'Bij enquête hoort politieke druk'

Nog voor voorzitter Th. Meijer het eindrapport Een Beladen Vlucht aan Kamervoorzitter Van Nieuwenhoven overhandigt, gaat hij in de verdediging....

De VVD'er Van den Doel heet onafhankelijk te zijn, net als de rest van de commissie. Meijer ontkent stellig dat Van den Doel met Dijkstal of wie ook overleg heeft gehad om de liberale bewindslieden uit de wind te houden.

Volgens hoogleraar politicologie M. van Schendelen zijn eindconclusies van een enquêtecommissie bij voorbaat ongeloofwaardig, juist vanwege partijpolitieke belangen.

'Niemand gelooft toch dat zo'n commissie echt onafhankelijk en apolitiek heeft gewerkt? Natuurlijk worden bij het formuleren van de conclusies commissieleden door hun partijen bewerkt. Die proberen beschadiging van eigen bewindslieden zoveel mogelijk te voorkomen.'

Het parlement is door Borst, Jorritsma en Kok 'onjuist, onvolledig, onzorgvuldig en ontijdig' geinformeerd, oordeelt de commissie. Maar het is aan de Tweede Kamer deze kwalificaties te wegen en consequenties te trekken.

Van Schendelen: 'Je moet als commissie niet doen alsof je alleen met factfinding bezig bent. Als je die schijn wilt ophouden, moet je ieder oordeel weglaten. '

Rond iedere enquête hangt de zweem van partijpolitiek. Het meest pregnante voorbeeld is uit 1983. Bij het vaststellen van het eindrapport in de RSV-enquête kwam het VVD-commissielid Th. Joekes in aanvaring met fractieleider E. Nijpels. Joekes weigerde zijn partijleider te volgen en onderschreef de conclusie dat VVD-minister Van Aardenne 'onaanvaardbaar' had gehandeld.

M. Engwirda, lid van de RSV- en paspoortcommissie, herinnert zich de spanningen. 'Het gevoel van de hele commissie was: dit soort druk moeten we weerstaan. '

A. Koekkoek (CDA), hoogleraar staatsrecht in Tilburg en lid van de enquêtecommissie opsporingsmethoden, ontkent dat hij ooit is bewerkt door de partijleiding. 'Maar bij het formuleren van conclusies worden politieke afwegingen gemaakt, zeker over zittende bewindslieden.'

Zo is toenmalig minister Sorgdrager van Justitie in het rapport-Van Traa goed weggekomen, vindt Koekkoek. 'Of er gestuurd is van buiten, weet ik niet. Ach, De Graaf (het D66-lid van de commissie, red.) is politiek dier genoeg om het partijbelang te behartigen. Het ligt voor de hand dat hij zich meer zorgen maakte over Sorgdrager, zoals ik dat deed over Hirsch Ballin.'

M. Rabbae (GroenLinks), lid van dezelfde commissie: 'In de conclusies speelt woordkeuze een belangrijke rol. Daar vindt politieke weging plaats. Maar ik heb niemand betrapt op gekissebis: bescherm jij mijn minister, dan ik de jouwe.'

P. Boon, hoogleraar staatsrecht in Heerlen, schreef een proefschrift over parlementaire enquêtes. Hij constateert dat politieke belangen in naoorlogse enquêtes belangrijker worden. 'Voor de oorlog had je wetgevingsenquêtes, daarna is de politieke verantwoording belangrijk geworden.'

Dat politieke broeders op commissieleden inpraten omdat het partijbelang dat vraagt, ligt voor de hand. Boon: 'Een enquête blijft een politieke zaak. Daarbij hoort politieke druk, alleen laat die zich moeilijk waarnemen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden