AnalyseUit de lockdown

Bij elke versoepeling komt Nederland meer in de knel

Het Concertgebouworkest speelt de Achtste symfonie van Dvorak voor dertig man publiek.Beeld Peter Tollenaar

Steeds meer wordt Nederland een land in verwarring. Met elke versoepeling neemt ook de onvrede toe over de ‘willekeur’. De lijst met sectoren die in opstand komen, groeit met de dag.

Anja Marbus had als voorzitter van de cliëntenraad al vele brieven geschreven naar verpleeghuis Vondelstede in Amsterdam. Of de bezoekregeling soepeler kon. Vanwege de ‘nietszeggende antwoorden’ dreigde ze nu, samen met advocaat Liesbeth Zegveld, een rechtszaak aan te spannen, zei ze donderdag in Nieuwsuur. De kern van het betoog: ‘Het is willekeur. Iedere locatie doet wat anders.’

Het zou de eerste zaak over bezoekregels zijn, ware het niet dat het verpleeghuis vrijdag de eisen inwilligde. Zegveld stelt nu een ultimatum aan minister De Jonge: als hij niet voor woensdag toezegt dat ‘zorginstellingen de fundamentele mensenrechten van bewoners en familie hebben te respecteren’, begint zij een procedure tegen de Staat.

Willekeur

Het is niet bepaald de eerste zaak over willekeur van de coronaregels. Eerder probeerden advocaten al de coronaboetes aan te vechten, het recht op thuiswerken vast te leggen, demonstraties door te laten gaan en promotie naar de eredivisie af te dwingen. Voortdurend wordt met de grondwet en mensenrechten gewapperd: het recht op gelijke behandeling, op familieleven, op bewegingsvrijheid, op vergadering en betoging.

De lijst van sectoren die in opstand komen, middels een kort geding of pr-offensief, groeit met de dag: onder meer sekswerkers, sportschoolhouders, touringcaroperators, strandtenteigenaren, kermisexploitanten en terrasuitbaters vinden de regels te streng of oneerlijk. Er wordt gemeten met twee maten, is het mantra dat in tal van variaties klinkt.

‘De corona-aanpak kenmerkt zich ook na de versoepelingen van 1 juni door onduidelijkheid en willekeur’, schreven advocaat Zahra Boufadiss en programmamaker Ianthe Mosselman in NRC. Een regel werkt alleen als hij voor iedereen geldt, mensen ervan op de hoogte zijn en er eerlijk op wordt gehandhaafd. Op al die voorwaarden is wat af te dingen, kijkend naar de coronamaatregelen. 

Steeds nieuwe knelpunten

Nu het land steeds verder van het slot gaat en de angst voor het virus nagenoeg is verdwenen, komen er telkens nieuwe knelpunten bovendrijven. Vorige week maakten ouders met jonge kinderen zich druk over de rigiditeit rond de snotneusregel: wie niest, hoest of snottert moet direct naar huis. Zo streng hoefde de richtlijn van het RIVM niet te worden opgevolgd, maar organisaties durfden geen risico te nemen en wilden zo consequent mogelijk zijn. 

‘Stel je voor’, zei Marije Mansfeld van GGD Gooi en Vechtstreek in de Volkskrant, ‘Marietje heeft altijd al een loopneus en zit met een dikke snottebel in de klas. Dan wordt Willemientje toevallig verkouden en mogen haar ouders haar direct ophalen. Hoe leg je aan hen uit dat Marietje wel mag blijven?’

Deze week roeren de ouders van pubers zich. Sommige leerlingen van de middelbare school, waar anderhalve meter afstand dient te worden gehouden, hebben maar een uurtje les per week. Of je met bepaalde cijfers blijft zitten of toch overgaat verschilt per school. Ook hoe de digitale lessen worden ingevuld varieert enorm. Een ‘chaotische situatie’, zei Lobke Vlaming van Stichting Ouders en Onderwijs tegen Nieuwsuur. ‘Het is overal anders.’

Ook in de cultuursector, deels weer open, wringt het. Douwe Bob kreeg deze week een proces-verbaal omdat hij op Terschelling voor wat mensen een optreden gaf, terwijl Tim Knol in Drenthe gewoon met twintig man mocht wandelen en muziek maken. In beide gevallen ging het om een zanger met een akoestische gitaar in de buitenlucht. Tegen de lokale pers zei Douwe Bob: ‘Als ik dit op tien kilometer hoogte had gedaan, was er niets aan de hand geweest.’

Hoax

Dat was precies wat Tim Akkerman met zijn band The Ivy League aankondigde te gaan doen: een optreden voor 500 man in een Boeing. Helaas: het persbericht, overgetikt door vele nieuwssites, bleek een hoax, bedoeld om het inconsistente beleid aan te kaarten (en intussen wat naamsbekendheid te vergaren voor Akkerman en zijn band).

De uitzondering voor de luchtvaart keert telkens terug als bron van ergernis. ‘Mijn familielid kwam langs uit Londen, de coronahoofdstad van de wereld’, zei Dominic Seldis, de bekende Britse contrabassist van het Concertgebouworkest donderdag op RTL 4. ‘Hem werd niets gevraagd toen hij landde met een vol vliegtuig. En ik kan voor maar dertig man spelen. That’s bonkers!’

Vrijdagochtend zette Quote-hoofdredacteur Sander Schimmelpenninck een foto van een drukke vertrekhal op Schiphol online. ‘Eerste zuchtje reizigers, en Schiphol doet weer zuinig met mensen. Niemand 1,5m, iedereen in de stress of de vlucht gehaald wordt.’

‘Echt geweldig dat die speciale luchtverversing in vliegtuigen ook bestaat in dit soort ruimtes’, reageerde politicoloog en universitair hoofddocent Armen Hakhverdian. En, zonder ironie: ‘U moest eens weten door welke bochten het onderwijs zich moet wringen om aan alle veiligheidseisen te voldoen.’

Het is duidelijk dat de samenleving, na zoveel beheersing en toewijding, moeilijk om kan gaan met uitzonderingen en interpretatieruimte. Aanvankelijk waren de regels overzichtelijk en voor iedereen hetzelfde. Met elke versoepeling stijgt de onderlinge spanning en verwarring. Ondertussen spelen we, om stoom af te blazen, de nieuwe nationale sport: het inconsistente coronabeleid doorprikken. 

Lees ook

Viroloog Marion Koopmans: ‘Leuk was het niet om op deze manier gelijk te krijgen’
Viroloog Marion Koopmans (63) werd als lid van het nationale Outbreak Management Team in enkele maanden tijd een soort BN’er – en mikpunt van grote kritiek. Hoe navigeert Koopmans zich door deze tijd?

Hoe het draagvlak voor de lockdown afbrokkelt nu de angst voor het virus wegebt
Ook premier Rutte ziet dat het drukker wordt op straat, zei hij dinsdagavond tijdens zijn persconferentie, en die waarneming klopt: een groeiende groep Nederlanders neemt het niet meer zo nauw met de coronamaatregelen van het kabinet en het RIVM.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden