Bij gebrek aan bewijs bloeien de theorieën

De minister van Defensie is de eerste die het in Jakarta hardop zegt - maar hij is lang niet de enige die Al Qa'ida beschouwt als hoofdverdachte van de bomaanslag op Bali. Bij gebrek aan bewijs is er ook alle ruimte voor andere theorieën....

Van onze buitenlandredactie

Dat van alle kanten beschuldigend naar het terreurnetwerk van Osama bin Laden wordt gewezen, is niet alleen omdat Al Qa'ida sinds 11 september 2001 de beruchtste terreurorganisatie ter wereld is. De verdenking wordt gevoed door de omstandigheden: een zware aanslag met als doelwit westerlingen, in een moslimland waarvan bekend is dat er zich extremisten bevinden.

Toch valt over de identiteit van de daders nog niets met zekerheid te zeggen. De aanslag is niet opgeeist en de politie heeft nog niets bekendgemaakt over sporen. Er bestaan slechts 'waarschijnlijkheden' en meer of minder aannemelijke theorieën.

Het belangrijkste argument voor de betrokkenheid van Al Qa'ida is de grootte van de aanslag. 'De hoeveelheid explosieven geeft aan dat de aanslag het werk moet zijn van een groter netwerk, bijvoorbeeld Al Qa'ida, in plaats van een lokale groep', zegt een functionaris van de Duitse anti-terrorismedienst. 'De enige die zo'n professionele aanslag kan uitvoeren is Al Qa'ida of Jemaah Islamyia, de belangrijkste terreurgroep in Zuidoost-Azië', zegt de Britse terrorisme-onderzoeker Rohan Gunaratna.

De terreurgroep Jemaah Islamiya, die een islamistisch rijk in Zuidoost-Azië zou nastreven, houdt de gemoederen van de terreurbestrijders al enkele maanden bezig. De in Indonesië gearresteerde Faruq Al Omar heeft volgens Amerikaanse media van de zomer aan de CIA een reeks van plannen onthuld voor aanslagen in Singapore, Indonesië en Maleisië. Al Omar, vermoedelijk een Koeweiti, zou naar Indonesië zijn gestuurd door Abu Zubaydah, de eveneens gearresteerde 'chef aanslagen en rekrutering' van Al Qa'ida. Sinds Washington van deze dreiging op de hoogte is, overweegt de regering-Bush Jema'ah Islamiah op de zwarte lijst van terreurorganisaties te zetten.

Al Qa'ida maakt er een gewoonte van zijn aanslagen te plegen via lokale of regionale terreurgroepen. Daardoor is dit terreurnetwerk zo ongrijpbaar. Tientallen moslim-terreurgroepen zijn de afgelopen maanden net als Jemaah Islamiya (JI) in verband gebracht met Al Qa'ida. Het bewijs daarvoor is niet altijd even helder. Zo wordt nog wel eens getwijfeld aan het bestaan van Jemaah Islamiya: de groep heeft weinig aanslagen gepleegd, hoewel autoriteiten steeds verkondigen aanslagen van JI te hebben verijdeld.

Er zijn daarom meer theorieën over de aanslag op Bali, die in bepaalde opzichten afwijkt van eerdere aan Al Qa'ida toegeschreven aanslagen. Zo is het opvallend dat de meeste slachtoffers geen Amerikanen zijn, maar Australiërs. Om die reden worden er ook verdenkingen geuit tegen het Indonesische leger.

Richard Baker, een Indonesië-specialist van het East-West Center in Hawaii, wijst erop dat veel nationalistische Indonesiërs nog altijd boos zijn op Australië vanwege zijn interventie in Oost-Timor. Eind 1999 stuurde Australië troepen om een einde te maken aan het bloedbad dat pro-Indonesische milities daar met steun van het Indonesische leger aanrichtten nadat de Oost-Timorezen voor onafhankelijkheid van Indonesië hadden gekozen. Veel Indonesiërs, en zeker veel militairen, beschouwden dat optreden als een neokoloniale poging hun land in stukken te breken.

'Als iemand in Indonesië wraak wil nemen op Australië, dan is het logischer om bepaalde militairen te verdenken dan radicale moslims', zegt Baker daarom. Een aanwijzing ziet hij ook: 'Voor een dermate grote hoeveelheid explosieven als die op Bali is gebruikt, is het leger de enige voor de hand liggende bron van herkomst.'

Het Indonesische leger zou nog een motief kunnen hebben om een zware aanslag te plegen en die vervolgens aan moslim-terroristen toe te schrijven: de Amerikaanse regering zou dan de naar aanleiding van het bloedbad in Oost-Timor gestaakte militaire samenwerking kunnen hervatten. Het Congres wil dat pas doen als een aantal hoge Indonesische militairen zijn berecht . Maar de regering-Bush heeft al vast gevraagd zestien miljoen dollar te mogen uittrekken om Jakarta te helpen bij de bestrijding van terrorisme.

Bovendien zou het leger de aanslag kunnen hebben gepleegd om zijn eigen onmisbaarheid te bewijzen, nu het in 2004 zijn laatste gegarandeerde zetels in het parlement moet prijsgeven. Een aanwijzing daarvoor valt te vinden in een juist gisteren gepubliceerde analyse van de steeds frequentere bomaanslagen in Indonesië. Daarin komt de actiegroep Kontras tot de conclusie dat de aanslagen de indruk moeten wekken dat de regering niet bij machte is de openbare veiligheid te waarborgen - dat kan alleen het leger.

En dan is er nog een theorie in omloop. 'De Amerikaanse inlichtingendienst zit achter de bomaanslagen op Bali in een poging tot rechtvaardiging van hun beschuldiging dat Indonesië een terroristenbasis is', zegt Abu Bakar Ba'asyir, die door de VS zelf als terroristenleider wordt beschouwd. Ook al levert hij niet het geringste bewijs, Ba'asyirs verdenking wordt gedeeld door enkele vooraanstaande politieke waarnemers - en door heel wat nationalistische moslims in Indonesië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden