interviewmark rutte

‘Bij een nieuwe vluchtelingencrisis moeten we bereid zijn de grenzen te sluiten’

Premier Mark Rutte, de lijsttrekker van de VVD bij de komende Tweede Kamerverkiezingen. Beeld Rebecca Fertinel
Premier Mark Rutte, de lijsttrekker van de VVD bij de komende Tweede Kamerverkiezingen.Beeld Rebecca Fertinel

De plannen van VVD-leider Mark Rutte: binnen tien jaar een extra kerncentrale, de Nederlandse grens dicht als een nieuwe vluchtelingencrisis dreigt. ‘Dan moet je bereid zijn enorm veel marechaussee en grensbewaking in te zetten.’ En nee, over zijn lijsttrekkerschap is binnen de VVD niet lang nagedacht.

Benauwt het u weleens dat de VVD en Mark Rutte helemaal met elkaar beginnen samen te vallen?

‘Ik lees dat weleens, maar het is echt niet zo. Kijk naar onze lijst. Tamara van Ark, minister voor Medische Zorg, een fantastische collega, staat op nummer twee. Dan vicefractievoorzitter en campagneleider Sophie Hermans, doet het ook vreselijk goed. Bente Becker heeft een enorm profiel op migratie en veiligheid. Dilan! (Yeşilgöz-Zegerius, red.) Allemaal enorme talenten. Toen we de lijst samenstelden, zeiden we: hé, dat is opvallend, we hebben bij de eerste vijf, vier vrouwen staan. Was niet het doel. Was gewoon de uitkomst van de zoektocht naar de beste mensen.

‘Het tweede is dat Klaas (Dijkhoff, red.) en ik in 2017 en 2018 hebben afgesproken dat we onszelf inhoudelijk opnieuw moeten uitvinden. Dat heeft geleid tot zijn stuk over liberalisme.’

In de manier waarop de campagne wordt neergezet de premier die met zijn dossiers over het Binnenhof loopt – is er een sterke focus op de persoon.

‘Dat is toch al zo sinds Joop den Uyl, met zijn slogan ‘Kies de premier’? Laat Lubbers zijn karwei afmaken. Bij de VVD hebben we geen traditie om lijsttrekkers op de poster te zetten. Dat is waar. Nu sta ik erop. Maar het is de poster. Wie kijkt daar nou naar?’

De VVD zoekt net als de linkse partijen ineens heil bij een beschermende overheid.

‘De conclusie van het stuk van Klaas was dat in onze partij het liberalisme geen gefossiliseerde ideologie moet worden. Zo vonden we lang dat iedereen maar tegen de wereldwijde concurrentie moest kunnen. Dat klopt niet meer. We moeten het Nederlandse bedrijfsleven beschermen tegen oneerlijke concurrentie en tegen de grote techbedrijven die minimale belasting betalen. We zijn ook veel agressiever geworden over belastingontwijking en belastingontduiking. Daar hoorde je ons eerder niet veel over.

‘Omdat het de afgelopen jaren zoveel over dividendbelasting ging – ook mijn schuld – ontstond het beeld dat de VVD er alleen is voor het grote bedrijfsleven. Nee, helemaal niet!’

Is het een cosmetische operatie om dat beeld recht te zetten?

‘In Nederland werkt 70 procent bij het midden- en kleinbedrijf, dat is 65 procent van de economie. Als de VVD ergens voor op aarde is, is het om ondernemerschap enorm te waarderen. We hebben te weinig oog voor de problemen gehad. Dat wilden we nu wel adresseren.

‘Je moet ook vaststellen dat tot aan 2018 de baten van de groei onvoldoende bij de middenklasse zijn terechtgekomen, en de lastenverhogingen wel. Daarom willen wij een forse lastenverlichting voor die middenklasse, bevriezen we het eigen risico en verlagen de belasting op de energierekening.’

CV

1967 Op 14 februari geboren in Den Haag

1988-1991 Voorzitter jongerenorganisatie JOVD

1997-2002 Diverse functies bij Unilever

2002-2004 Staatssecretaris Sociale Zaken en Werkgelegenheid

2004-2006 Staatssecretaris Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen

2006-heden Politiek leider VVD

2006-2010 Fractieleider VVD in Tweede Kamer

2010-heden Minister-president

De middenklasse kan door de coronacrisis haar baan verliezen. En wat doet de VVD? De WW versoberen.

‘Dat is echt gelul.’

U bouwt de hoogte van de uitkering af.

‘Wacht. De WW blijft bij ons gewoon twee jaar. Die gaat in het eerste deel omhoog naar 82,5 procent, dan naar 75 procent en in de staart naar 65 procent. Dat is 5 procentpunt lager dan die 70 procent van nu. Niet dramatisch.’

Uitkeringsgerechtigden zijn bij de VVD het slechtst af qua koopkracht. De bijstand wordt losgekoppeld van het minimumloon

‘Ho! Niet de AOW en niet de WIA (een arbeidsongeschiktheidsuitkering, red.). Ouderen en mensen die arbeidsongeschikt zijn, komen niet meer aan de slag, die laten we volledig meestijgen. Bij mensen met werkloosheidsvoorzieningen is het doel dat ze weer aan de slag komen. Dan is het niet onredelijk te zeggen: dan groeien jullie niet mee met al de welvaartsontwikkeling. Daardoor kunnen we meer geld uittrekken voor armoedebestrijding. Nog belangrijker: we steken veel geld in het creëren van werk voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt: 20 duizend beschutte werkplekken.

‘De lage middeninkomens gaan er het meest op vooruit bij ons, 0,9 procent. De hoogste inkomens stijgen bij ons zelfs minder dan bij de PvdA.’

Stel: u heeft op 18 maart 76 zetels. Wat gaat u als eerste doen?

‘Dan willen we een herstelplan om uit de crisis te komen. Zodat Nederland niet alleen opstaat, maar ook weer kan weglopen.’

In uw ‘brief aan alle Nederlanders’ doet u alsof er amper verschillen zijn tussen de partijen – iedereen heeft z’n eigen puntjes en accenten, meer niet. Er is alleen iemand nodig die daar leiding aan geeft.

‘Voor het herstelplan zijn de verschillen niet heel groot. Daar komen we met het grote politieke midden wel uit. Bij de grote vraagstukken, zoals woningmarkt en klimaat, zijn er natuurlijk wel grote verschillen van inzicht.’

Is er twijfel geweest of u wel kon doorgaan als lijsttrekker na de val van het kabinet? U bent toch, in uw eigen woorden, de eindbaas van de toeslagenaffaire?

‘Voor de ondervraging van de parlementaire onderzoekscommissie heb ik me die vraag gesteld. Dat zei ik ook tegen Kristie Rongen (een van de slachtoffers van de toeslagenaffaire, red.) bij het RTL Verkiezingsdebat. Ik heb de eindverantwoordelijkheid, maar ik heb uiteraard niet het besluit genomen dat mensen zo zouden worden gemaltraiteerd. Er zijn meer dingen niet goed gegaan, zoals de afwikkeling van Groningen. Heel veel ging wel goed. Per saldo heb ik de ideeën, de energie en de visie om door te gaan.’

Is in uw partij de vraag gesteld of u nog wel lijsttrekker moet zijn?

‘Nee. Ik denk dat de partij dezelfde afweging heeft gemaakt, maar dat is niet expliciet geworden.’

Had dat niet toch moeten gebeuren, zoals bij de PvdA?

‘Dat vind ik niet nodig.’

U wilde altijd al premier worden, zeggen uw bekenden in het boek van Petra de Koning…

‘Dat beweert men. Ik herinner me dat niet. Het was geen reële optie voor een VVD’er om premier te worden. De natuurlijke ordening was dat wij de tweede of derde partij waren. Ik wilde brandweerman worden, toen pianist...’

Vreemd dat iedereen het zich herinnert, behalve u zelf. Vindt u het gênant, dat u zo jong al premier wilde worden?

‘Als dat waar was, is dat gênant. Een beetje vreemd. Je hoort toch brandweerman te willen worden? Het zegt mij niks, maar ik geloof het onmiddellijk als ze het zeggen. Ze zullen er niet over liegen.’

Toen er in 2006 twijfels waren over uw positie binnen de VVD, zou u ook hebben gezegd: geen zorgen, ik word premier.

‘Ik heb er nooit aan getwijfeld dat ik de VVD uit het slop kon trekken na die situatie met Rita Verdonk. Ik zag wel dat anderen daaraan twijfelden. Bij de koffieautomaat vielen de gesprekken stil als ik kwam aanlopen.’

U zei eerder dat klimaat misschien wel het belangrijkste onderwerp wordt…

‘Klimaat in combinatie met economisch herstel. Ik ben ervan overtuigd dat er in 2030 twee miljoen nieuwe banen zijn op het terrein van energietransitie en klimaatverandering. Nederland gaat zonder enige twijfel in de wereld vooroplopen. We hebben er alles voor in huis.’

In uw verkiezingsprogramma staan prachtige zinnen over innovaties die in aanmerking komen voor de stimuleringsregeling duurzame energie SDE++. Wat blijkt uit de doorrekening: u bezuinigt 25 procent op SDE.

‘We halen er wat af, maar er zijn heel grote reserves. Ik behoor tot de politici die denken dat je een probleem niet oplost door er meer geld naartoe te sturen.’

In de laatste Klimaat en Energie Verkenning (KEV) staat: ‘Er zijn forse extra stappen nodig.’ De VVD doet een stap terug.

‘Het Klimaatakkoord is doorgerekend en daarbij zitten vaste ritmes van herziening. Als het nodig is, gaan we meer doen. Daar gaan we bij zo’n herziening dan over praten.

‘Ik vind het onverstandig dat partijen met de verkiezingen in aantocht nu bezig zijn om elkaar te overtoepen met nóg heftiger doelstellingen. Zo raak je de samenleving kwijt.

‘Een extra laag die wij wel willen, is een energietransitie via kerncentrales…’

Daar trekt de VVD maar honderd miljoen euro voor uit.

‘We hebben drie bronnen waarmee we als overheid kunnen bijspringen. Eén is die honderd miljoen, een potje om het vliegwiel op gang te brengen. Daarnaast is er het groeifonds en ook nog de middelen voor de energietransitie. We hebben een goede mix nodig en uiteindelijk hoort daar over tien jaar ook kernenergie bij. Met alleen zon en wind gaat het gewoon niet lukken.’

Tien jaar vanaf nu? De bouw van kerncentrales loopt altijd enorme vertraging op.

‘Liefst nog sneller, maar deskundigen zeggen dat je ongeveer tien jaar nodig hebt. Er ontstaat zo langzamerhand ook een meerderheid voor in Nederland.’

Ze leveren radioactief afval waarvan we nog steeds niet weten wat we ermee moeten.

‘Ho! Borssele levert per jaar een melkbus aan afval af. Die gaat ernaast, bij Covra, de grond in. Een zeer gespecialiseerd bedrijf. Je weet dat het in zoveel jaar…’

Je weet dat het over tienduizend jaar nog steeds radioactief zal zijn.

‘Het is na honderd tot tweehonderd jaar al zoveel minder. Wil je dan die gas- en kolencentrales houden? Dat is de eerlijke vraag. Geopolitiek word je bovendien minder afhankelijk van Poetin en het Midden-Oosten.’

Iets anders: u wilt erkende vluchtelingen voortaan onderbrengen in speciale integratielocaties. Hoe kan iemand integreren als hij buiten de samenleving wordt geplaatst?

‘Sorry, ik ben blij dat we ze kunnen helpen, maar ze moeten zich realiseren dat onze waarden ononderhandelbaar zijn. Dat is voor mij heel wezenlijk. Je moet vaststellen dat de integratiekant onvoldoende geslaagd is. We moeten meer met trots praten over onze waarden. Uiteindelijk wil je dat vluchtelingen een succes worden in dit land. Als ik in de stad loop en een Syrische vluchteling vertelt me dat hij een bedrijf is gestart en zo blij is dat hij hier mag zijn... Fantastisch vind ik dat.’

Bij een nieuwe vluchtelingencrisis wilt u in het uiterste geval de grenzen sluiten. In Kamerdebatten met Wilders noemde u dat eerder nog ‘van de zotte’.

‘Wilders roept dat zodra één vluchteling zich meldt. Wij zeggen: als er weer zo’n crisis komt als in 2016… Ik stond toen op het punt dat te gaan doen.’

Het verhaal was altijd: grenzen dicht, dat kan helemaal niet.

‘Het kan wel. Dan moet je bereid zijn enorm veel marechaussee en grensbewaking in te zetten. In januari 2016 met de toen voorziene aantallen Syrische vluchtelingen waren we voorzitter van de Europese Unie, en zijn onder stoom en kokend water afspraken met de Turken gaan maken. Ik heb mezelf toen drie maanden gegeven. Anders was ik bereid geweest Nederland uit Schengen terug te trekken.’

Wilden de PvdA’ers in het kabinet dat ook?

‘Dat is niet in het kabinet besproken. Als premier ben je verantwoordelijk voor twee dingen: een economie die voor banen zorgt en het land veilig houden. Dit kon tot maatschappelijke onveiligheid leiden.’

Een andere lijsttrekker zei: macht is niet om te behouden, maar om het verschil te maken.

‘Ik ben het daar grotendeels mee eens. Hij is van Sigrid Kaag. Er leek een reflectie op te zitten op het huidige leiderschap. Ik heb haar die kritiek in mijn richting nooit horen uiten.’

U lijkt ingetogener campagne te voeren. Is dat moeilijk voor u? We hoorden dat u bij Unilever ooit een negatieve beoordeling kreeg van uw meerdere, Joba van den Berg, nu CDA-Kamerlid, omdat u te joviaal zou zijn.

‘Nee, ik herinner me dat ze vond dat ik niet hard genoeg werkte, en dat ik op vrijdag te vroeg naar huis ging. Ik zei: er is hier niet genoeg te doen en ik ga niet als een slijmjurk rondhangen omdat de baas er nog is. Anders ga ik dingen reorganiseren die niet kapot zijn.

‘Zij heeft geregeld dat ik bij een andere fabriek ook twee dagen kon werken. Dat joviale herinner ik me niet. Je kunt jezelf toch niet overbakken, joh. Ik ben een vrolijke man. Daar kan ik niks aan doen.’

Vijf punten uit het verkiezingsprogramma

Aanpak van oneerlijke concurrentie uit derde landen via een sterke Europese Unie.

Steun aan middeninkomens via betaalbaarder kinderopvang en een werkbonus, aantrekkelijker maken van werk door een hoger minimumloon en het goedkoper maken van vaste contracten voor werkgevers.

Aanpakken van problemen in de zorg als gevolg van doorgeschoten marktwerking en bureaucratie, zoals toegenomen regeldruk en registraties.

Strafbaarstelling van illegaal verblijf van vluchtelingen of het faciliteren daarvan, en van het ophalen van migranten door ngo’s.

Lagere belasting op de energierekening voor huishoudens en kleinverbruikers, en hogere betalingen door vervuilende industrieën.

Podcast

Het VVD-partijprogramma zou een ruk naar links maken, wat klopt daarvan? En Hoekstra valt tegen, is dat een self fulfilling prophecy of is hij te onervaren? Luister onze verkiezingspodcast met Sheila Sitalsing, Pieter Klok, Raoul du Pré en Gijs Groenteman.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden