Bij immigratiedienst is produktie het enige dat telt

Wanneer de deurwaarder er niet aan te pas was gekomen, zou de zaak van de Russische wiskundige een routinegeval zijn geweest....

Van onze verslaggever

Jeroen Trommelen

AMSTERDAM

Afgelopen juni legde de deurwaarder beslag op de girorekening van de IND toen de dienst ook na alle wettelijke aandrang verzuimd had zijn rekeningen te betalen. Hoewel het aantal klachten over de IND bijna ontelbaar is, was dat nog niet eerder gebeurd. 'We hebben getwijfeld of het kon, beslag leggen op een rekening van de staat. Uiteindelijk meenden we van wel. Zij het dat we de deurwaarder hebben moeten beloven dat de kosten voor onze rekening zouden zijn.'

De zaak van de Rus begon als een kwestie waarover al volstrekt ten onrechte door de IND werd geprocedeerd, zegt Kuier. Dat is exemplarisch voor de problemen waarmee de IND kampt. De dienst bezwijkt bijna onder de werklast, maar heeft dat voor een belangrijk deel te danken aan de slechte organisatie, halsstarrige houding en ondoordachte regels.

Dat gaat niet alleen op voor hulpbehoevende Bosniërs of Zaïrezen, maar ook voor mensen om wie Nederland staat te springen. Kuier: 'Een Russische wetenschapper die door een groot Amsterdams onderzoeksinstituut werd gevraagd een probleem op te lossen bij het digitaliseren van röntgenfoto's. Hij werkte op de universiteit van Perth in Australië en kwam met een visum en een uitnodiging voor werk. Maar hij had geen machtiging tot voorlopig verblijf. Je zou denken dat zo'n probleem wordt opgelost. Maar de IND zei alleen: ''Binnen 24 uur het land uit''.'

De rechtbank was het, zoals in meer dan 50 procent van alle vreemdelingenzaken, oneens met de beslising van de IND. Ze besloot dat de geleerde wel mocht blijven. De dienst werd veroordeeld in de proceskosten maar liet, zoals in vrijwel 100 procent van de gevallen, daarop niets van zich horen.

Kuier: 'Ik heb drie briefjes geschreven, waarop geen antwoord kwam. Vervolgens een deurwaarder de rekening laten bezorgen. Geen reactie. Twee weken gewacht en nog eens vijf om ze extra tijd te geven. Toen daar nog steeds geen reactie op kwam, hebben we beslag laten leggen. Toen betaalden ze wel. En van dat soort zaken heeft alleen dit kantoor er nog zo'n dertig liggen.'

De ervaring leert dat de IND geen antwoord heeft op problemen die afwijken van het alledaagse, zegt mr N. Vermolen, stafjurist bij VluchtelingenWerk en advocaat te Haarlem. 'Van sommige schadevergoedingszaken uit 1988 moeten mijn cliënten nog steeds geld krijgen. Dat zijn mensen die ten onrechte in de gevangenis hebben gezeten.

'Ik heb helaas niet zo'n deurwaarder kunnen vinden als Kuier. Die van mij wordt persoonlijk omgepraat door het hoofd van de dienst, H. Nawijn, met de verzekering dat de rekening toch echt zal worden voldaan.'

Regelmatig raken bij de IND paspoorten kwijt uit het dossier. Vermolen: ''Ja, sorry, het is weg'', zeggen ze dan. Dan moet de vluchteling naar zijn ambassade in Brussel om een nieuw te halen. Maar denk je dat ze de reiskosten vergoeden? Nee, daar moet weer over worden geprocedeerd.'

Vermolen doet ongeveer honderd vluchtelingenzaken per jaar. 'In 10 procent daarvan is er sprake van zoekgeraakte dossiers. Een slechte score. Met het opvragen van kopieën bij de advocaat of bij de rechtbank wordt dat meestal wel weer in orde gemaakt. Maar dan is bijvoorbeeld de schorsende werking voorbij, en moet er weer opnieuw worden geprocedeerd. Allemaal overbodige zaken.'

Bij de dienst wordt het grote aantal procedures met lede ogen bekeken. Die worden inderdaad gedeeltelijk veroorzaakt door de IND zelf, erkennen de geïnterviewde functionarissen. 'Door de produktiedrang wordt alleen gekeken naar de hoeveelheid zaken, niet naar de kwaliteit. Dat begint bij het nader gehoor. Wanneer je daar fouten maakt of onvolledig bent, is het logisch dat de rechtshulp kan gaan schieten op je rapport', zegt een IND-man.

Zoals alle zegslieden bij de dienst wil hij niet herkenbaar in de krant. Hij is bang voor de gevolgen van kritiek. 'Toen ik zelf bezwaar maakte tegen een voorgenomen produktieverhoging van twee gehoren per dag tot drie of vier, werd ik bij mijn chef geroepen. Er werd me duidelijk gemaakt dat ik zo niet voldeed.'

'De cultuur van het bedrijf verdraagt geen interne kritiek', zegt een andere medewerker. 'Toen ik er net werkte, heb ik wel eens iets aan de orde gesteld wat me op de werkvloer was opgevallen. Daar werd pas veel later op teruggekomen, maar alleen op de kritiek zelf, niet inhoudelijk. Niemand wil dat op zijn nek. Er is een krampachtige houding van doorschuiven.'

Volgens Kuier van de Utrechtse universiteit, die contact heeft met oud-studenten binnen de dienst en wiens partner er kortstondig heeft gewerkt, is de 'fixatie op de controle van het apparaat' een belangrijk struikelblok voor de IND. 'Die fixatie komt vooral door het hoofd, Nawijn. Hij is zo bang dat er iets over de dienst naar buiten komt dat een open gesprek onmogelijk is. Er worden geen signalen gegeven dat kwalitatief goed werk op prijs wordt gesteld. Integendeel.'

De wens van Nawijn om toch met goed nieuws naar buiten te komen, is volgens Kuier bijna dwangmatig. Tijdens de presentatie van het jaarverslag van de IND op 12 juni verzekerde het hoofd 'dat de achterstand van de dienst nu binnen een half jaar zal zijn weggewerkt'.

Kuier: 'Klinklare onzin. Dat horen we al zeker acht jaar. Als ie een echte kerel is, zegt hij dat hij weggaat wanneer dat doel niet wordt bereikt. Dat zou trouwens een zegen zijn voor de organisatie als geheel.'

Want vergeleken met de explosieve personeelsgroei van de IND, blijft de produktie sterk achter. Met vierhonderd personeelsleden extra (van 856 in 1993 tot 1256 een jaar later), werden vorig jaar slechts vijftienduizend zaken extra geproduceerd op een totaal van 180 duizend. Bij de reguliere zaken (geen asielkwestie) werden zelfs minder zaken afgehandeld dan voorheen.

Hoewel de politiek het de IND vaak moeilijk heeft gemaakt met tweeslachtige opdrachten en over elkaar buitelende nieuwe wetgeving, kan de dienst de schuld daarop niet afschuiven, vindt Kuier. 'De procedure rond de machtiging voorlopig verblijf, die inhoudt dat je in het buitenland een visum moet aanvragen voordat je in Nederland een verblijfsvergunning kunt aanvragen, is in het geniep ingevoerd. Zelfs zonder de Tweede Kamer erin te betrekken.

'Op een dag hadden we in Amsterdam dertien opeenvolgende zaken waar de rechter de IND op dit punt corrigeerde. Maar ze gingen gewoon door. Totdat de rechtseenheidkamer er afgelopen maart een einde aan maakte. Toen lagen er wel dertienduizend zaken bij Justitie, die allemaal moesten worden terugverwezen.'

Produktie is het enige dat telt, bevestigt een contactambtenaar in een van de IND-districten. Kwaliteit doet minder ter zake. Gehoren moeten sneller worden afgehandeld, terwijl de ervaring leert dat langer doorvragen en afwijken van het standaard-formulier het echte verhaal naar boven brengen.

'Ik heb eens een vrouw op het eind van het interview gevraagd of ze bepaalde dingen had verzwegen, die ze wel aan een vrouwelijke collega zou hebben verteld. Uit non-verbale signalen bleek van wel. Toen zijn we opnieuw begonnen en kwamen er gedetailleerde verhalen over seksueel misbruik tijdens gevangenschap.'

Aan de andere kant worden er dan ook verhalen doorgeprikt. 'Als iemand vertelt over zes arrestaties, wil ik het hele verhaal horen over al die zes en kijken of ze consistent zijn. Dat blijkt dan wel eens niet het geval.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden