Ter redactieRobert van de Griend

‘Bij een reconstructie zeg je: u dacht misschien dat het zo is gegaan, maar zó ging het echt’

Wat is er precies gebeurd, die dag dat advocaat Derk Wiersum werd vermoord? En hoe verging het de Nieuw-Zeelanders na de aanslag in Christchurch? Robert van de Griend, chef Zaterdag en Opinie, over het belang van een van de moeilijkste journalistieke genres: de reconstructie. 

Chef Zaterdag en Opinie Robert van de Griend tijdens een redactievergaderingBeeld Eva Faché

‘Na elke kabinetsformatie proberen journalisten reconstructies te maken van hoe dat in zijn werk ging,’ zegt Robert van de Griend. ‘Tot aan de muziek die opstond en wat er gegeten werd.’ 

De chef van het Zaterdag en Opinie-katern is bezig met de jaarlijkse terugblikspecial, met reconstructies van de grote gebeurtenissen uit 2019. Daar hoort ook een politiek verhaal bij – in dit geval het geruchtmakende televisiedebat tussen Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet en premier Mark Rutte.

De reconstructie van zo’n politieke strijd kan een boeiend verhaal opleveren, waardoor de Haagse reconstructie een begrip is geworden. En dat weten politici inmiddels ook heel goed. ‘Spindoctors van partijen komen nu zelf naar journalisten toe, hoor ik van onze Haagse verslaggevers. Die beginnen ongevraagd te vertellen welke broodjes er op tafel stonden en welke sportschoenen de minister aanhad.’

‘Maar bij spindoctors weet je nooit precies wat er van klopt. Dan moet je goed je best doen om de zin van de onzin te scheiden.’

Van de Griend vertelt over de waarde én uitdagingen van de reconstructie, een bijzondere vorm van journalistiek. Het genre is niet alleen een terugblik op het nieuws, het poogt de gebeurtenis nog beter en completer weer te geven dan destijds is gebeurd.

Naar aanleiding van de moord op advocaat Derk Wiersum, bijvoorbeeld, beschrijven justitieverslaggevers Elsbeth Stoker en Wil Thijssen het precieze verloop van de dag. En de nasleep ervan: wanneer de politie in actie kwam, hoe burgemeester Halsema reageerde toen ze het nieuws hoorde, hoeveel angst het wekte bij collega’s, en wat de professionele gevolgen waren voor de beroepsgroep.

Waarom is het interessant om daar opnieuw en zo diep in te duiken, in plaats van alleen terug te blikken?

‘Nieuwsverslaggeving verloopt vaak heel snel en daardoor ben je beperkt in hoe grondig je een gebeurtenis kunt belichten. Tegelijkertijd hebben we als krant de plicht de complexiteit van de werkelijkheid recht te doen. Een reconstructie biedt de mogelijkheid om de zaak opnieuw te bekijken, en om meer nuances en mogelijk nieuwe inzichten te bieden. Bij een reconstructie zeg je eigenlijk: u dacht misschien dat het zo is gegaan, maar zó ging het echt.

‘Bovendien is nieuws vaak heel vluchtig. De ene dag lijkt gebeurtenis A megabelangrijk, de dag erna maken we ons alweer druk over gebeurtenis B. Daarom loont het wel de moeite om op een later moment stil te staan bij de impact van een grote gebeurtenis op de lange termijn.

‘Om die reden zijn we voor de terugblikspecial bijvoorbeeld ook teruggegaan naar Christchurch. Correspondent Jeroen Visser laat in zijn verhaal zien welke effecten de aanslag heeft gesorteerd in Nieuw Zeeland op het gebied van wapenwetgeving, racisme en integratie. Daarmee heeft reconstrueren en terugblikken echt meerwaarde.’

De aanslag in Christchurch was een enorme gebeurtenis, alle media deden daar overal ter wereld verslag van. Staat er in de reconstructie iets dat nieuw was voor jou?

‘Wat mij van toen bijstond, was dat sterke optreden van de premier, die de wapenhandel aan banden wilde leggen. Wat ik niet wist, was dat er vervolgens een enorme antilobby op gang is gekomen. Er waren pro-wapendemonstraties in Christchurch. Kort na de aanslag opende wapenhandel Gun City in Christchurch een tweede filiaal aan de rand van de stad. Dat vind ik dan toch altijd weer ontluisterend.

‘Ook interessant: er zijn vooral mannen vermoord in die moskee, de schutter is de vrouwenruimte voorbij gelopen. Daardoor bleven in een klap heel veel weduwen achter en pijnlijk duidelijk werd hoe afhankelijk die allemaal waren van hun echtgenoten. De overheid van Nieuw-Zeeland besloot toen bijvoorbeeld om rijlessen te organiseren voor al die vrouwen, omdat ze totaal immobiel waren. Dat soort dingen vind ik erg belangrijk om te laten zien in zo’n reconstructie.’

Als je terugkijkt op het verleden, hoe zeker kun je er dan van zijn dat het ook klopt wat je opschrijft?

‘Dat is lastig. Bij elk stuk raadpleeg je zoveel mogelijk bronnen: je spreekt met allerlei mensen, je raadpleegt oude artikelen, nieuwsuitzendingen, documenten, mails, appjes, noem maar op. Daarbij schrijf je nooit zomaar op wat één betrokkene je heeft verteld. Je probeert elke anekdote en herinnering bij meerdere bronnen te checken. Of je zet er tegenover dat een andere bron een afwijkende herinnering aan de gebeurtenis heeft. Als chef is het ook mijn taak om te controleren of alles dubbel is gecheckt: waar komt deze informatie vandaan? Kun je nog iemand anders spreken?

‘Het is een heel moeilijk genre. Je claimt de waarheid: nu gaan we eens even vertellen hoe het echt is gegaan. Dus je moet je enorm bewust zijn van je journalistieke verantwoordelijkheid. Maar het is ook een heel dankbaar genre, als het lukt. Als journalist heb je vaak het gevoel: bij dit onderwerp zat ik vrij dicht bij de waarheid, maar nog niet helemaal. En toch moet je dan weer door naar het volgende verhaal. Dat is frustrerend. Bij een reconstructie kun je het onderwerp meer recht doen.’

Meer lezen over journalistieke afwegingen

Hoe krijg je nieuws van over de hele wereld in de krant? Chef Buitenland Marjolein van de Water praat met haar voorganger Alex Burghoorn over vechten voor de beste verhalen en het belang van goed contact met je correspondenten.

Een vloedgolf aan geruchten en snippers informatie: zo deed de Volkskrant-redactie in maart verslag van de aanslag in Utrecht. ‘Als media maak je andere afwegingen dan de politie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden