Onze gids deze week

'Bij historische romans moet genoeg mysterie overblijven'

Met 'Wolf Hall' en andere historische romans won ze de Man Booker en nog meer prijzen, maar onze gids Hilary Mantel kan u dus ook voorgoed uitleggen waarom u naar cricket moet kijken.

Beeld Els Zweerink

De Britse schrijfster Hilary Mantel hoopte rust te vinden in een dorpje aan de Engelse zuidkust, maar het door haar tot leven gebrachte verleden blijft haar achtervolgen.

Wanneer ze uit het raam van haar woonkamer kijkt, ziet Mantel (62) niet alleen de zee en flanerende bejaarden, maar ook een zeldzaam goede herinnering uit haar puberteit. 'Kijk, daar heel in de verte, op die klif', zegt ze, 'daar stonden we met onze caravan. Op een dag was ik het geruzie van mijn ouders beu en maakte ik een wandeling. Het was een hete dag, met een strakblauwe hemel en opeens lag dit dorpje aan mijn voeten. Voor een 16-jarige uit het grauwe noorden was dit de Middellandse Zee. Hier wilde ik wonen, nam ik me toen voor, in een van die witte huisjes.'

Een halve eeuw later woont Hilary Mary Mantel aan de boulevard van Budleigh Salterton, graafschap Devon, een paar deuren van het achthoekige huis waar John Everett Millais The Boyhood of Raleigh schilderde. Vier jaar geleden betrok ze met haar man de bovenste verdieping van een oud hotel, Southlands, met een eigen lift. Ze is drukker dan ooit, met schrijven, de boekverfilmingen en met het plaatselijke literatuurfestival. Dat was niet de bedoeling. 'Ik kwam hierheen voor de rust. Om weer als een kind naar de wereld te kijken. Als kind neem je alles in je op. Elke steen, elk blaadje op het pad dat je dagelijks bewandelt.'

Haar jeugd in Derbyshire, beschreven in de autobiografie Giving Up the Ghost, stond in het teken van de scheiding van haar katholieke ouders, tweede generatie Ierse immigranten. Haar vader Henry, een kantoorklerk, verdween definitief uit haar leven toen ze 11 was en hij werd vervangen door een stiefvader, wiens achternaam ze zou aannemen. Na rechten te hebben gestudeerd in Londen en Sheffield, een tijd waarin ze naast het strafrecht ook het socialisme ontdekte, ging ze achtereenvolgens werken in een psychiatrisch ziekenhuis en een warenhuis. Na haar huwelijk, in 1972, met de geoloog Gerald McEwen begon ze met het schrijven van een historische roman over de Franse Revolutie. Dit genre groeide uit tot haar specialiteit.

CV

1952 Geboren als Hilary Mary Thompson in Hadfield

1985 Debuteert met de roman Every Day is Mother's Day

1992 Wint de Sunday Express Book of the Year-prijs met A Place of Greater Safety

2003 Publiceert haar memoires, Giving Up the Ghost

2006 Toetreding tot de Orde van het Britse Rijk

2009 Wint de Man Booker Prize met Wolf Hall

2012 Wint de Man Booker Prize en de Costa Prijs met Bring Up the Bodies

2014 Krijgt de titel Dame

2015 De BBC zendt de televisieserie Wolf Hall uit.

Doorbraak

Onder collega's genoot ze al snel aanzien, maar haar doorbraak bij het grote publiek volgde pas zes jaar geleden met de publicatie van Wolf Hall, dat ook is verfilmd. Voor dit boek over Thomas Cromwell, eerste minister, spindoctor en vertrouweling van de roemruchte Tudor-koning Hendrik VIII, kreeg ze de Man Booker. Dezelfde prijs kreeg ze voor het vervolg, Bring Up the Bodies. Ze werkt aan het derde deel, The Mirror and the Light. Bij het schrijven wordt ze bij tijd en wijle gehinderd door endometriosis, een slepende ziekte die met zich meebracht dat ze geen kinderen kon krijgen. Haar echtgenoot is haar steun, toeverlaat en persoonlijk assistent. Ze komt vrolijk over. Grote blauwe ogen kijken je levendig aan terwijl ze spreekt.

Met de faam kwam ook de drang zich uit te spreken over zaken die haar hoog zaten. Zo veroorzaakte ze ophef door te beweren dat pers en paleisadviseurs Kate Middleton als een etalagepop behandelen. Zelfs premier David Cameron voegde zich bij een koor van afkeuring over deze vorm van majesteitsschennis. De Windsors bleken anders met kritiek om te gaan dan de Tudors: eerder dit jaar kreeg ze de titel Dame voor haar literaire verdiensten. Bij de ceremonie vertrouwde prins Charles haar toe dat hij van Wolf Hall had genoten. Even later zat Mantel, een latente republikein, op Buckingham Palace in het gezelschap van de koningin te dineren.

Haar jongste boek, De moord op Margaret Thatcher, leidde tot nog meer controverse. Deze roman gaat over een IRA-aanslag op de IJzeren Dame. Het idee kreeg Mantel toen ze, woonachtig in Windsor, de premier ooit uit een ziekenhuis zag komen lopen. 'Wat als iemand de trekker overhaalt?', was haar gedachte. Jaren later zag ze de fictieve moordenaar in een van de hallucinaties die het gevolg waren van de morfine die ze kreeg. Het plot was rond. De publicatie heeft de discipelen van de IJzeren Dame ziedend gemaakt. Bij de beschuldiging 'smakeloos' bleef het niet. Een ervan overwoog zelfs om aangifte te doen. Mantel vindt het hilarisch. 'Dat was meer dan waarop ik heb durven hopen.'

Beeld Els Zweerink

1. Plek: Cyprus

'Twee lange perioden heb ik in het buitenland gewoond, vanwege het werk van Gerald. De eerste bestemming was Botswana, en ik ben die ervaring decennia later nog aan het verwerken. Er komt een roman over. In de eerste helft van de jaren tachtig zaten we vier jaar in Jeddah. Niet op een compound tussen andere westerlingen, waar je een klucht zou kunnen schrijven, maar midden in de stad. Als vrouw ben je er, maar besta je niet. Ik vond het vreselijk, maar hoe erger dingen zijn, hoe vruchtbaarder het is voor een schrijver. Het resultaat was de roman Eight Months on Ghazzah Street.

'De bevrijding kwam in 1986, toen we voor dag en dauw vertrokken. In de middag kwamen we aan op Cyprus, onze tussenstop. Het was een van de gelukkigste momenten uit mijn leven. We wandelden over het strand, dronken een biertje op een terras. De vrijheid was overweldigend. Ik gokte zelfs op de paardenrennen, iets dat ik normaal niet doe. Sindsdien zijn we vaak teruggeweest. Er zijn steeds meer toeristen, steeds meer nieuwe gebouwen, maar in onze herinnering blijft het het Cyprus van onze bevrijdingsdag.'

'We wandelden over het strand, dronken een biertje op een terras. De vrijheid was overweldigend.'Beeld Yiannis Kourtoglou/Corbis

2. Boek: Kidnapped - Robert Louis Stevenson

'Ik ben van jongs af aan een bewuste lezer, iemand die een boek in zich opneemt, peinst en herleest. Een boek dat me altijd is bijgebleven, is Kidnapped. Er is geen boek dat me meer heeft beïnvloed. Wat ik toen nog niet besefte, is dat Stevenson hier de perfecte historische roman heeft geschreven. Daar kwam ik achter toen ik vorig jaar tijdens een bezoek aan Schotland in zijn voetsporen trad. Bovendien bezit het een goed tempo en zit er niets in dat er niet in thuishoort. Het thema maakte een diepe indruk op me: een jongen die het ouderlijk huis verlaat om zijn geluk te zoeken, in de wetenschap dat er niets is om naar terug te keren. Dit is het centrale project van mijn leven.

'Door Stevenson ging ik ook nadenken over taal. Het Schotse Laaglanden-dialect deed me beseffen dat er meer manieren zijn om Engels te schrijven en te spreken. Er is een typerende passage, waarin David soldaten onvervalst, ruw Engels hoort spreken. Dat had hij nog nooit gehoord. Er ging een wereld voor hem open. Het is zo'n moment waarop je de auteur een staande ovatie wilt geven.'

Beeld .

3. Auteur: William Shakespeare

'Boeken speelden, op z'n zachtst gezegd, geen grote rol in mijn ouderlijk huis. Per toeval stuitte ik rond mijn 10de op een boekje met de titel Steps to Literature. Dat ging deels over Shakespeare, die ik alleen van naam kende. Dat hij als moeilijk te boek stond, wist ik niet. Gelukkig ontdekte ik hem voordat ik naar de middelbare school ging, want daar zou hij slecht worden onderwezen. Dat zou hem hebben gedood. Shakespeare hield ik tijdens die schooljaren voor mezelf, als een geheim.

'Als geen ander slaagde Shakespeare erin highbrow en lowbrow af te wisselen en gebeurtenissen te beschrijven tegen een politiek-historische achtergrond. Wie beschrijft beter de opkomst en de val van grote mannen? Het eerste toneelstuk dat ik las, was Julius Caesar. Ik vond het geweldig. In de scène waarin Marcus Antonius de menigte na de dood van Julius Caesar opzet tegen de samenzweerders - 'Friends, Romans, countrymen, lend me your ears / I come to bury Caesar, not to praise him' - zit alles wat ik later zou schrijven. De dorst naar bloed komt bijvoorbeeld voor in mijn boek over de Franse Revolutie, de drang naar politieke macht, de betovering van de retorica, het moment waarop een groep mensen een woedende menigte wordt, een rel een revolutie, een spook een echt mens.'

'Als geen ander slaagde Shakespeare erin highbrow en lowbrow af te wisselen.'Beeld Rue des Archives/RDA
Beeld Els Zweerink

4. Theater: Eric Porter als King Lear bij de Royal Shakespeare Company

'Shakespeare ging pas echt leven toen ik op mijn 15de met twee vrienden drie dagen naar Stratford-upon-Avon ging, om vier stukken te zien. Dat het van mijn moeder mocht, was een wonder. Tijdens dat bezoek realiseerde ik me dat mensen Shakespeare beroepsmatig bestudeerden. Dat wil ik ook, dacht ik meteen, maar daar kwam ik snel van terug. Mijn stiefvader was geen cultuurman en achtte 'bloody Shakespeare' zonde van de tijd. Ruzie daarover kon ik er niet bijhebben.

'Stratford-upon-Avon is een speciale plek gebleven en toen ik vorig jaar in het bestuur kwam van de Royal Shakespeare Company begreep ik dat mijn leven een mysterieuze vorm had gekregen. Je leeft ergens naartoe, maar dat gebeurt veelal onbewust. Er zit geen logica in. Het was bijvoorbeeld ook niet logisch dat ik hier ging wonen. Wat ik me goed van die drie dagen herinner, is het moment waarop King Lear, gespeeld door Eric Porter, voorover buigt om een stukje toast met boter en kaas aan een muis te geven. Van waar ik zat, ver weg van het podium, zag ik de arm van de oude acteur trillen. Dat was voor mij de magie van het theater. Iedereen kon het zien, alsof er geen afstand was. Bij dit simpele gebaar zag ik de communicatie tussen de acteur en zijn publiek. Romans zijn voor mij grote theatervoorstellingen, waarbij ik zo dicht mogelijk bij de hoofdpersonages blijf. Als ik over Thomas Cromwell schrijft, zit ik bij hem aan tafel, terwijl hij in zijn papieren verdiept is. Ik hoop dat de lezers hetzelfde gevoel hebben.'

'Ik zag de arm van de acteur trillen. Dat is de magie van het theater.'Beeld RW

5. Historische figuur: Thomas Cromwell

'Mijn interesse gaat uit naar mensen van bescheiden komaf die de wereld intrekken en hun geluk zoeken. John Major was zo iemand, zoon van een circusartiest uit Brixton die premier werd. Voor Cromwell geldt het ook. Hij groeide op in een chaotisch en gewelddadig Londens gezin, uit de lagere middenklasse. Op zijn 15de trok hij erop uit. Dit vormde het begin van een onwaarschijnlijke levensloop.

'Tot aan mijn boeken was hij voornamelijk bekend onder historici. Hij was tamelijk onzichtbaar, maar zat toch in het centrum van de macht. Wanneer je in zijn huid kruipt, krijg je een andere blik op het Tudor-tijdperk. Het was wel moeilijk, want hij was een doener, die leefde in het heden. Cromwell zag wat er gebeurde, maakte grapjes, manipuleerde bij het leven en luisterde goed. Iets diep overpeinzen, deed hij zelden en hij onthulde zichzelf amper, anders dan Thomas More. In mijn boeken is hij van cruciaal belang voor verandering, maar ook een mens van vlees en bloed die probeert te overleven in een harde wereld. Voor de een was hij een groot staatsman, voor de ander een beul. Maar wat waren zijn beweegredenen? Geloofde hij in een betere wereld? Rationeel gezien was hij te volgen, maar zijn emoties waren een raadsel, en het is aan mijn lezers om te gissen wat hij voelde.'

Cromwell (1485-1540) geschilderd door Holbein, circa 1754.Beeld Getty Images

6. Beeldende kunst: Brieflezend meisje bij het venster - Johannes Vermeer

'Met plezier kom ik in musea, vooral om portretten te zien. Ik had me ooit voorgenomen om bij elk bezoek maximaal zes schilderijen te zien en over elk iets te schrijven. Daar ben ik van afgestapt. Waarom zou je het ene medium in het andere vertalen?

'Een schilder die me al decennia boeit, al voordat hij in de mode kwam, is Johannes Vermeer. Ik ben onlangs in het gerestaureerde Mauritshuis geweest om de meesters te zien. Vermeers Brieflezend meisje bij het venster is een puzzel, een geschilderde roman. De schilder zegt: ik wil je iets laten zien, maar niet alles. Wat zou ze lezen? Wat was de relatie tussen hem en het meisje? Wat wil hij zeggen met die spiegeling in het raam? De aanwezigheid van een andere realiteit? We zien het meisje maar kennen haar niet. Ze is present, maar afwezig. Dat is ook hoe een roman werkt. Je vertelt een beetje, maar de verbeelding van de lezer moet de rest doen. Dit geldt zeker voor historische romans. Lezers weten ongeveer de afloop, dus er moet nog genoeg mysterie overblijven.'

'Johannes Vermeers Brieflezend meisje bij het venster is een puzzel, een geschilderde roman.'Beeld .
Beeld Els Zweerink

7. Film: True Grit - The Coen Brothers

'Dat is het nadeel van wonen in Budleigh Salterton: er is geen bioscoop. Dan moet je naar Exeter, maar ook daar is niet veel te zien. En als ik in Londen ben, verkies ik het theater. In mijn tijd als filmcriticus bij The Spectator heb ik bijzonder genoten van twee uiteenlopende films: Raging Bull en Fanny & Alexander. In die laatste film zou ik kunnen wonen. Die rijkheid! Ik heb hem niet voor een tweede keer gezien, maar hoe meer ik eraan denk, des te mooier en magischer hij wordt.

'Wat recentere films betreft, ben ik dol op het werk van de Coen Brothers, en dan met name True Grit. Dat heeft een persoonlijke reden. Ik zag die film toen er plannen lagen voor het maken van een televisieserie op basis van Wolf Hall. En True Grit was hét voorbeeld van een film die even goed is als het boek. Het gaat over een vrijgezelle vrouw van middelbare leeftijd die terugkijkt op haar tienerjaren toen ze op jacht naar de moordenaar van haar vader een spoor van dood en verderf achterliet. Vooral de vertolking van het meisje Mattie was goed. Filmmakers hebben vaak de neiging om een historisch personage aardiger en begrijpelijker te maken voor de moderne mens, universeel aaibaar. Daar is hier geen sprake van. Mattie is 'a real pain', iemand die je misschien liever niet zou willen ontmoeten. Een bijbelvaste moraliste met een rigide maar consistente en integere blik op de wereld. Het is onmogelijk nu zo'n meisje te vinden.'

'True Grit is hét voorbeeld van een film die even goed is als het boek.'Beeld .

8. Sport: cricket

'Tijd is een schaars goed. Helaas, want ik ben dol op cricket. Een echte wedstrijd, een test, kan vijf dagen duren en daar heb ik geen tijd meer voor.

'Ik hou er niet van om stukjes te bekijken. Het gaat me om de hele wedstrijd, de spanningsboog. Een test ontwikkelt zich als een verhaal, dat is misschien wel de reden dat relatief veel schrijvers van deze sport houden. Het is bevredigend gecompliceerd en er zijn veel variabelen. Het menselijke aspect is fascinerend, omdat de rollen binnen de ploeg zo verschillen. Bovendien is er een spanning tussen het individu en het team, zeker wanneer een ploeg maandenlang op tournee gaat.

'En dan zijn er de niet-menselijke factoren, zoals het weer (Is het vochtig? Uit welke richting waait de wind? Is het warm?) en het veld. Hoe is de interactie tussen een speler en zijn fysieke omgeving? Hoe gaan spelers om met tegenslagen? Wat zijn de sociologische en geopolitieke achtergronden bij een wedstrijd? Dat speelt ook mee.

'Een voordeel is dat er veel over te lezen valt, omdat het een rijke en daardoor veelbeschreven sport is. Voor esthetici is er niets zo mooi en bevredigend als een slagman die de bal op een waardige, elegante manier wegslaat. Sommige mensen vinden het saai, maar het kan juist heel spannend zijn. Het is wonderbaarlijk dat een wedstrijd die drie, vier, vijf dagen duurt binnen een paar seconden kan worden beslist. Of niet, je kunt ook genieten van een wedstrijd die in een gelijkspel eindigt. Wat vaak gebeurt.'

'Het is wonderbaarlijk dat een wedstrijd die drie, vier, vijf dagen duurt binnen een paar seconden kan worden beslist.'Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden