Bij ieder zuchtje tegenwind valt PSV uit elkaar

Hoe moet het nu verder met PSV, de club die opnieuw naast alle prijzen grijpt? De middenvelder, de mentor en de oud-voorzitter geven voorzetten. Door Robèrt Misset

Met de hem typerende bravoure vertelt Feyenoord-verdediger Bruno Martins Indi dat met de 2-0- zege voor zijn ploeg een oude wond is geheeld. Op 24 oktober 2010 eindigde PSV - Feyenoord in 10-0. De pijn van die afgang zal nooit verdwijnen. Maar zondag heeft Martins Indi een radeloos PSV gezien, een ploeg die zich geen raad wist met de tactiek van Feyenoord. Zo naïef als Martins Indi vier jaar geleden speelde, zo slap en kleurloos is het PSV van 2014.


Dit seizoen zou de jeugd het chagrijn uit Eindhoven laten verdwijnen, maar de realiteit is dat PSV zich als nummer 5 wellicht moet opmaken voor de play-offs. 'De Champions League is verder weg dan ooit', zegt Harry van Raaij, oud-voorzitter van PSV. 'We zijn te vaak door de ondergrens gezakt', erkent de geblesseerde middenvelder Stijn Schaars. 'Misschien heeft het toch te maken met kwaliteit', zegt Memphis Depay.


Toch is het gesprek met de aanvaller, die volgens Feyenoord-coach Ronald Koeman 'fantastisch' speelde in de openingsfase, snel afgelopen als zijn spel wordt geanalyseerd. Het zelfbeeld van de jonge PSV'ers strookt niet met hun prestaties.


Feyenoord had zondag zes keer kunnen scoren tegen PSV en wat zegt verdediger Jeffrey Bruma? 'We krijgen twee goals tegen uit standaardsituaties, anders spelen we 0-0.' En hoezo wist PSV het blok van vijf verdedigers bij Feyenoord niet te ontrafelen? Depay: 'We beginnen toch goed? We hadden helemaal geen moeite met het systeem van Feyenoord.'


Het kan niet anders of PSV-aanvoerder Georginio Wijnaldum had zondag liever het shirt gedragen van de club, waar hij is opgeleid. 'Gini' kan er niet omheen: evenals vorige week in Heerenveen valt PSV bij een zuchtje tegenwind uit elkaar. En met een instemmend knikje: 'Misschien heeft dit team een klootzak nodig.' En met weemoed in zijn stem: 'We hadden een type als Mark van Bommel nog goed kunnen gebruiken.'


Nu zit PSV opgezadeld met een onevenwichtige selectie, zoekt de club na het aangekondigde vertrek van Tiny Sanders een nieuwe directeur en herkent de achterban zich nog altijd niet in de nieuwe zakelijkheid in Eindhoven. Een drieluik over alweer een verloren seizoen.


De jeugd

PSV - Ajax 4-0, het lijkt een eeuwigheid geleden. 'We leken de voornaamste uitdager van Ajax te worden', zegt Schaars. 'Maar dan moet je stabieler zijn. Ajax is constanter, wij zakken te vaak door de ondergrens. Aanvankelijk dacht ik: wow, er zit veel potentie in dit team. Toen was het nog vrijheid blijheid. Er was geen druk. Vervolgens dook iedereen op ons en werden de verwachtingen opgeschroefd. Dat verandert het teamproces.


'We moeten leren zakelijk te spelen als de topvorm ontbreekt. In Portugal (waar Schaars uitkwam voor Sporting Lissabon, red.) was het normaal om in te zakken en de bal aan de tegenstander te laten. Daar staat het resultaat centraal, in Nederland wordt aanvallend voetbal verwacht. Maar als het niet volgens de Hollandse school kan, moet het ook anders kunnen. En mag je best eens met een zesje genoegen nemen. Met dat proces ben ik voortdurend bezig.'


De jonge spelers konden weinig kritiek verdragen. Na nederlagen bij Feyenoord en RKC zei Adam Maher - ook zondag onzichtbaar op het vederlichte middenveld van PSV - dat hij tevreden was over zijn spel. 'Daarop is hij ook aangesproken', aldus Schaars. 'Je kunt niet tevreden zijn na een nederlaag tegen RKC, want PSV mag niet verliezen van die ploeg.


'Toch vind ik niet dat je Maher op die uitspraken moet afrekenen. Maher heeft al een moeilijk seizoen en dan roepen we allemaal dat hij een verkeerd zelfbeeld heeft. Hij is zijn talent niet kwijt. We hebben veel jonge spelers, maar bijna niemand in de categorie tussen 25 en 30 jaar.


'Bepaalde processen moeten dus worden versneld. Bij AZ werd ik op een natuurlijke manier opgeleid. Ik werd omringd door ervaren teamgenoten. Nu zoekt iedereen zijn plekje, er is geen natuurlijke hiërarchie. We hebben tijdens de winterstop wel gesproken over de normen en waarden in de groep. De trainer kan wel regels opstellen, maar leven we die ook na?'


Interim-coach Ernest Faber staat na de afgang tegen Feyenoord op 0 uit 3, als vervanger van Phillip Cocu, bij wie een goedaardige tumor uit zijn rug is verwijderd. Schaars: 'In hoeverre werkt die klap door bij een jonge groep? Het doet wel wat met je. Die operatie voor Cocu was heftig. Het was doodstil in de kleedkamer, toen hij het vertelde. Maar PSV moet verder, ook als de hoofdtrainer tijdelijk wegvalt. Cocu is er zelf ook professioneel mee omgegaan.'


En aanvoerder Wijnaldum: 'Deze ploeg heeft versterkingen nodig, maar daar mogen we ons nu niet achter verschuilen. Jong of oud telt nu niet als we in de komende twee wedstrijden plaatsing voor Europees voetbal moeten afdwingen.'


De mentor

Guus Hiddink loopt nog met een stok na een ingrijpende knieoperatie in Korea. Maar de aanstaande bondscoach heeft op de Herdgang aan een half oog genoeg als hij de spelers observeert. Zes jaar geleden vertelde Hiddink in Moskou hoe hij de Russische sterspeler Arsjavin uitdaagde door hem zelfs te knijpen of op zijn tenen te gaan staan.


Zo doet de oude meester het nu mentaal, in diverse gesprekken met de spelers van PSV. Hiddink wist niet wat hij hoorde, toen Maher na de nederlaag tegen RKC constateerde dat hij wel aardig had gespeeld. 'Ik rolde bijna uit mijn stoel. Ik dacht: een nederlaag accepteren bij RKC mag de norm niet zijn bij PSV. Toeval of niet, de volgende dag belde Cocu me of ik kon helpen.'


Het was wellicht een detail: spelers die op hun sokken de eetzaal binnenkwamen en hun spullen niet opruimden. Hiddink zag het als een bewijs dat het topsportklimaat moest worden aangescherpt. Discipline begint bij jezelf, doceerde hij. Hoe kun je teamgeest uitstralen, wanneer iedereen maar aanrommelt? Een duwtje hier, een speldenprikje daar, een zinnetje verpakt als terechtwijzing; zo fungeert Hiddink als de bijna onzichtbare gids.


Hiddink weet uit ervaring wat een te voorbarige lofzang met een talent doet. Hij koestert het warme bad alsof dat zijn standaard is. En denkt zijn talent vervolgens met een of twee acties te rechtvaardigen. Natuurlijk is Depay talentvol, zegt Hiddink. Maar de adviseur zal er wederom videobeelden bij pakken om Depay op zijn fouten te wijzen. Zijn succesvolle PSV uit 2005 combineerde frivool aanvalsspel met Latijnse meedogenloosheid. In zijn tweede periode als bondscoach zal Hiddink die mix ook nastreven bij het Nederlands elftal. En de jeugd bij PSV moet meer gif en pure overlevingsdrang tonen om weer een hoofdrol te kunnen spelen. Maar na de nederlaag tegen Feyenoord lijkt het 'Hiddink-effect' alweer uitgewerkt.


Het beleid

Oud-voorzitter Harry van Raaij spreekt van een 'desastreus seizoen', waarin PSV al blij mag zijn met directe plaatsing voor de Europa League. 'Ik heb algemeen directeur Tiny Sanders zelfs horen zeggen dat het geen ramp zou zijn als PSV een keer niet Europees speelt. Het is juist dodelijk voor de club, als je zo weinig ambitie uitstraalt.


'Ik vond alles minder dan de Champions League beneden onze stand. Ik geef toe dat het in mijn tijd ook gemakkelijker was om dat toernooi te halen. Ik vrees dat ook de kampoen van Nederland zich binnenkort moet kwalificeren voor de Champions League.'


Het oordeel van de 77-jarige Van Raaij over de directie is allerminst positief. Hoewel technisch directeur Marcel Brands met transfers meer dan 40 miljoen euro heeft verdiend, wordt hij volgens Van Raaij afgerekend op de prestaties van de club. 'Het beleid is niet consistent geweest. In 2013 gokte de directie met trainer Dick Advocaat en Mark van Bommel op de korte termijn. Ook in het jubi-leumjaar werd PSV geen kampioen.


'Dit seizoen werd een nieuwe weg ingeslagen en legde de club het accent op de jeugd. Desondanks werd tijdens de winterstop een dure speler als Bryan Ruiz binnengehaald. Dat rijmt niet met elkaar. Het is funest als de directie op twee gedachten hinkt, daarvoor betaalt de club een hoge prijs. Ik hoorde van oud-spelers dat deze ploeg op wellicht vijf posities moet worden versterkt.'


In dat geval zou Brands wederom van koers moeten veranderen. Dan is hij toch niet geloofwaardig meer? 'Daar heb je gelijk in', zegt Van Raaij. 'Dat is het dilemma van PSV. Ik weet niet of de raad van commissarissen die kant op wil.'


Geregeld uitte Sanders zijn ergernis over de kritiek van Van Raaij. 'Waarom moet ik zwijgen? Daarmee is het belang van PSV niet gediend. Ik ben gestopt in 2004. Hoe kun je mij dan in 2011 mede verantwoordelijk stellen voor de schuldenlast bij PSV? Het was een stok zoeken om de hond te slaan. PSV is miljoenen euro's aan sponsoring misgelopen, omdat de club al jarenlang niet in de Champions League speelt.'


Met een groot spandoek en een - door balorige Feyenoord-fans verpeste - minuut stilte brachten de PSV-supporters zondag een ode aan de overleden Harrie van Kemenade. 'De peetvader van PSV, voor eeuwig met ons'. Volgens oud-voorzitter Harry van Raaij is met de beheerder van de horeca op trainingscomplex de Herdgang 'een stukje PSV gestorven', zei hij tijdens de druk bezochte uitvaartdienst in Eindhoven.


De 79-jarige Van Kemenade trachtte de afbrokkelende 'PSV-cultuur' in stand te houden, aldus zijn generatiegenoot Van Raaij. 'Harrie werd een roepende in de woestijn. Hij stond garant voor de warmte, die bij PSV steeds meer is verdwenen. Ik hoop dat zijn kinderen het PSV-gevoel kunnen terugbrengen. De Herdgang is niet langer de huiskamer van PSV.'


De nieuwe zakelijkheid van Sanders werkt niet in het betaalde voetbal, aldus Van Raaij. 'Zijn aanpak bij Campina paste niet bij PSV. Ik bestuurde PSV ook niet alsof ik nog bij Philips werkte. Je kunt het niet met elkaar vergelijken, er gelden andere normen en waarden bij een voetbalclub.


Ook Van Raaij werd vorig jaar geraadpleegd door het zogeheten 'PSV Forum'. 'De nadruk werd meer gelegd op het uitlekken van het rapport dan op de inhoud. Misschien is het een tactische zet geweest van de directie, want daarna heb ik niets meer vernomen van de aanbevelingen.'


Wie moet de opvolger worden van Sanders? AZ-directeur Toon Gerbrands zou in beeld zijn bij PSV, maar Van Raaij pleit voor een bestuurder met 'PSV-dna'. Van Raaij: 'En dan kom ik dus niet uit bij Gerbrands, hoewel hij het fantastisch heeft gedaan bij AZ. Toon heeft twee nadelen. Hij is geen PSV'er en heeft geen netwerk in Brabant en omgeving.


'Een directeur of voorzitter moet het boegbeeld zijn van de club. In mijn tijd wist je dat Michael van Praag bij Ajax hoorde en Jorien van den Herik het gezicht was van Feyenoord. Ze waren herkenbaar en niet onderling inwisselbaar. Nu is het verloop in directies van profclubs veel te groot. Het profiel van de directeur moet worden aangescherpt.'


De aanstelling van een nieuwe directeur is slechts een eerste stap bij de hervorming. Van Raaij betwijfelt of oud-keeper Hans van Breukelen de raad van commissarissen voldoende in beweging krijgt. 'Ik vrees dat Hans te weinig ruimte krijgt. En hij mist bestuurlijke ervaring.'


Van Raaij pleit voor 'een fundamentele ingreep in de organisatie'. De ware revolutie bij PSV moet volgens hem nog plaatsvinden. 'Die is er namelijk niet geweest. Ik zie slechts cosmetische veranderingen. Ik zou willen dat mensen opstaan om het tij te keren, anders zakt PSV steeds dieper weg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden