder bloed aan hun handen. Dergelijke projecten zijn alleen legitiem als je ook repressief bent.'

Hoe de vonnissen op 3 december ook zullen uitvallen, de jihadsympathisanten op de publieke tribune kunnen er alle kanten mee uit, zegt Ramadan. Zijn ze hoog, dan zijn de 'broeders' helden, martelaren. Zijn ze laag, dan heeft de rechtbank bewijs over het hoofd gezien. Gniffelend zullen ze Allah danken voor het neerhangen van gordijntjes voor de ogen van de kufar-rechters.

Tien terreurverdachten staan de komende weken voor de rechter. Ondanks de overeenkomsten zijn er vier verschillende types.

De strijder

Azzedine C. (33), alias Abou Moussa. Door de Haagse burgemeester Van Aartsen een 'grote vis' genoemd. Was zeer actief op jihadistische sociale media. Regelde het interview van de Volkskrant in juni 2013 met Nederlandse Syriëstrijders. Stelde zich op als spreekbuis van de jihadgeneratie. Een zelfverklaard aanhanger van Islamitische Staat. Is geen ronselaar, vindt hij zelf, maar een representant van het 'spektakelactivisme'. Toonde zich op de laatste pro-formazitting plotseling een verzoener. Hij riep zijn sympathisanten op tot constructieve bijdragen aan de Nederlandse samenleving.

De terugkeerde Syriëganger
Hatim R. (26), alias Abou Hatim de la Haye. Komt uit Leidschendam en strijdt ergens in het kalifaat. Zal dus niet in de rechtbank verschijnen. Hij twittert geregeld in het Nederlands. Na de aanslag in januari op het Franse satirische weekblad Charlie Hebdo in Parijs meldde hij triomfantelijk: 'Met traan en bloed en zweet komen wij op voor de eer van de Profeet.' Hij stuurt foto's van zichzelf rond poserend met wapens en jubeltweets na berichten over broeders die weer een hoofd hebben afgehakt van de kufar.

Jordi de J. (22), ook wel 'Jihad Jordi' genoemd. Afkomstig uit Schipluiden, bekkeert zich voor een Marokkaans meisje tot de islam. Had er alles voor over een goede, 'zuivere' moslim te worden. Hij ging een baard dragen en een djellaba, werd steeds extremer. Kreeg een kind, verhuisde naar Delft, vanwaaruit hij met de eerste groep Syriëgangers naar het front vertrok. Al na enkele maanden keerde hij gedesillusioneerd terug. Hij wilde daar alleen hulp verlenen. Maar werd gedwongen te trainen om te gaan vechten. Hij wordt onder meer vervolgd voor deelname aan een trainingskamp.

Soufiane Z. (27), alias The Fighting Journalist. Zou eind januari bij bombardementen in Noord-Syrië om het leven zijn gekomen. Hij staat op de rol. Maar de Haagse rechters vervolgen hem met grote tegenzin. Ze voelen weinig voor een 'spookproces'. Toch wil het OM hem niet van de verdachtenlijst schrappen. Hij kan zomaar in leven zijn. Er zijn gevallen van jihadisten die hun dood in scène hebben gezet om onder de radar te blijven en gemakkelijker Europa binnen te glippen. Voor zijn dood manifesteerde hij zich als journalist en documentairemaker. Van hem is het filmpje Oh Oh Aleppo.

De strijder
Azzedine C. (33), alias Abou Moussa. Door de Haagse burgemeester Van Aartsen een 'grote vis' genoemd. Was zeer actief op jihadistische sociale media. Regelde het interview van de Volkskrant in juni 2013 met Nederlandse Syriëstrijders. Stelde zich op als spreekbuis van de jihadgeneratie. Een zelfverklaard aanhanger van Islamitische Staat. Is geen ronselaar, vindt hij zelf, maar een representant van het 'spektakelactivisme'. Toonde zich op de laatste pro-formazitting plotseling een verzoener. Hij riep zijn sympathisanten op tot constructieve bijdragen aan de Nederlandse samenleving.

De terugkeerde Syriëganger
Hatim R. (26), alias Abou Hatim de la Haye. Komt uit Leidschendam en strijdt ergens in het kalifaat. Zal dus niet in de rechtbank verschijnen. Hij twittert geregeld in het Nederlands. Na de aanslag in januari op het Franse satirische weekblad Charlie Hebdo in Parijs meldde hij triomfantelijk: 'Met traan en bloed en zweet komen wij op voor de eer van de Profeet.' Hij stuurt foto's van zichzelf rond poserend met wapens en jubeltweets na berichten over broeders die weer een hoofd hebben afgehakt van de kufar.

Jordi de J. (22), ook wel 'Jihad Jordi' genoemd. Afkomstig uit Schipluiden, bekkeert zich voor een Marokkaans meisje tot de islam. Had er alles voor over een goede, 'zuivere' moslim te worden. Hij ging een baard dragen en een djellaba, werd steeds extremer. Kreeg een kind, verhuisde naar Delft, vanwaaruit hij met de eerste groep Syriëgangers naar het front vertrok. Al na enkele maanden keerde hij gedesillusioneerd terug. Hij wilde daar alleen hulp verlenen. Maar werd gedwongen te trainen om te gaan vechten. Hij wordt onder meer vervolgd voor deelname aan een trainingskamp.

Soufiane Z. (27), alias The Fighting Journalist. Zou eind januari bij bombardementen in Noord-Syrië om het leven zijn gekomen. Hij staat op de rol. Maar de Haagse rechters vervolgen hem met grote tegenzin. Ze voelen weinig voor een 'spookproces'. Toch wil het OM hem niet van de verdachtenlijst schrappen. Hij kan zomaar in leven zijn. Er zijn gevallen van jihadisten die hun dood in scène hebben gezet om onder de radar te blijven en gemakkelijker Europa binnen te glippen. Voor zijn dood manifesteerde hij zich als journalist en documentairemaker. Van hem is het filmpje Oh Oh Aleppo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden